Σε τρεις φάσεις αναμένεται να αναπτυχθεί η κυβερνητική στρατηγική ενίσχυσης των εισοδημάτων των νοικοκυριών και ελάφρυνσης των επιχειρήσεων στον δρόμο προς τις κάλπες με γνώμονα τις δημοσιονομικές δυνατότητες της οικονομίας αλλά και τη γεωπολιτική αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή που επηρεάζει άμεσα το κόστος ζωής. To σχέδιο στηρίζεται σε ένα πλέγμα μόνιμων και έκτακτων μέτρων ώστε να περιοριστούν όσο είναι δυνατό οι συνέπειες της τρέχουσας κρίσης αλλά και να στηριχθούν η μεσαία τάξη και οι ευάλωτοι πολίτες . Η στρατηγική αποτυπώνει από τη μία την επιδίωξη συνδυασμού άμεσης αντίδρασης και ταχείας στήριξης απέναντι σε απρόβλεπτες διεθνείς εξελίξεις και από την άλλη τη διαμόρφωση ενός σταθερού πλαισίου παροχών που προκύπτει από το υπερπλεόνασμα της οικονομίας.
Η δέσμη των οκτώ μέτρων, με ενίσχυση των οικογενειών με παιδιά, των συνταξιούχων και των ενοικιαστών, που ανακοινώθηκε από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη αποτελεί ουσιαστικά το πρώτο μέρος του συνολικού κυβερνητικού σχεδιασμού.
Το καλοκαίρι
Η δεύτερη φάση προσδιορίζεται χρονικά μέσα στο καλοκαίρι, πιθανότατα έως τα τέλη Ιουλίου, και συνδέεται με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις στα ελληνικά νοικοκυριά από την ενεργειακή κρίση που έχει προκληθεί. Για μια οικονομία όπως η ελληνική, που εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια, τέτοιες εξελίξεις μεταφράζονται σχεδόν άμεσα σε αυξημένο κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Στο επίκεντρο αυτής της φάσης βρίσκεται ένα αποθεματικό ύψους περίπου 200 εκατ. ευρώ, το οποίο λειτουργεί ως «ταμειακή εφεδρεία» για την υλοποίηση έκτακτων μέτρων στήριξης. Η ύπαρξή του δεν είναι τυχαία, αλλά αντανακλά μια προσεκτική δημοσιονομική προσέγγιση. Η κυβέρνηση επιδιώκει να έχει τη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης, χωρίς να χρειάζεται να αναζητήσει εκ των υστέρων δημοσιονομικούς πόρους. Το «πακέτο» των 200 εκατ. ευρώ αποτελεί ένα εργαλείο ταχείας αντίδρασης το οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί ανά πάσα στιγμή μέσα στο καλοκαίρι, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Τα μέτρα που ενδέχεται να χρηματοδοτηθούν από αυτό το αποθεματικό θα έχουν στοχευμένο και προσωρινό χαρακτήρα. Πιθανές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την παράταση του fuel pass, που έχει διάρκεια έως τα τέλη Μαΐου, επιδοτήσεις για τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια ή ακόμη και νέα επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης, εφόσον παρατηρηθούν έντονες ανατιμήσεις, με ευρύτερο στόχο να συγκρατηθούν οι τιμές. Αυτά τα έκτακτα μέτρα θα στοχεύουν τις κοινωνικές ομάδες που πλήττονται δυσανάλογα από τις αυξήσεις τιμών.
Παράλληλα, η χρονική τοποθέτηση αυτής της δεύτερης φάσης δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για περίοδο αυξημένης κατανάλωσης ενέργειας λόγω της τουριστικής δραστηριότητας και των υψηλών θερμοκρασιών, αλλά και για μια χρονική καμπή όπου ενδεχόμενες διεθνείς αναταράξεις μπορούν να επηρεάσουν έντονα την οικονομική ψυχολογία. Η ύπαρξη ενός έτοιμου πακέτου στήριξης λειτουργεί συνεπώς και προληπτικά, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειας τόσο των πολιτών όσο και της αγοράς.
