Η περιοχή της Πύλου αποτέλεσε από αρχαιοτάτων χρόνων πεδίο συγκρούσεων. Αιτία αυτών ήταν η προσπάθεια ελέγχου του εξαίρετου φυσικού λιμένα και του πλούσιου μεσσηνιακού κάμπου. Στους μυκηναϊκούς χρόνους, η Πύλος ανήκε στο βασίλειο του Νέστορα.

Η περιοχή δοκιμάστηκε μετά τον Τρωικό Πόλεμο (12ος-11ος αι. π.Χ.) από επιδρομές των λεγόμενων λαών της θάλασσας. Τότε καταστράφηκε και το ανάκτορο του Κορυφάσιου.

Αργότερα, η περιοχή, όπως και όλη η Μεσσηνία, πέρασε υπό τον έλεγχο της Σπάρτης.

Κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, η εκεί σπαρτιατική φρουρά περικυκλώθηκε και η Πύλος παραδόθηκε στους Αθηναίους.

Μετά το 362 π.Χ. περιήλθε στον έλεγχο των Μεσσήνιων, ενώ τον 6ο αι. μ.Χ. δοκιμάστηκε από τις επιδρομές Σλάβων και Αβάρων, από τους οποίους, σύμφωνα με μια εκδοχή, πήρε και το όνομα Ναβαρίνο (ή Αβαρίνο).

Μετά την Δ΄ Σταυροφορία (1204), η περιοχή καταλήφθηκε από τους Λατίνους, ενώ στα μέσα του 14ου αι. μ.Χ., από τους Ναβαρραίους, οι οποίοι της έδωσαν και το όνομά τους.

Λίγο αργότερα εγκαταστάθηκαν εκεί οι Βενετοί, ιδρύοντας ισχυρό φρούριο. Το 1500, όμως, οι Τούρκοι κατέλαβαν το Ναβαρίνο.

Το ανακατέλαβαν οι Βενετοί το 1685, για να το χάσουν ξανά το 1715. Στην περιοχή διεξήχθησαν συγκρούσεις κατά τα Ορλοφικά (1770).

Το Ναβαρίνο ανακαταλήφθηκε από τους Έλληνες κατά την Επανάσταση του 1821. Το 1825, όμως, το κατέλαβε ο Ιμπραήμ, παρά την ηρωική αντίσταση των Ελλήνων, και το κατέστησε βάση επιχειρήσεων.

Εκεί ναυλοχούσε και ο στόλος του, ο οποίος καταστράφηκε στην ομώνυμη ναυμαχία από τρεις Μοίρες, καθεμία από τις οποίες προέρχονταν από τους στόλους της Αγγλίας, της Ρωσίας και της Γαλλίας…

Η ναυμαχία του Ναβαρίνου ήταν, όπως θα δούμε στο αφιέρωμα που ακολουθεί, μία εξέλιξη σωτήρια για τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων, έξι μόλις χρόνια μετά από την έναρξή του.

Η Συνθήκη του Λονδίνου

Την άνοιξη του 1827 και ενώ οι εχθροπραξίες στον ελλαδικό χώρο συνεχίζονταν για έκτη χρονιά, η ελληνική κυβέρνηση του Ναυπλίου ζήτησε από την Αγγλία να μεσολαβήσει για τον τερματισμό των τουρκοαιγυπτιακών επιδρομών στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.

Βρισκόμαστε σε μια περίοδο που η ελληνική επανάσταση φαίνεται να καταπνίγεται, όχι μόνο από την από τη δράση των τουρκοαιγυπτιακών δυνάμεων αλλά και από εκτεταμένες εσωτερικές διαμάχες…

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι όταν η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε τη μεσολάβηση των Άγγλων, σχεδόν παράλληλα αιτήθηκε μυστικά (από μια ομάδα υπό τον Ρόσχη) και τη μεσολάβηση της Γαλλίας, εν αγνοία της επίσημης ελληνικής κυβέρνησης…

Οι Άγγλοι ανταποκρίθηκαν στο ελληνικό αίτημα για τους δικούς τους λόγους. Επικαλέστηκαν καταρχάς το ότι η επανάσταση και οι εχθροπραξίες στον ελλαδικό χώρο επηρέαζαν τις εξελίξεις σε όλη την Ευρώπη.

Η πειρατεία στη νοτιοανατολική Μεσόγειο παρουσίαζε έξαρση, αποκόπτοντας στην πράξη τις εμπορικές γραμμές προς τον ελλαδικό χώρο, τα μικρασιατικά παράλια, την Κωνσταντινούπολη, την Κύπρο και τη Μέση Ανατολή.

