Politico: Η ισραηλινή τεχνολογία γίνεται ο αμυντικός πυλώνας της Ευρώπης – Οι απευθείας αναθέσεις και το ηθικό δίλημμα

Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση διακηρύσσει σε όλους τους τόνους την ανάγκη για στρατηγική αυτονομία και αμυντική ανεξαρτησία, η πραγματικότητα στα εξοπλιστικά προγράμματα αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική εικόνα.

Η Γηραιά ήπειρος, στην προσπάθειά της να θωρακιστεί απέναντι στις σύγχρονες απειλές, καταφεύγει όλο και περισσότερο στην ισραηλινή τεχνολογία αιχμής, δημιουργώντας μια νέα σχέση εξάρτησης που δοκιμάζει τις αντοχές της ευρωπαϊκής διπλωματίας.

Στα τέλη Αυγούστου, μια ελληνική στρατιωτική αντιπροσωπεία υπό τον υποστράτηγο Ιωάννη Μπούρα έφτασε στο Τελ Αβίβ για να υπογράψει μία από τις μεγαλύτερες αμυντικές συμφωνίες στην ιστορία των δύο χωρών. Το πρόγραμμα «Ασπίδα του Αχιλλέα», ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, προβλέπει την προμήθεια ισραηλινής τεχνολογίας αιχμής για την προστασία της Ελλάδας από ένα ευρύ φάσμα απειλών, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων, αεροσκαφών και drones.

Η συμφωνία αυτή αποτελεί το πιο πρόσφατο επεισόδιο στη ραγδαία αναπτυσσόμενη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και του ισραηλινού αμυντικού τομέα.

Όπως επισημαίνει το Politico, την ώρα που η Ευρώπη τρέχει να επανεξοπλιστεί στηριζόμενη κυρίως στις ΗΠΑ για βαρέα όπλα, άρματα μάχης και αεροσκάφη, για τα λιγότερο «ορατά» αλλά κρίσιμα συστήματα της σύγχρονης αμυντικής αρχιτεκτονικής —όπως αισθητήρες, συστήματα αναχαίτισης και τεχνολογία επιτήρησης— οι κυβερνήσεις στρέφονται σταθερά προς το Ισραήλ.

Διπλωματική ψυχρότητα, αμυντική άνθηση

Αυτή η εξάρτηση βαθαίνει τη στιγμή που οι πολιτικές σχέσεις Ευρώπης και Ισραήλ διανύουν περίοδο σοβαρής έντασης.

Οι πολεμικές επιχειρήσεις σε Γάζα και Λίβανο έχουν προκαλέσει τριγμούς στις σχέσεις της ΕΕ με το Τελ Αβίβ, χωρίς ωστόσο αυτό να φρανάρει τη διμερή επιχειρησιακή συνεργασία.

«Κοιτάζοντας τις σχέσεις μας με την ΕΕ, ναι, υπάρχουν προκλήσεις», δήλωσε στο Politico ο πρέσβης του Ισραήλ στην ΕΕ, Αβί Νιρ-Φέλντκλαϊν. «Όταν όμως κοιτάζει κανείς τι κάνουμε σε διμερές επίπεδο με τα κράτη-μέλη, η εποικοδομητική και πρακτική συνεργασία είναι εντατική και ανθεί».

Το συγκριτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ πηγάζει από την ίδια τη δομή του στρατού του. Νέοι μηχανικοί υπηρετούν σε ελίτ μονάδες πληροφοριών και κυβερνοπολέμου, αντιμετωπίζοντας πραγματικές απειλές.

Μετά τη θητεία τους στις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF), πολλοί στελεχώνουν αμυντικές βιομηχανίες ή ιδρύουν start-ups ασφαλείας, δημιουργώντας έναν άμεσο «δίαυλο» μεταξύ του πεδίου της μάχης και της εμπορικής ανάπτυξης προϊόντων.

Οι τρεις κορυφαίες αμυντικές εταιρείες της χώρας –Israel Aerospace Industries (IAI), Rafael Advanced Defense Systems και Elbit Systems– είτε είναι κρατικές είτε διατηρούν στενότατους δεσμούς με το στρατιωτικό κατεστημένο.

«Το Ισραήλ αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο καλά είναι ενσωματωμένες οι αμυντικές ή οι ιδιωτικές εταιρείες», σχολίασε ο Κάουπο Ρόσιν, επικεφαλής των υπηρεσιών εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας.

