«Αναπνέω σωστά, Κοιμάμαι καλά, Ζω καλύτερα».

Αυτό είναι φέτος το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ύπνου. Η Ομάδα Εργασίας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ΕΠΕ) για τη «Μελέτη διαταραχών αναπνοής στον ύπνο» σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Υπνολογίας παρέθεσαν συνέντευξη Τύπου στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού γύρω από τις αναπνευστικές διαταραχές στον ύπνο καθώς και την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία τους.

Παράλληλα, μέσω των social media της ΕΠΕ προβάλλονται video ιατρών που μιλούν σχετικά με τις αναπνευστικές διαταραχές στον ύπνο παρέχοντας τις κατάλληλες συμβουλές.
Η ιδιαιτερότητα της αναπνευστικής διαταραχής στον ύπνο είναι ότι δεν αποτελεί υπόθεση μίας μόνο ειδικότητας, όπως εξηγεί ο κ. Στέλιος Λουκίδης, Πρόεδρος ΕΠΕ, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Δ/ντής Β’ ΠΠΚ ΠΓΝ «Αττικόν»: «Οι διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο αποτελούν ένα από τα σημαντικά ζητήματα που απασχολούν την ιατρική. Δεν είναι θέμα πρακτικά μιας ειδικότητας αλλά είναι μια οντότητα που απασχολεί πολλές ειδικότητες στην καθημερινότητα. Η σημερινή πρωτοβουλία της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας αφορά ουσιαστικά την ενημέρωση του κοινού πάνω σε θέματα των διαταραχών της αναπνοής στον ύπνο με σκοπό την έγκαιρη αναγνώρισή τους και την κατάλληλη αντιμετώπιση. Θα πρέπει ίσως όλοι να συνειδητοποιήσουμε ότι οι διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο είναι μια σιωπηρή κλινική διαταραχή που συνήθως τις μεγαλύτερες επιπτώσεις της τις έχει την ημέρα σε πολλαπλά συστήματα».

Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου ποικίλλουν και είναι υπεύθυνες για μία μεγάλη κατηγορία παθήσεων, όπως διευκρινίζει ο κ. Εμμανουήλ Βαγιάκης, Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, Πνευμονολόγος – Εντατικολόγος, Δ/ντής ΕΣΥ, Επιστημονικός Υπεύθυνος Εργαστηρίου, Κέντρο Διαταραχών Ύπνου, ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός»: «Ο ύπνος, μαζί με τη λήψη τροφής, νερού και την αναπνοή είναι βασικός βιολογικός πυλώνας της ύπαρξής μας και η μακροχρόνια στέρησή του είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων. Αν συνδυάσετε όλες αυτές τις συνέπειες για την υγεία, γίνεται εύκολα αντιληπτό γιατί ο σύντομος ύπνος οδηγεί σε σύντομη ζωή. Η ιδέα ότι μπορεί να κόψουμε χρόνο ύπνου για να τον αφιερώσουμε σε άλλες δραστηριότητες, είτε εργασιακές, είτε αναψυχής, είναι μια πολύ επικίνδυνη ιδέα. Η έλλειψη ύπνου μπορεί να οδηγήσει, εκτός των άλλων, σε υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας με αποτέλεσμα μείωση της απόδοσης μας στην εργασία ή στις σπουδές και σοβαρά τροχαία ατυχήματα».

Η φετινή παγκόσμια ημέρα είναι αφιερωμένη στην υγιεινή του ύπνου. Ήρθε λοιπόν η ώρα να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τον ύπνο και τις διαταραχές του αφού δεν είναι κάτι που απλά συμβαίνει στο τέλος της ημέρας αλλά καθορίζει την έναρξη της επόμενης σύμφωνα με την κ. Γεωργία Τρακαδά, MD, PhD, MSc, Γενική Γραμματέα Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας, Μέλος Επιστημονικής Επιτροπής European Sleep Research Society, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Θεραπευτική Κλινική:

«Ο ύπνος δεν αποτελεί προνόμιο ή πολυτέλεια, αλλά αδιαπραγμάτευτη βιολογική ανάγκη. Ωστόσο, το ⅓ των ενηλίκων είτε δεν κοιμούνται αρκετά, είτε αντιμετωπίζουν κάποια διαταραχή ύπνου με πιο συχνή το Σύνδρομο Άπνοιας του Ύπνου. Αποτελεί χρόνιο νόσημα. Οι περιοδικά επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής στον ύπνο (άπνοιες ή υπόπνοιες), προκαλούν διαλείπουσα υποξαιμία, που συσχετίζεται με καρδιαγγειακή νοσηρότητα, αιφνίδιο θάνατο, σακχαρώδη διαβήτη και συχνές αφυπνίσεις, που διαταράσσουν την ποιότητα του ύπνου και επιφέρουν ημερήσια υπνηλία με εμπλοκή σε τροχαία ή άλλα ατυχήματα. Η συχνότητα ανέρχεται στο 30% του γενικού πληθυσμού, όμως μόλις το 20% των ατόμων που πλήττονται είναι διαγνωσμένοι και λαμβάνουν κατάλληλη θεραπεία».