Κατ’ επέκταση περιόριζε την ευκολία πρόσβασης των Άγγλων προς τις αποικίες τους στην Ασία και την Αφρική.

Ο δεύτερος λόγος της σχεδόν άμεσης ανταπόκρισης της Αγγλίας στο ελληνικό αίτημα ήταν το γεγονός ότι δεν επιθυμούσε σε καμία περίπτωση στρατιωτική ή ναυτική επέμβαση στην περιοχή από την πλευρά της Ρωσίας και ο τρίτος, φυσικά, ήταν η διατήρηση του ελέγχου των θαλάσσιων οδών στην περιοχή.

Η κατάσταση που είχε διαμορφωθεί επομένως δεν εξυπηρετούσε τα αγγλικά συμφέροντα, ενώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση της Αγγλίας είχε με το μέρος της και σύσσωμη την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, η οποία υποστήριζε ηθικά και υλικά τον αγώνα ενός χριστιανικού έθνους ενάντια στον οθωμανικό ζυγό.

Εκμεταλλευόμενη επομένως τη συγκυρία, η Αγγλία ζήτησε τη συνδρομή της Ρωσίας σε μια προσπάθεια μεσολάβησης προς την Υψηλή Πύλη για τον τερματισμό των εχθροπραξιών μέσω της εξεύρεσης και αποδοχής και από τις δύο πλευρές (ελληνική και οθωμανική) μιας λύσης.

Οι πρέσβεις της Αγγλίας και της Ρωσίας υπέβαλαν την πρόταση μεσολάβησης στην Υψηλή Πύλη στα τέλη Μαΐου. Ο σουλτάνος όμως δεν απάντησε αμέσως γιατί δεν είχε κανένα λόγο να κάνει κάτι τέτοιο… Η έκβαση των επιχειρήσεων στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα έδειχνε ότι πολύ σύντομα η Ελληνική Επανάσταση θα καταπνιγόταν.

Περίμενε επομένως και την έκβαση της μάχης των Αθηνών. Όταν και σε αυτή επικράτησε, διεμήνυσε στους Άγγλους και τους Ρώσους ότι δεν δεχόταν καμία μεσολάβηση σε ό,τι αφορούσε τους Έλληνες.

Ο σουλτανος θεωρούσε την ελληνική «αποστασία» καθαρά εσωτερικό πρόβλημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και τους Έλληνες, αχάριστους, από τη στιγμή που δεν εκτιμούσαν τα προνόμια και τις ελευθερίες που τους είχαν παραχωρηθεί.

Τέλος, χαρακτήριζε κάθε προσπάθεια μεσολάβησης παράνομη, υπογραμμίζοντας ότι για οποιαδήποτε εξέλιξη αφορούσε το ελληνικό ζήτημα θα έπρεπε να ενημερώνεται αποκλειστικά και μόνο η Υψηλή Πύλη στην Κωνσταντινούπολη.

Κατά το χρονικό διάστημα που οι πρεσβευτές της Αγγλίας και της Ρωσίας παρέδιδαν και διαπραγματεύονταν τις προτάσεις των κυβερνήσεών τους στην Κωνσταντινούπολη, αναζητήθηκε η συνδρομή και άλλων ευρωπαϊκών δυνάμεων στην προσπάθεια διαμεσολάβησης.

Η Πρωσία αρνήθηκε άμεσα και χωρίς περιστροφές, δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι δεν είχε κανένα συμφέρον από την υποστήριξη του ελληνικού αγώνα.

Το ίδιο ουσιαστικά απάντησε και η Αυστρία, η οποία στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης είχε αλλάξει εντελώς τη στάση και την πολιτική της, υπογραμμίζοντας μάλιστα στην απάντησή της ότι δεν θα μεσολαβούσε συνδιαλεγόμενη με αποστάτες…

Μόνο η Γαλλία πρόσφερε την υποστήριξή της, μετά από τις πιέσεις που δέχθηκε η γαλλική κυβέρνηση, η οποία είχε στιγματιστεί ως φιλοοθωμανική από την κοινή γνώμη.

Σε συνδυασμό με την υποστήριξη του ελληνικού απελευθερωτικού αγώνα και από τον γαλλικό θρόνο, η γαλλική κυβέρνηση τελικά, όχι μόνο προσφέρθηκε να συνδράμει, αλλά επιπροσθέτως πρότεινε η συμφωνία για μεσολάβηση να μετατραπεί σε συνθήκη.