Παράλληλα, ο ευρύτερος τομέας ασφαλείας της χώρας προσελκύει τεράστια κεφάλαια. Σύμφωνα με την έκθεση της Αρχής Καινοτομίας του Ισραήλ για το 2025, οι ισραηλινές εταιρείες προσελκύουν σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων επενδύσεων στον κυβερνοχώρο, με την εξαγορά της ισραηλινής start-up Wiz από την Google έναντι 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων να επιβεβαιώνει τη δυναμική του κλάδου.

Η Χίμπα Ταρίφ, εκπρόσωπος της Αποστολής του Ισραήλ στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, υπογράμμισε στο Politico ότι η ελκυστικότητα έγκειται στην ενοποίηση κυβέρνησης, ακαδημαϊκής κοινότητας και ιδιωτικού τομέα, καθώς και στη δοκιμή της τεχνολογίας σε πραγματικές συνθήκες.

«Αξιοποιώντας την επιχειρησιακή μας εμπειρία σε πραγματικό χρόνο, επιτρέπουμε στους εταίρους μας να περάσουν από μια παθητική σε μια προληπτική στάση».

Απευθείας αναθέσεις

Σύμφωνα με την ανάλυση του Politico, η πλήρης εικόνα της ισραηλινής διείσδυσης είναι δύσκολο να αποτυπωθεί, καθώς πολλά συμβόλαια παραμένουν απόρρητα για λόγους εθνικής ασφαλείας, ενώ ορισμένες εταιρείες δραστηριοποιούνται μέσω ευρωπαϊκών θυγατρικών.

Ωστόσο, δεκάδες εγγραφές στη βάση δεδομένων διαγωνισμών της ΕΕ δείχνουν ότι οι ισραηλινές εταιρείες έχουν γίνει οι βασικοί προμηθευτές για στρατιωτικές επικοινωνίες, επιτήρηση και ηλεκτρονικό πόλεμο.

Πολλές από τις δημόσιες συμβάσεις —συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής συμφωνίας των 3 δισ. ευρώ— ανατέθηκαν απευθείας σε ισραηλινές εταιρείες, αναφέρει το Politico, χωρίς την προκήρυξη διαγωνισμών, κατά παρέκκλιση του ευρωπαϊκού δικαίου που θέτει ως κανόνα τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Οι νομικοί Ανέτε Ρόσενκετερ και Αντρέα Πομάνα, εταίροι στη δικηγορική εταιρεία FPS Law στη Γερμανία, εξήγησαν στο Politico ότι «οι οδοί χωρίς διαγωνισμό αποτελούν εξαίρεση, πρέπει να βασίζονται σε τεκμηριωμένα στοιχεία και να αιτιολογούνται με σαφήνεια».

Αυτή η τακτική εγκυμονεί κινδύνους, καθώς οι απευθείας αναθέσεις μπορούν να εγκλωβίσουν τις χώρες και να εντείνουν την εξάρτηση.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε τον Ιανουάριο του 2025 ότι τα εξειδικευμένα συστήματα ενδέχεται να «δεσμεύσουν» τον αγοραστή, εάν έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που μόνο ο αρχικός προμηθευτής μπορεί να τα συντηρήσει ή να τα αναβαθμίσει.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ολλανδία, η οποία το 2025 ανέθεσε απευθείας στην Elbit Systems C4I contract ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ για συστήματα διαχείρισης πεδίου μάχης, υποστηρίζοντας ότι χρειαζόταν συμπληρωματικές υπηρεσίες από τον αρχικό προμηθευτή.

Αντίστοιχα, το 2024 το υπουργείο Άμυνας της Ισπανίας ανέθεσε στη Rafael συμβόλαιο 1,17 εκατ. ευρώ χωρίς διαγωνισμό, επικαλούμενο τεχνική αποκλειστικότητα, ενώ η Δανία υπέγραψε το 2025 σύμβαση 6,5 εκατ. ευρώ με την Elbit Systems Deutschland.

«Παρά την πολιτική κατάσταση και τη δυσφορία μεταξύ Ισραήλ και ΕΕ, όταν πρόκειται για τη διάσταση της ασφάλειας, το εκπληκτικό είναι ότι η συνεργασία ήταν πάντα πολύ καλή», σημειώνει ο Σαρόν Πάρντο, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Ben-Gurion.

Πολιτικές αντιδράσεις και ηθικά διλήμματα

Η τακτική αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις στους κόλπους της ΕΕ. Κριτικοί προειδοποιούν ότι η Ευρώπη δημιουργεί μια νέα εξάρτηση τη στιγμή που διακηρύσσει την αυτονομία της.