Συμπτώματα όπως το έντονο ροχαλητό ή το αίσθημα έντονης κόπωσης όταν ξυπνάμε, δεν πρέπει επουδενί να αγνοούνται, τουναντίον θα πρέπει να μας οδηγούν άμεσα στον υπεύθυνο ιατρό όπως επισημαίνει η κ. Κατερίνα Βλάμη, MD, MSc, PH, Πνευμονολόγος, Δ/ντρια ΕΣΥ Πνευμονολογίας, Υπεύθυνη Μονάδας Μελέτης Ύπνου, Β’ ΠΠΚ, ΠΓΝ «Αττικόν»: «Η πρόληψη και η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι καίριας σημασίας για την υγεία του ύπνου. Συμπτώματα όπως το έντονο ροχαλητό, οι παύσεις στην αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου, η νυχτερινή συχνουρία, οι πρωινοί πονοκέφαλοι και η έντονη κόπωση απαιτούν άμεση προσοχή και πιθανή ιατρική παρέμβαση. Η τήρηση σταθερού προγράμματος ύπνου, η αποφυγή αλκοόλ και βαριών γευμάτων πριν τον ύπνο, η διατήρηση υγιούς βάρους, η τακτική σωματική άσκηση και η επίσκεψη σε εξειδικευμένο πνευμονολόγο ή ιατρό ύπνου όταν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα, συνιστώνται για την προαγωγή της υγείας του ύπνου».

Δεν είναι μόνο η ποιότητα του ύπνου αλλά και η καρδιαγγειακή υγεία που επηρεάζεται άμεσα από το Σύνδρομο Άπνοιας Ύπνου (ΣΑΥ). Η αξιοποίηση ωστόσο νέων τεχνολογιών μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά τους ασθενείς, με την κ. Σοφία Σχίζα, MD, PhD, FERS, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας και Διαταραχών Ύπνου, Δ/ντρια Πνευμονολογικής Κλινικής ΠαΓΝΗ, Head of ERS Assembly 4 Sleep Disordered Breathing, να αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το ΣΑΥ δεν είναι μια ενιαία πάθηση αλλά ένα πολυσυστηματικό νόσημα με διαφορετικούς φαινότυπους. Η έγκαιρη ανίχνευσή του είναι ζωτικής σημασίας, καθώς επηρεάζει όχι μόνο την ποιότητα του ύπνου αλλά και την καρδιαγγειακή υγεία. Από τον υπνηλικό ασθενή έως τον αϋπνικό ή τον ασυμπτωματικό, η ποικιλία των εκδηλώσεων απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση. Η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, όπως η τηλεϊατρική και η τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να συμβάλει στη διάγνωση, θεραπεία και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση των ασθενών. Στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Sleep Revolution, όπου συμμετέχουν ελληνικά Εργαστήρια Ύπνου, αναπτύσσονται καινοτόμες λύσεις για τη βελτίωση της αντιμετώπισης του ΣΑΥ. Η διασφάλιση της ποιότητας του ύπνου αποτελεί επένδυση στη συνολική ευεξία και τη μακροχρόνια υγεία μας».

“Να γίνει η υγεία του ύπνου προτεραιότητα” είναι το μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου, το οποίο προωθείται από το Εργαστήριο Μελέτης και Αντιμετώπισης των Διαταραχών του Ύπνου, που λειτουργεί στην Κλινική Αναπνευστικής Ανεπάρκειας του Γενικού Νοσοκομείου «Γεώργιος Παπανικολάου».

Η έλλειψη ποιοτικού και επαρκούς διάρκειας ύπνου, η οποία μπορεί να παρατηρηθεί από διαταραχές του ύπνου, αποτελεί σοβαρή απειλή για τη σωματική, ψυχική, συναισθηματική και κοινωνική υγεία του ατόμου. Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος δίνει ώθηση στην παραγωγικότητα, την κοινωνικότητα και τη συνολική ευημερία του ατόμου.

Η Ιατρική του ύπνου είναι ένας εξειδικευμένος τομέας της Ιατρικής, που ασχολείται με τον ύπνο και τις διαταραχές του. Πολλές διαφορετικές ιατρικές ειδικότητες, μεταξύ αυτών και η Πνευμονολογία, έχουν θέση στη διερεύνηση και στη θεραπεία των διαταραχών ύπνου. Η αντιμετώπιση των διαταραχών ύπνου περιλαμβάνει την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών ύπνου, όπως η τήρηση σταθερών ωρών ύπνου, η δημιουργία ενός άνετου περιβάλλοντος ύπνου και την αντιμετώπιση τυχόν υποκείμενων προβλημάτων υγείας ή ψυχολογικών παραγόντων. Τα Εργαστήρια Μελέτης και Αντιμετώπισης των Διαταραχών του Ύπνου που υπάρχουν σε αρκετά δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία της Ελλάδας μπορούν να παρέχουν εξειδικευμένη βοήθεια στους πάσχοντες από διαταραχές ύπνου.