Το κείμενο της τελευταίας μάλιστα συντάχθηκε στο Παρίσι και, μετά από μια σειρά τροποποιήσεων με τη σύμφωνη γνώμη και των τριών κυβερνήσεων, υπογράφηκε στο Λονδίνο στις 6 Ιουλίου του 1827 (24 Ιουνίου, με βάση το παλαιό ημερολόγιο).   

Στο πρώτο άρθρο της Συνθήκης, οι τρεις ευρωπαϊκές δυνάμεις δήλωναν ότι θα μεσολαβούσαν μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων για την επίτευξη ειρήνης και ότι έπρεπε να συμφωνηθεί άμεση ανακωχή από τους εμπολέμους και να αρχίσουν διαπραγματεύσεις.

Ο δεύτερος όρος προέβλεπε ότι οι Έλληνες θα παρέμεναν υπό τη διακυβέρνηση της Υψηλής Πύλης και θα κατέβαλαν ετήσιο φόρο, αλλά θα εξέλεγαν οι ίδιοι τους τοπικούς άρχοντες, με τη σύμφωνη γνώμη του σουλτάνου πάντα.

Τρίτον, οι Έλληνες θα είχαν το δικαίωμα να αγοράζουν και να διατηρούν περιουσιακά στοιχεία.

Τέταρτον, οι τρεις δυνάμεις δεν θα είχαν καμία απαίτηση ή όφελος από την εφαρμογή της Συνθήκης και, πέμπτον (τελευταίος όρος), θα είχαν τον ρόλο των εγγυητριών δυνάμεων σε ό,τι αφορά την επίβλεψη της εφαρμογής των όρων της.

Επίσης, στη Συνθήκη υπήρχε μυστικός όρος με τον οποίο οριζόταν ότι αν η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν δεχόταν μέσα σε ένα μήνα τη μεσολάβηση των τριών δυνάμεων και δεν επιτυγχανόταν η ανακωχή, οι δυνάμεις θα έπαιρναν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την επίτευξή της, χωρίς όμως να συμμετάσχουν σε εχθροπραξίες.

Τα γεγονότα που οδήγησαν στη σύγκρουση

Περί τα μέσα Ιουλίου, πληροφορήθηκαν την υπογραφή της συνθήκης οι Αρχηγοί των στόλων των τριών δυνάμεων στη Μεσόγειο, ο αντιναύαρχος Έντουαρντ Κόδριγκτον, ο υποναύαρχος Ανρι ντε Ρινί και ο υποναύαρχος Λογκίν Φον Χέιδεν.

Στις 11 Αυγούστου κατέπλευσε στο Ναύπλιο μία Μοίρα του Βασιλικού Ναυτικού και μία του Γαλλικού, υπό τις διαταγές του Κόδριγκτον και του ντε Ρινί αντίστοιχα.

Η Συνθήκη και οι όροι της γνωστοποιήθηκαν ανεπίσημα στην ελληνική κυβέρνηση με το παράλληλο αίτημα να ανακοινωθούν και στον ελληνικό λαό, προκειμένου να επανέλθει η τάξη. Στις 2 Σεπτεμβρίου, οι Έλληνες αποδέχονται επίσημα τη Συνθήκη και όλους τους όρους της.

Η Υψηλή Πύλη έλαβε γνώση της Συνθήκης την ίδια περίοδο με την προσωρινή ελληνική κυβέρνηση, και συγκεκριμένα στις 17 Αυγούστου.

Την ημέρα εκείνη οι πρέσβεις των τριών χωρών με συλλογικό διάβημα παρέδωσαν στην Κωνσταντινούπολη επίσημο έγγραφο γνωστοποίησης της Συνθήκης και των όρων της, θέτοντας προθεσμία 15 ημερών στην Υψηλή Πύλη για να απαντήσει.

Ο σουλτάνος ακολούθησε την ίδια τακτική… Περίμενε μέχρι την ημερομηνία εκπνοής της προθεσμίας για να δώσει την ίδια αρνητική απάντηση, δηλώνοντας εγγράφως αυτή τη φορά ότι «η θετική, η οριστική, η αμετάτρεπτος, η αιώνιος απάντησις της υψηλής Πύλης είναι ότι ουδεμία δέχεται πρότασιν περί Ελλήνων, ότι επιμένει είς ην εξέφρασεν άλλοτε γνώμην και θα επιμένει μέχρι συντελείας του αιώνος».