Η Γαλλία έχει περιορίσει επανειλημμένα τη συμμετοχή της ισραηλινής κυβέρνησης σε μεγάλες εκθέσεις όπλων, ενώ η φινλανδική κυβέρνηση δέχθηκε επικρίσεις τον Μάιο επειδή συνδιοργάνωσε σεμινάριο αμυντικής τεχνολογίας με το ισπανικό υπουργείο Άμυνας.

«Εάν ο στόχος είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας, τότε δεν μπορείς να αντικαταστήσεις έναν τύπο εξάρτησης με έναν άλλον», τόνισε στο Politico η Λι Άντερσον, Φινλανδή ευρωβουλευτής της Αριστεράς, προσθέτοντας ότι «δεν πρέπει να εμπλεκόμαστε σε εμπόριο όπλων με κάποιον που παραβιάζει συστηματικά το διεθνές δίκαιο».

Στον αντίποδα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκιντεόν Σαάρ, αντέκρουσε τις προτάσεις της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Σεπτέμβριο του 2025 για επιβολή κυρώσεων, χαρακτηρίζοντάς τις βασισμένες σε «ψευδείς κατηγορίες» που το μόνο που πετυχαίνουν είναι να ενισχύουν τη Χαμάς.

Από την πλευρά των Πρασίνων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Γερμανίδα ευρωβουλευτής Χάνα Νόιμαν προειδοποίησε ότι η εξάρτηση αυτή αποδυναμώνει γεωπολιτικά την Ευρώπη, καθώς καθιστά δυσκολότερη την άσκηση πίεσης στην εξωτερική πολιτική του Ισραήλ.

Η ασφάλεια πάνω από την πολιτική

Παρά τις φωνές διαμαρτυρίας, οι συμφωνίες συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό.

Τον Ιανουάριο, Γερμανία και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο για την ανάπτυξη κυβερνοθόλου (cyber dome) με ισραηλινή τεχνολογία σε γερμανικό έδαφος, ενώ λίγο μετά, Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος εγκαινίασαν Κέντρο Κυβερνοασφάλειας στη Λευκωσία.

Η περίπτωση της Ισπανίας αποτυπώνει ανάγλυφα την αντίφαση: Την ώρα που η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ ακύρωνε αμυντικές συμβάσεις ύψους 1 δισ. ευρώ λόγω των γεγονότων στη Γάζα, η περιφερειακή διοίκηση της Μαδρίτης ζητούσε και λάμβανε τον Ιανουάριο τη συνδρομή της Ισραηλινής Διεύθυνσης Κυβερνοχώρου για την προστασία κρίσιμων υποδομών.

Για τις μικρότερες χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, ο υπολογισμός είναι αμιγώς επιχειρησιακός. «Σε μια χώρα όπως η Φινλανδία, δεν είχαμε ποτέ την πολυτέλεια να αγοράζουμε ποσοτικά όσα χρειαζόμαστε. Δίνουμε πάντα έμφαση στην ποιότητα. Δηλαδή, αγοράζουμε το καλύτερο, ανεξάρτητα από το πού προέρχεται», δήλωσε ο Γιούχα Μαρτέλιους, διευθυντής των φινλανδικών υπηρεσιών ασφαλείας.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, έγινε προσπάθεια να περιοριστεί ο κίνδυνος εγκλωβισμού, σημειώνει το Politico. Στη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ο ελληνικός στρατός απαίτησε και εξασφάλισε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα (source code) των συστημάτων, ώστε να μπορεί να τα συντηρεί και να τα αναβαθμίζει ανεξάρτητα.

«Το να γίνουμε “όμηροι”, ακόμα και της πιο φιλικής ξένης χώρας ή συμμάχου, είναι απολύτως αδύνατο», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, τον Ιούλιο.

Συνοψίζοντας την κατάσταση, ο Γερμανός ευρωβουλευτής Νίκλας Χέρμπστ σημείωσε στο Politico ότι το Ισραήλ προσφέρει αυτό που λείπει από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ειδικά στην κυβερνοασφάλεια και την αεράμυνα.

Απαντώντας δε στην κριτική για τη χρήση τεχνολογίας που έχει δοκιμαστεί στο πεδίο, έθεσε το κρίσιμο δίλημμα: «Είναι θέμα του τι θέλουμε να αγοράσουμε. Θέλουμε να αγοράσουμε καθαρή συνείδηση ή προϊόντα άμυνας;».