Ο ύπνος είναι μια φυσιολογική κατάσταση ανάπαυσης του οργανισμού, κατά την οποία ο εγκέφαλος και το σώμα ξεκουράζονται ώστε το άτομο να ανταπεξέλθει στις καθημερινές δραστηριότητες. Ο ύπνος αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της ζωής μας και οι διαταραχές του μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία, να δημιουργήσουν ή και να επιδεινώσουν ήδη υπάρχοντα προβλήματα. Ο ύπνος είναι απαραίτητος για τη ζωή του ανθρώπου ακριβώς όπως το φαγητό και το νερό, καθώς βοηθά στην επαναφορά της φυσικής και ψυχικής κατάστασης του ατόμου.

Περισσότερα από 2.000 χρόνια πριν, ο Ιπποκράτης ανέφερε πως η ασθένεια εμφανίζεται είτε όταν κοιμόμαστε υπερβολικά ή όταν επαγρυπνούμε υπερβολικά. Τα τελευταία 50 χρόνια, η μέση διάρκεια ύπνου στο δυτικό κόσμο έχει μειωθεί κατά δύο ώρες περίπου και ένα μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων κοιμάται λιγότερο από επτά ώρες, που αποτελεί για την μεγάλη πλειονότητα την ελάχιστη διάρκεια, ώστε να μην υπάρξουν προβλήματα υγείας από την στέρηση ύπνου. Η μείωση του χρόνου ύπνου, ώστε να τον αφιερώσουμε σε άλλες δραστηριότητες, είναι πολύ επικίνδυνη.

Σκοπός της Παγκόσμιας Ημέρας Ύπνου είναι να ευαισθητοποιήσει το κοινό και τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με τη σημασία της υγιούς ύπνους για τη γενική υγεία και ευημερία. Τη φετινή χρονιά το θέμα της Παγκόσμιας ημέρας ύπνου είναι το να γίνει η υγεία του ύπνου προτεραιότητα (“Make Sleep Health a Priority”). Οι διαταραχές ύπνου αναφέρονται σε οποιαδήποτε παραβίαση του φυσιολογικού προτύπου του ύπνου, που μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα, τη διάρκεια ή τη συχνότητά του. Μπορεί να είναι προσωρινές, αλλά και χρόνιες, και επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινή λειτουργία και την υγεία του ατόμου. Στατιστικά στοιχεία από το δυτικό κόσμο έχουν δείξει ότι περίπου ένας στους τρεις ενηλίκους παρουσιάζει κάποια διαταραχή του ύπνου. Το άγχος, η κατάθλιψη, καθώς και εξωτερικοί παράγοντες, όπως ο θόρυβος, η θερμοκρασία του περιβάλλοντος, το φως, οι ηλεκτρονικές συσκευές, ακόμη και το στρώμα του κρεβατιού μπορούν να συμβάλουν στις διαταραχές ύπνου. Επιπρόσθετα παθολογικές καταστάσεις, όπως το ροχαλητό και το Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας- Υπόπνοιας (ΣΑΥ), παίζουν σημαντικό ρόλο.

Η έλλειψη ύπνου εξαιτίας των διαταραχών του μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ημερήσια υπνηλία με αποτέλεσμα μείωση της απόδοσης στην εργασία ή στις σπουδές και σοβαρά τροχαία και εργατικά ατυχήματα. Η έλλειψη ύπνου αυξάνει τις πιθανότητες αύξησης του σωματικού βάρους, καθώς και κατάχρησης ουσιών (ναρκωτικά, τσιγάρο, αλκοόλ), της εμφάνισης υπέρτασης και καρδιαγγειακών προβλημάτων, σακχαρώδους διαβήτη και της νόσου του Αλτσχάιμερ, της εμφάνισης λοιμώξεων, ακόμη και καρκίνου. Η έλλειψη ύπνου συνδέεται στενά και με ψυχικές νόσους, καθώς αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης, αλλά σχετίζεται και με τη μείωση της καλής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος.

Το ΣΑΥ είναι η πιο συχνή από τις διαταραχές αναπνοής στον ύπνο. Τόσο οι ασθενείς όσο και οι σύντροφοί τους, υποφέρουν από την κατάσταση τη νύχτα αλλά και την ημέρα. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες διακοπές της ροής του αέρα που οφείλονται σε μερική ή πλήρη απόφραξη των ανώτερων αεραγωγών που έχουν ως αποτέλεσμα αφυπνίσεις, πτώση του οξυγόνου και συμπτώματα κατά την ημέρα. Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα είναι το χρόνιο ροχαλητό με παρουσία διακοπών της αναπνοής (απνοιών) στον ύπνο, η υπνηλία και η κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, η νυχτερινή συχνουρία και οι πρωινοί πονοκέφαλοι. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία μπορεί να είναι πολύ σοβαρές εάν το ΣΑΥ δεν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με την εμφάνιση καρδιαγγειακών προβλημάτων όπως, υπέρταση, αρρυθμίες, εμφράγματα ή εγκεφαλικά επεισόδια, ακόμη και με αιφνίδιο θάνατο κατά τον ύπνο.