Γλυπτό του Μιχαήλ Αγγέλου ίσως απεικονίζει ασθένεια 3 αιώνες πριν περιγραφεί από την ιατρική επιστήμη

Ένα διάσημο γλυπτό του Μιχαήλ Αγγέλου ίσως αποτελεί την παλαιότερη γνωστή απεικόνιση μιας ασθένειας, 327 χρόνια πριν την περιγράψει επίσημα η ιατρική επιστήμη.

Μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι το διάσημο αναγεννησιακό έργο Bearded Slave (Γενειοφόρος Σκλάβος ή Awakening Slave – Ο Αφυπνιζόμενος Δούλος) του Μιχαήλ Αγγέλου, ενδέχεται να περιέχει την αρχαιότερη γνωστή απεικόνιση της ιδρωταδενίτιδας πυώδους (hidradenitis suppurativa – HS), μιας χρόνιας φλεγμονώδους δερματοπάθειας.

Αν η υπόθεση επιβεβαιωθεί, το έργο θα προηγείται κατά 327 χρόνια της πρώτης επίσημης ιατρικής περιγραφής της νόσου.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Investigative Dermatology και αποτελεί συνεργασία δερματολόγων και ιστορικών της τέχνης.

Μπορεί ένα έργο τέχνης του 16ου αιώνα να αποτυπώνει μια ασθένεια που δεν είχε ακόμη αναγνωριστεί; Ερευνητές επικεντρώθηκαν στη μελέτη της αριστερής μασχάλης του γλυπτού Bearded Slave, που φιλοτεχνήθηκε το 1536. Στο συγκεκριμένο σημείο του μαρμάρου παρατηρείται μια μικρή ανωμαλία στην επιφάνεια, η οποία, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν ταιριάζει με τον τρόπο που οι καλλιτέχνες της Αναγέννησης απέδιδαν τις τρίχες του ανθρώπινου σώματος.

ΔΕΙΤΕ ΦΩΤΟ ΕΔΩ

Το βασικό ερώτημα είναι αν πρόκειται για ένα τυχαίο ίχνος από το καλέμι, για μια συμβολική απόδοση της τριχοφυΐας ή μια ρεαλιστική απεικόνιση μιας δερματικής νόσου που ο Μιχαήλ Άγγελος πιθανώς είχε παρατηρήσει κατά τις ανατομικές μελέτες του.

Οι συγγραφείς τονίζουν ότι δεν ισχυρίζονται πως έχουν αποδείξει την υπόθεσή τους, αντίθετα, θεωρούν ότι ανοίγουν έναν νέο διάλογο ανάμεσα στη δερματολογία και την ιστορία της τέχνης. Η αφετηρία της έρευνας ήταν μια απλή οπτική παρατήρηση. Στη μασχάλη του γλυπτού υπάρχει ένα ανάγλυφο στοιχείο που δεν μοιάζει με τις συνηθισμένες απεικονίσεις τριχών σε μαρμάρινα έργα.

Οι ερευνητές υπενθυμίζουν ότι η ιδρωταδενίτιδα πυώδης (HS) περιγράφηκε επίσημα το 1863 από τον Γάλλο γιατρό Aristide Verneuil. Αυτό τους οδήγησε στο ερώτημα: Μήπως ο Μιχαήλ Άγγελος είχε ήδη αποτυπώσει τη νόσο τρεισήμισι αιώνες νωρίτερα;

Για να διερευνήσουν αυτή την πιθανότητα, η μελέτη βασίστηκε σε τρεις άξονες, την απόδοση της τριχοφυΐας στη γλυπτική, τα χαρακτηριστικά της ιδρωταδενίτιδας πυώδους, τη μορφολογία της επίμαχης περιοχής στο γλυπτό.

Για το σκοπό αυτό φωτογράφισαν και ανέλυσαν γλυπτά που χρονολογούνται από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 19ο αιώνα, εξετάζοντας ειδικά τον τρόπο με τον οποίο αποδίδεται η τριχοφυΐα στις μασχάλες και στο υπόλοιπο σώμα. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό.