Με τη θέση της Υψηλής Πύλης αμετάκλητη, οι πρεσβευτές των τριών χωρών διατάχθηκαν να γνωστοποιήσουν την κατάσταση στους πρόξενους και του υπηκόους τους, να τους προετοιμάσουν για αναχώρηση, δεδομένου ότι ο πόλεμος φαινόταν αναπόφευκτος, αλλά και να διαμηνύσουν στους ναυάρχους τους να ενεργήσουν με βάση τους όρους και τα αναγραφόμενα της συνθήκης.

Επίσης, έπρεπε να εμποδίσουν τον από θαλάσσης ανεφοδιασμό των τουρκοαιγυπτιακών δυνάμεων που επιχειρούσαν στην Πελοπόννησο, ακόμη και με τη χρήση βίας, αν αυτό απαιτούσαν οι συνθήκες…

Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος υπό τον Ιμπραήμ, που ναυλοχούσε στο Ναυαρίνο (Νεόκαστρο), περιλάμβανε 92 συνολικά πλοία τα οποία είχαν καταπλεύσει εκεί στις 9 Σεπτεμβρίου, προερχόμενα από το λιμάνι της Αλεξάνδρειας, από το οποίο και είχαν αποπλεύσει το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου του 1827. Από τα 92 πλοία, τα 51 ήταν πολεμικά και τα υπόλοιπα φορτηγά.

Η τουρκική δύναμη του στόλου αυτού υπό τις διαταγές του καπετάν Μπέη, και αριθμούσε δύο δίκροτα, πέντε φρεγάτες και εννέα κορβέτες, ενώ η αιγυπτιακή υπό τον Μουχαρέ Μπέη, συγκροτούνταν από τέσσερις φρεγάτες, έντεκα κορβέτες και τέσσερα μπρίκια.

Τα δε 41 φορτηγά πλοία –36 υπό τουρκική και πέντε υπό αυστριακή σημαία– μετέφεραν δύναμη 1.000 στρατιωτών και 100 ιππέων, μαζί με τόνους τροφίμων και πυρομαχικών.

Σκοπός του Ιμπραήμ -υπό τις διαταγές του οποίου είχε τεθεί το σύνολο των τουρκοαιγυπτιακών δυνάμεων στην Πελοπόννησο- ήταν ο απόπλους μέρους του στόλου προς την Ύδρα, και η καταστροφή της.

Πριν όμως αποπλεύσει, έλαβε κοινή ειδοποίηση από τον Κόδριγκτον και τον Δεριγνύ να σεβαστεί τους όρους της Συνθήκης και να μην προβεί σε μετακίνηση δυνάμεων οποιασδήποτε μορφής ή έκτασης, καθώς και σε διεξαγωγή πολεμικών επιχειρήσεων.

Η βρετανική Μοίρα βρισκόταν στο Ναύπλιο και η γαλλική στη Μήλο. Και οι δύο κατέπλευσαν έξω από τον όρμο του Ναβαρίνου στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου. Την αμέσως επόμενη ημέρα (26 Σεπτεμβρίου 1827), οι δύο ναύαρχοι επισκέφθηκαν τον Ιμπραήμ και του επανέλαβαν όσα εγγράφως του είχαν διαμηνύσει λίγες ημέρες πριν.

Ο τελευταίος, προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο, απάντησε ότι δεν είχε την εξουσιοδότηση να αποφασίσει για το εάν θα έπρεπε να σεβαστεί τη Συνθήκη ή όχι, και ότι κατ’ επέκταση θα περίμενε διαταγές από τον σουλτάνο.

Μέχρι τότε, όμως, υποσχέθηκε, δίνοντας το λόγο της τιμής του, ότι δεν θα επέτρεπε καμία κίνηση των δυνάμεών του.

Μετά από τη ρητή αυτή διαβεβαίωση του Ιμπραήμ και την αποχώρηση των δύο ναυάρχων, η βρετανική Μοίρα απέπλευσε με προορισμό τη Ζάκυνθο και η γαλλική για τα Ελαφονήσια, αφήνοντας όμως δύο φρεγάτες να περιπολούν σε ετοιμότητα έξω από τον όρμο του Ναβαρίνου. Από ό,τι αποδείχθηκε, έπραξαν ορθά…

Το βράδυ της 1ης Οκτωβρίου, ο Κόδριγκτον ειδοποιείται για το ότι 32 πλοία του τουρκοαιγυπτιακού στόλου απέπλευσαν από το Ναβαρίνο με προορισμό την Πάτρα. Ο Ιμπραήμ δεν είχε κρατήσει το λόγο του…

Η καταστροφή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου

Στις 2 Οκτωβρίου η ρωσική Μοίρα υπό τον Φον Χέιδεν, έφτασε στο νότιο τμήμα της Πελοποννήσου.

