Η ενεργειακή μετάβαση και η ουσιαστική στήριξη των καταναλωτών συνδέονται πλέον με νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το on-billfinancing, δηλαδή τη δυνατότητα αποπληρωμής επενδύσεων ενεργειακής εξοικονόμησης μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Ενόψει της θέσπισης του σχετικού πλαισίου, το οποίο αναμένεται να αποτελέσει βασικό κανάλι αξιοποίησης πόρων ύψους 2,5 δισ. ευρώ από το νέο πρόγραμμα «Εξοικονομώ» του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, και υπό το βάρος των αυξητικών πιέσεων στις τιμές ενέργειας λόγω της διεθνούς συγκυρίας, η επίλυση του ζητήματος των ληξιπρόθεσμων οφειλών αναδεικνύεται σε κρίσιμη προϋπόθεση για τη βιώσιμη εφαρμογή του νέου πλαισίου, χωρίς επιβάρυνση των συνεπών καταναλωτών.
Ένα σημαντικό εργαλείο, με σαφείς όρους εφαρμογής
Με τις πρόσφατα ψηφισθείσες διατάξεις του Ν. 5294/2026 και τις σχετικές προσθήκες στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας, θεσπίζεται το πλαίσιο για την αποπληρωμή υπηρεσιών ενεργειακής απόδοσης μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι υπηρεσίες αυτές, που αναμένεται να αποτελέσουν βασικό εργαλείο για τη μείωση της κατανάλωσης και του ενεργειακού κόστους, περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, παρεμβάσεις όπως θερμομόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων και εγκατάσταση αντλιών θερμότητας.
Το νέο αυτό μοντέλο, όμως, συνεπάγεται και την ανάληψη σημαντικού πρόσθετου πιστωτικού κινδύνου από τους προμηθευτές. Και αυτός ο κίνδυνος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά όσο παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της διαχείρισης των ληξιπρόθεσμων οφειλών.
Το θεσμικό κενό παραμένει
Σήμερα, το σχετικό πλαίσιο εξακολουθεί να είναι ελλιπές. Μετά την ακυρωτική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (1888/2020), οι διατάξεις του Κώδικα Προμήθειας που αφορούν τη διαχείριση των οφειλών στο πλαίσιο αλλαγής προμηθευτή δεν έχουν επικαιροποιηθεί.
Ως αποτέλεσμα, εξακολουθεί να παρατηρείται το φαινόμενο καταναλωτές να αλλάζουν προμηθευτή αφήνοντας ανεξόφλητους λογαριασμούς. Στις περιπτώσεις αυτές, ο προηγούμενος προμηθευτής έχει στην πράξη ουσιαστικά μόνο τη δικαστική οδό για τη διεκδίκηση των οφειλών – μια διαδικασία χρονοβόρα, δαπανηρή και συχνά δυσανάλογη σε σχέση με το ύψος της οφειλής, τόσο για τον προμηθευτή όσο και για τον καταναλωτή, αλλά και για τη λειτουργία του ίδιου του δικαστικού συστήματος.
Το κόστος μεταφέρεται τελικά στους συνεπείς
Η εκκρεμότητα αυτή δεν αποτελεί ένα τεχνικό ή περιφερειακό ζήτημα της αγοράς. Επιβαρύνει τη λειτουργία της με πρόσθετο κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, περιορίζει τη δυνατότητα διαμόρφωσης ανταγωνιστικών τιμών και τελικά μεταφράζεται σε οικονομικό βάρος, άμεσα ή έμμεσα, για τους συνεπείς καταναλωτές.
Παράλληλα, υπονομεύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, ενισχύει το αίσθημα άνισης μεταχείρισης και θίγει το δημόσιο συμφέρον, καθώς οι συνεπείς καταναλωτές καλούνται να επωμιστούν κόστος που δεν τους αναλογεί.
Μια ρεαλιστική και ισορροπημένη λύση
Ο Ελληνικός Σύνδεσμος Προμηθευτών Ενέργειας (ΕΣΠΕΝ) έχει καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση για τη συμπλήρωση των άρθρων 39 και 42 του Κώδικα Προμήθειας, με στόχο μια ισορροπημένη και λειτουργική αντιμετώπιση του ζητήματος.
Η πρόταση εστιάζει στην εφαρμογή μηχανισμού που παρέχει τη δυνατότητα υποβολής αιτήματος απενεργοποίησης παροχής από τον προηγούμενο προμηθευτή, στη βάση της αρχής της αναλογικότητας. Ειδικότερα, (α) προβλέπει ότι το μέτρο μπορεί να εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις ουσιωδών οφειλών, (β) προϋποθέτει την προηγούμενη εξάντληση όλων των δυνατοτήτων διακανονισμού και (γ) περιλαμβάνει ρυθμίσεις που διασφαλίζουν ότι ο καταναλωτής δεν θα βρεθεί αιφνιδιαστικά αντιμέτωπος με παλαιές εκκρεμότητες.
Έτσι, εξασφαλίζεται η προστασία του καταναλωτή, αλλά και η δυνατότητα της αγοράς να λειτουργεί χωρίς να επιβραβεύεται η ασυνέπεια των λίγων εις βάρος των πολλών.
Η αναμόρφωση του Κώδικα δεν μπορεί να καθυστερεί
Ενόψει της εφαρμογής του on-billfinancing και των αυξημένων προκλήσεων που συνδέονται με το ενεργειακό κόστος, η επικαιροποίηση του Κώδικα Προμήθειας δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ανοιχτή εκκρεμότητα. Συνιστά αναγκαία προϋπόθεση για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας, για την επιτυχή εφαρμογή του νέου σχήματος χρηματοδότησης επενδύσεων εξοικονόμησης από τους προμηθευτές και, τελικά, για τη λειτουργία μιας δίκαιης και βιώσιμης αγοράς.
Η έγκαιρη και ισορροπημένη ρύθμιση του ζητήματος θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη στην αγορά και θα προστατεύσει τη μεγάλη πλειονότητα των συνεπών καταναλωτών.