Πάντως η ενεργοποίηση αυτών των μέτρων θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, δηλαδή πώς θα διαμορφώνονται οι διεθνείς τιμές ενέργειας και εάν θα βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη η κρίση. Δεν πρόκειται δηλαδή για προαποφασισμένες παροχές, αλλά για ένα «ευέλικτο οπλοστάσιο» που θα μπορεί να προσαρμοστεί στις εξελίξεις.
Οι εξαγγελίες της ΔΕΘ
Η τρίτη φάση της στρατηγικής, που θα κορυφωθεί στη ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο, διαφοροποιείται ουσιαστικά ως προς τη φιλοσοφία και το εύρος της. Εκεί το βάρος μετατοπίζεται σε μόνιμες παρεμβάσεις άνω του 1 δισ. ευρώ, οι οποίες θα στηρίζονται σε σταθερό δημοσιονομικό χώρο και θα έχουν πιο διαρθρωτικό χαρακτήρα. Σε αντίθεση με τα έκτακτα μέτρα των προηγούμενων φάσεων, οι παρεμβάσεις της ΔΕΘ θα στοχεύουν στη διαρκή μείωση βαρών για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Παρότι η Διεθνής Εκθεση Θεσσαλονίκης απέχει χρονικά, τα σχέδια της κυβέρνησης βρίσκονται ήδη υπό διαμόρφωση. Κεντρική προτεραιότητα αποτελεί η ελάφρυνση των επιχειρήσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζονται η μείωση της προκαταβολής φόρου από το 80% στο 55% και η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τα νομικά πρόσωπα, μέτρο με περιορισμένο δημοσιονομικό αντίκτυπο. Μικρότερη προκαταβολή σημαίνει περισσότερος χώρος για τις επιχειρήσεις ώστε να καλύψουν λειτουργικά έξοδα και να αποφύγουν λουκέτα. Η μείωση θα λειτουργούσε ως ένεση ρευστότητας στην αγορά, με πιθανό δημοσιονομικό κόστος βραχυπρόθεσμα, αλλά με θετικές επιδράσεις στην ανάπτυξη και στα δημόσια έσοδα μεσοπρόθεσμα.
Αντίθετα, η μείωση του φορολογικού εταιρικού συντελεστή από 22% σε 20% δεν θεωρείται άμεση προτεραιότητα. Μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στη μείωση του μη μισθολογικού κόστους, μέσω περιορισμού των ασφαλιστικών εισφορών κατά τουλάχιστον μισή ποσοστιαία μονάδα, ενισχύοντας έμμεσα το εισόδημα των εργαζομένων. Παράλληλα, μετά τις παρεμβάσεις υπέρ των συνταξιούχων και των ενοικιαστών, εξετάζονται μέτρα για τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης των ιδιοκτητών ακινήτων.
Στα υπό εξέταση σενάρια περιλαμβάνονται και αλλαγές στον ΕΝΦΙΑ, ενόψει της αναπροσαρμογής των αντικειμενικών αξιών το 2027, στο ίδιο πλαίσιο με τις μειώσεις του φόρου που ισχύουν από φέτος σε χιλιάδες μικρούς οικισμούς όλης της χώρας. Επίσης εξετάζονται και νέες παρεμβάσεις στο τεκμαρτό εισόδημα των επαγγελματιών. Παρά το γεγονός ότι η φορολόγηση με βάση το τεκμαρτό σύστημα έχει συμβάλει στον περιορισμό της υποδήλωσης εισοδημάτων, σε αρκετές περιπτώσεις έχει δημιουργήσει επιβαρύνσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική φοροδοτική ικανότητα των επαγγελματιών. Γι’ αυτόν τον λόγο σχεδιάζονται νέες παρεμβάσεις χωρίς όμως να καταργηθεί το υφιστάμενο σύστημα.