Εν τω μεταξύ, στις 18 Σεπτεμβρίου, 23 ελληνικά πλοία υπό τον Κάχραν προσπάθησαν επιτυχώς να καταλάβουν τη νησίδα Βασιλάδι του Μεσολογγίου.

Αμέσως μετά αναχώρησαν, έπειτα και από τη διακοίνωση του Κόδριγκτον για παύση των εχθροπραξιών.

Μοίρα, όμως, του στόλου αυτού υπό τον Χέιστινγκς, αποτελούμενη από την ατμοκορβέτα «Καρτερία», το μπρίκι «Σωτήρ» και τις κανονιοφόρους «Φιλελληνίς» και «Βαυαρία», επιτέθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου σε οθωμανική Μοίρα που βρισκόταν στη Σκάλα Σαλώνων και η οποία περιλάμβανε δύο κανονιοφόρους και δύο εμπορικά αυστριακά μπρίκια, και βύθισε τα πολεμικά πλοία, ενώ συνέλαβε τα εμπορικά. 

Ο Ιμπραήμ, αντέδρασε διατάσσοντας   τον απόπλου ισχυρότατης Μοίρας του στόλου του, με σκοπό να προσβάλει τον Χέιστινγκς στον Κορινθιακό Κόλπο.

Ο Κόδριγκτον, όμως, ο οποίος ενημερώθηκε για τον απόπλου των 32 σκαφών, όπως προαναφέρθηκε, πρόλαβε και ανέκοψε το δρόμο στα οθωμανικά πλοία πριν αυτά εισέλθουν στον Πατραϊκό Κόλπο.

Η τουρκοαιγυπτιακή Μοίρα επέστρεψε στις 5 και 6 Οκτωβρίου στο Ναβαρίνο, αλλά ο Ιμπραήμ, ο οποίος επέβαινε και αυτός σε ένα από τα πλοία της, διέταξε, εκτός εαυτού, τμήμα του στρατού του να επιτεθεί εναντίον της Μεσσηνίας και της Αρκαδίας.

Οι δύο περιοχές δέχθηκαν σφοδρή επίθεση, ενώ ανήκουστες φρικαλεότητες διεξήχθησαν. Στο μεταξύ, ο Ρωσικός Στόλος του Χέιδεν είχε ενωθεί με τους άλλους δύο.

Έτσι, οι τρεις ναύαρχοι απηύθυναν έντονη διαμαρτυρία προς τον Αιγύπτιο, την οποία όμως δεν μπόρεσαν να του επιδώσουν, γιατί είχε ήδη αναχωρήσει από το Ναβαρίνο.

Τότε, μην πιστεύοντας πια ότι θα μπορούσαν να αποτρέψουν την αιματοχυσία και να επιλύσουν το πρόβλημα με ειρηνικά μέσα, αποφάσισαν να εισπλεύσουν με όλες τους τις δυνάμεις στον όρμο, αφενός μεν για να αποκλείσουν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο, αφετέρου δε για να πιέσουν τον Ιμπραήμ να σταματήσει την καταστροφή της Πελοποννήσου.

Η αρχηγία, λόγω αρχαιότητας, είχε περιέλθει στον Κόδριγκτον. Το μεσημέρι της 20ής Οκτωβρίου τα ευρωπαϊκά πλοία, σε δύο στήλες, άρχισαν να εισπλέουν στον όρμο. Τη δεξιά αποτέλεσαν τα βρετανικά και τα γαλλικά, και την αριστερή, τα ρωσικά.

Η βρετανική Μοίρα περιλάμβανε δώδεκα πλοία: τα πλοία της γραμμής «Έιζια» (ναυαρχίδα), «Τζένοα», «Αλμπιόν», τις φρεγάτες «Ντάρτμαουθ», «Γκέμπριαν», «Γκλάσκοου» και «Τάλμποτ» και τα μπρίκια «Ρόουζ», «Μοσκίτο», «Μπρισκ», «Φίλομιλ» και «Ζέμπρα». Όλα μαζί έφεραν 460 πυροβόλα.