Σε κανένα από τα γλυπτά που μελετήθηκαν δεν βρέθηκε σαφής απεικόνιση τριχών στη μασχάλη. Η διαπίστωση αυτή καθιστά το συγκεκριμένο σημείο του έργου του Μιχαήλ Αγγέλου εξαιρετικά ασυνήθιστο. Σύμφωνα με τους ερευνητές κατά τη μελέτη γλυπτών από διαφορετικές ιστορικές περιόδους δεν εντοπίστηκε κανένα άγαλμα που να απεικονίζει μασχαλιαία τριχοφυΐα, γεγονός που καθιστά μάλλον απίθανο το συγκεκριμένο ανάγλυφο στο Bearded Slave να αναπαριστά τρίχες.»

Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το μάρμαρο, λόγω των φυσικών φλεβώσεων, των ρωγμών και της φθοράς του χρόνου, μπορεί να δημιουργεί οπτικές ψευδαισθήσεις και επομένως απαιτείται προσοχή στην ερμηνεία.

Η ιδρωταδενίτιδα πυώδης (HS) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που εμφανίζεται σε περιοχές όπου υπάρχουν θύλακοι τριχών και αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες. Οι περιοχές που προσβάλλονται συχνότερα είναι οι μασχάλες, η πρωκτογεννητική περιοχή και οι υπομαστικές πτυχές.

Η νόσος χαρακτηρίζεται από επώδυνα οζίδια, αποστήματα, υποδόριες συριγγώδεις διαδρομές (sinus tracts), ουλές, μόνιμη καταστροφή των ιστών. Πέρα από τα σωματικά συμπτώματα, προκαλεί σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση και κοινωνικό στιγματισμό. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η εκτεταμένη καταστροφή ιστών αποτελεί χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί την HS από άλλες φλεγμονώδεις δερματικές παθήσεις και καθιστά απαραίτητη την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία.

Μήπως ο Μιχαήλ Άγγελος είχε παρατηρήσει τη νόσο;

Ο Μιχαήλ Άγγελος δεν ήταν μόνο ένας σπουδαίος γλύπτης. Ήταν επίσης ένας εξαιρετικός γνώστης της ανθρώπινης ανατομίας. Πραγματοποιούσε ανατομές ανθρώπινων σωμάτων προκειμένου να μελετήσει με ακρίβεια τους μύες, τα οστά και τις αρθρώσεις. Οι συγγραφείς θεωρούν πιθανό ότι κατά τη διάρκεια αυτών των ανατομικών μελετών είχε δει ανθρώπους που έπασχαν από ιδρωταδενίτιδα πυώδη. Το ερώτημα λοιπόν είναι, αν η συγκεκριμένη ανωμαλία στη μασχάλη του γλυπτού αποτελεί μια ακούσια αναπαράσταση όσων είχε παρατηρήσει ή ακόμη και μια συνειδητή καλλιτεχνική επιλογή, που συμβολίζει τα δεσμά της ασθένειας και την προσπάθεια του ανθρώπου να απελευθερωθεί από αυτά.

Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι, χωρίς γραπτές μαρτυρίες από τον καλλιτέχνη, καμία από αυτές τις ερμηνείες δεν μπορεί να αποδειχθεί.

Η μελέτη καταλήγει με μια φιλοσοφική παρατήρηση. Η τέχνη και η επιστήμη επιδιώκουν και οι δύο να κατανοήσουν την πραγματικότητα, αλλά ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους. Η οπτική εγγραμματοσύνη λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στους δύο αυτούς κόσμους, επιτρέποντάς μας να ανακαλύπτουμε νέα νοήματα, ακόμη και σε έργα που μελετώνται εδώ και αιώνες.

Το Bearded Slave εξακολουθεί να εκτίθεται στην Galleria dell’Accademia της Φλωρεντίας. Ίσως, μετά τη δημοσίευση αυτής της μελέτης, οι επισκέπτες να μην αντικρίζουν πλέον μόνο ένα αριστούργημα της Αναγέννησης, αλλά και μια πιθανή μαρτυρία μιας ανθρώπινης ασθένειας που αποτυπώθηκε στο μάρμαρο περισσότερους από τρεις αιώνες πριν αποκτήσει επίσημο όνομα στην ιατρική.

^{photo: AΠΕ-ΜΠΕ ΕΠΑ-ΕΠΑ}