Η γαλλική Μοίρα περιλάμβανε επτά πλοία: τα πλοία της γραμμής «Σκίπιον», «Τρίντεντ» και «Μπρέσλαου», τις φρεγάτες «Σιρέν» (ναυαρχίδα) και «Άρμαϊντ» και τα μπρίκια «Αλκυών» και «Δάφνη», με σύνολο 352 πυροβόλα.

Τέλος, η ρωσική Μοίρα συμμετείχε με τα πλοία της γραμμής «Άζοφ» (ναυαρχίδα), «Εζέκιελ», «Ιάνχαουντ» και «Αλεξάντερ» και τις φρεγάτες «Πρόβορνοϊ», «Έλενα», «Κόνστανταϊν» και «Κάστορ», με 490 πυροβόλα. Συνολικά οι τρεις συμμαχικοί στόλοι διέθεταν 27 πλοία, με 1.276 πυροβόλα και 17.500 άνδρες.

Μέσα στον όρμο, τα οθωμανικά πλοία ήταν αγκυροβολημένα σε τριπλή ημικυκλική γραμμή, τα δύο άκρα της οποίας στηρίζονταν στα πυροβολεία της Σφακτηρίας και του Ναβαρίνου, ενώ ήταν πλαγιοδετημένα με τρόπο που να παρουσιάζουν τα πυροβόλα της μίας πλευράς προς το κέντρο του ημικυκλίου, έχοντας προβλέψει την είσοδο του συμμαχικού στόλου.

Αποτελούνταν από τέσσερις Μοίρες:

(α) την αιγυπτιακή υπό τον Μοχαρέμ Μπέι, με τέσσερις δίκροτες (με δύο σειρές πυροβόλων ανά πλευρά) φρεγάτες, έντεκα κορβέτες, 21 μπρίκια, πέντε ημιολίες και έξι πυρπολικά,

(β) μία τουρκική, τα πλοία της οποίας είχαν επισκευαστεί στην Αλεξάνδρεια, υπό τον καπετάν Μπέη Μουσταφά, με δύο πλοία της γραμμής, πέντε φρεγάτες και δώδεκα κορβέτες,

(γ) τη Μοίρα της Κωνσταντινούπολης υπό τον Ταχίρ Πασά, με ένα πλοίο της γραμμής, έξι φρεγάτες, επτά κορβέτες και έξι μπρίκια, και,

(δ) την τυνησιακή, με δύο φρεγάτες και ένα μπρίκι. Συνολικά, 89 πλοία, με 1.994 πυροβόλα και 22.000 άνδρες.

Στα σκάφη αυτά πρέπει να προστεθούν και 41 μεταγωγικά, τα οποία ήταν αγκυροβολημένα στο αριστερό μέρος του όρμου. Οκτώ από αυτά ήταν αυστριακά.

Αν και τα νούμερα ήταν υπέρ των Οθωμανών, την υπεροχή ουσιαστικά είχαν οι τρεις σύμμαχοι, οι οποίοι διέθεταν δέκα πλοία της γραμμής έναντι τριών (μπορούν να προστεθούν και οι τέσσερις δίκροτες φρεγάτες της αιγυπτιακής Μοίρας που προσομοιάζουν με δίκροτα).

Από πλευράς ποιότητας κατασκευής, τα ευρωπαϊκά σκάφη ήταν σαφώς ανώτερα, τα αιγυπτιακά –πολλά από τα οποία ήταν κατασκευασμένα σε Γαλλία και Ιταλία– πολύ καλά, ενώ τα τουρκικά υστερούσαν.

Όσον αφορά το έμψυχο δυναμικό, δεν μπορεί να γίνει σύγκριση, αν και τα αιγυπτιακά πληρώματα εκπαιδεύονταν από Γάλλους αξιωματικούς. Στη συμμαχική δύναμη προηγούνταν η βρετανική Μοίρα, ακολουθούσε η γαλλική και τρίτη ερχόταν η ρωσική.

Στις 14.00 περίπου, η βρετανική ναυαρχίδα «Έιζια» αγκυροβόλησε και πλαγιοδέτησε μεταξύ της αιγυπτιακής και της τουρκικής, το «Τζένοα» έκανε το ίδιο 90-100 μ. από την πρύμνη της, και το Αλμπιόν λίγο μπροστά από την πλώρη της.

Τα «Ντάρτμαουθ» και «Φίλομιλ» σταμάτησαν παρά το δεξιό μέρος της εισόδου κοντά στα αγκυροβολημένα τουρκοαιγυπτιακά πλοία, ενώ τα υπόλοιπα βρετανικά τοποθετήθηκαν προς το αντίθετο μέρος (προς τη Σφακτηρία), απέναντι από τα οθωμανικά.

Η γαλλική ναυαρχίδα «Σιρέν», μόλις πέρασε το φρούριο του Ναβαρίνου, έστριψε και αγκυροβόλησε μεταξύ δύο ή τριών αιγυπτιακών φρεγατών.

Ενώ τα υπόλοιπα γαλλικά πλοία εισέπλευσαν στον όρμο, ο άνεμος άρχισε να κοπάζει, με αποτέλεσμα η ρωσική Μοίρα που ακολουθούσε να μείνει εκτός.

Ο κυβερνήτης τού «Ντάρτμαουθ», βλέποντας ύποπτες κινήσεις σε ένα κοντινό του αιγυπτιακό πυρπολικό, από το οποίο ταυτόχρονα εμποδιζόταν στην αναπρώρηση του πλοίου του, έστειλε λέμβο με λευκή σημαία, υπό τον πρώτο υποπλοίαρχο, να του ζητήσει να αλλάξει θέση.

Αλλά βολή τυφεκιού, που ρίχθηκε από αυτό, σκότωσε τον λέμβαρχο, ενώ την ίδια στιγμή το πλήρωμα έβαλε φωτιά στην πλώρη του πυρπολικού.

Δεύτερη λέμβος (υποπλοίαρχος Φίτζροϊ) στάλθηκε τότε για να απομακρύνει το φλεγόμενο πλοίο, αλλά και αυτή δέχθηκε πυρά, με αποτέλεσμα να φονευθεί ο υποπλοίαρχος.

Παρόμοια, σχεδόν, σκηνή διαδραματίστηκε έπειτα από λίγα λεπτά, όταν ο Κόδριγκτον έστειλε τον υπασπιστή του στη ναυαρχίδα του Μοχαρέμ Μπέι για να του ζητήσει να μείνει αμέτοχος.

Τυφεκισμός, που ρίχθηκε από το αιγυπτιακό πλοίο, σκότωσε τον Έλληνα πλοηγό της βρετανικής ναυαρχίδας Πέτρο Μικελή.

Ήδη, όμως, η μάχη είχε αρχίσει. Δύο κανονιοβολισμοί ρίχτηκαν από μια κορβέτα που ήταν αγκυροβολημένη στη δεύτερη οθωμανική γραμμή.

Ο πρώτος αστόχησε, αλλά ο δεύτερος βρήκε το «Σιρέν», σκοτώνοντας μάλιστα ένα ναύτη. Η ώρα ήταν 14:25.

Αμέσως ο Δεριγνυ απάντησε, ενώ άνοιξαν πυρ και οι επάκτιες πυροβολαρχίες, για να ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα πλοία. Η σύγκρουση γενικεύτηκε.

Από την αρχή, ήδη, ο οθωμανικός στόλος υφίστατο μεγάλες ζημιές, ενώ κάποια πλοία του ανατινάζονταν και βυθίζονταν. Αλλά και η θέση των δύο συμμάχων δεν ήταν καθόλου καλή, και στα πλοία τους σημειώνονταν σοβαρές βλάβες. Η κατάσταση είχε γίνει κρίσιμη.

Τότε, περί τις 15:50, βοηθούντος του ανέμου, εισήλθε στον όρμο και η ρωσική Μοίρα.

Η ναυαρχίδα του καπετάν Μπέη Μουσταφά είχε καταστραφεί από την αρχή της μάχης.

Οι άλλες δύο, του Ταχίρ Πασά και του Μοχαρέμ Μπέη, είχαν την ίδια τύχη λίγο μετά τις 16:00. Περί τις 18:00, καθώς έπεφτε το σούρουπο, όλα είχαν τελειώσει. Από τα οθωμανικά σκάφη, άλλα είχαν βυθιστεί, άλλα, κατεστραμμένα, είχαν εξοκείλει και άλλα καίγονταν.

Το μέγεθος της καταστροφής φάνηκε σε όλο του το μεγαλείο το επόμενο πρωί.

Μόνο περί τα 15 από τα μικρότερα πλοία, καθώς και μία φρεγάτα χωρίς κατάρτια, εξακολουθούσαν να επιπλέουν.

Οι ανθρώπινες απώλειες κυμάνθηκαν μεταξύ 4.000-6.000 άνδρες.

Από τη συμμαχική πλευρά δεν χάθηκε κανένα πλοίο, αλλά πολλά υπέστησαν μεγάλες ζημιές.

Η βρετανική και η γαλλική ναυαρχίδα έχασαν τους πρυμναίους ιστούς τους. Της ρωσικής οι ιστοί ήταν σε τέτοια κατάσταση, που μόλις μπορούσαν να κρατήσουν τα ιστία τους.

Οι ανθρώπινες απώλειες ήταν 80 νεκροί Βρετανοί, 59 Ρώσοι, 43 Γάλλοι και 206 Βρετανοί τραυματίες, 159 Ρώσοι και 43 Γάλλοι.

Την αυγή της επόμενης μέρας, της 21ης Οκτωβρίου, έφτασε στο Ναβαρίνο ο Ιμπραήμ, που είχε ειδοποιηθεί.

Την ίδια ημέρα, οι τρεις ναύαρχοι του απηύθυναν αυστηρή προειδοποίηση να απέχει στο εξής κάθε εχθρικής κίνησης, πράγμα που ο Αιγύπτιος αποδέχθηκε.

Για μερικές μέρες τα συμμαχικά πλοία παρέμειναν στο Ναβαρίνο, επισκευάζοντας προσωρινά τις ζημιές τους, και στις 25 Οκτωβρίου απέπλευσαν με τη βρετανική και τη ρωσική Μοίρα να κατευθύνονται στη Μάλτα, και τη γαλλική στην Τουλόν.

Η Ελληνική Επανάσταση & ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων

Πολλοί σήμερα υποστηρίζουν ότι η Ελληνική Επανάσταση του 1821 κατέληξε στην ίδρυση ελληνικού κράτους από ένα «καπρίτσιο» των Μεγάλων Δυνάμεων.

Όμως, η μεγαλύτερη απόδειξη για το ότι δεν επρόκειτο για «καπρίτσιο» είναι η μεσολάβηση των τριών δυνάμεων και η ναυμαχία του Ναβαρίνου, η οποία ως εξέλιξη σήμανε το τέλος της τουρκοαιγυπτιακής καθολικής κυριαρχίας στον ευρύτερο χώρο της νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Οι Έλληνες είναι αληθές ότι δεν θα μπορούσαν ποτέ μόνοι τους να αντιταχθούν αποτελεσματικά.

Πολλοί από του ηγέτες της Ελληνικής Επανάστασης όμως σίγουρα γνώριζαν ότι η επανάσταση αυτή λειτουργούσε προς το συμφέρον των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής.

Γιατί αποτέλεσε το έναυσμα για την έναρξη μίας διαδικασίας διάλυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και κατ’ επέκταση δημιουργίας ζωτικού χώρου για την εξυπηρέτηση των Μεγάλων Δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή, συμφερόντων που η ύπαρξη μιας ισχυρής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ασφαλώς θα υπονόμευε…

Οπωσδήποτε, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη που τασσόταν υπέρ του αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία επηρέασε σημαντικά τις αποφάσεις των κυβερνήσεων της Ευρώπης.

Αυτό που πάνω από όλα όμως είχε σημασία για καθεμία από τις Μεγάλες Δυνάμεις ξεχωριστά, ήταν ο απόλυτος έλεγχος των θαλάσσιων οδών στην περιοχή, κάτι που όντως επιτεύχθηκε μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου.

Ο χρονική περίοδος κατά την οποίοαη Ελληνική Επανάσταση ξέσπασε και διεξήχθη, επομένως, σίγουρα δεν ήταν τυχαία.

Εκτός από τα σημάδια παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αξιολογήθηκαν και οι συγκυρίες, με ιδιαίτερη βαρύτητα στο ποιες εξελίξεις θα εξυπηρετούσαν τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων της Ευρώπης…

Εξάλλου, η συνθήκη της 24ης Ιουνίου του 1827 το δείχνει ξεκάθαρα αυτό.

Οι σύμμαχοι δεν ενδιαφέρονταν για την ανεξαρτησία της Ελλάδας, αλλά για την ειρήνη στη νοτιοανατολική Μεσόγειο και τη διασφάλιση της ελεύθερης πλεύσης στις θαλάσσιες οδούς της.

Αυτά τα εξασφάλισαν διά της βίας όταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία αρνήθηκε να εφαρμόσει μια συνθήκη την οποία δεν είχε συνυπογράψει…