Την Κυριακή (10/5) στην Αλβανία θα διεξαχθούν οι πρώτες βουλευτικές εκλογές από τότε που η χώρα ξεκίνησε επίσημα τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιούλιο του 2022. Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα και το κυβερνών Σοσιαλιστικό Κόμμα (SP) στοχεύουν σε μια ιστορική τέταρτη θητεία.

Εν τω μεταξύ, η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, με το Δημοκρατικό Κόμμα (DP) να είναι η δεύτερη ισχυρότερη πολιτική δύναμη, ακολουθούμενο από μια σειρά μικρότερων πολιτικών κομμάτων και κινημάτων. Η ψηφοφορία θεωρείται ευρέως ως μια αποφασιστική στιγμή για τη δημοκρατική πορεία της Αλβανίας, τη δέσμευσή της στην καταπολέμηση της διαφθοράς και τη μακροχρόνια φιλοδοξία της να ενταχθεί στην ΕΕ.

Συνολικά 3,7 εκατομμύρια Αλβανοί πολίτες έχουν δικαίωμα να εκλέξουν 140 μέλη του κοινοβουλίου — με την αλβανική διασπορά να συμμετέχει στην ψηφοφορία για πρώτη φορά.

Με το βλέμμα στην Ευρώπη

Το Σοσιαλιστικό Κόμμα ξεκίνησε την προεκλογική του εκστρατεία το μεσημέρι της 12ης Απριλίου, με μια σκηνοθεσία γεμάτη συμβολισμό. Η εναρκτήρια εκδήλωση στην πλατεία Σκεντέρμπεη, περιελάμβανε μια σκηνή σχεδιασμένη να μοιάζει με τη σημαία της ΕΕ με 12 αστέρια, υπογραμμίζοντας το κεντρικό μήνυμα του κόμματος, δηλαδή ότι η ένταξη στην ΕΕ παραμένει ο βασικός πολιτικός του στόχος. Το προεκλογικό σύνθημα — «Αλβανία 2030 στην ΕΕ» — υπογραμμίζει περαιτέρω αυτό το μήνυμα. «Μόνο εμείς κρατάμε το ευρωπαϊκό μέλλον της Αλβανίας στα χέρια μας», δήλωσε ο πρωθυπουργός Ράμα, προτρέποντας τους ψηφοφόρους να υποστηρίξουν το SP.

Μπορεί το SP να εγγυηθεί την ένταξη στην ΕΕ;

Ωστόσο, πολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η ένταξη στην ΕΕ είναι πρωτίστως μια τεχνική διαδικασία που βασίζεται στην εκπλήρωση συγκεκριμένων κριτηρίων που απαιτούν οι Βρυξέλλες από τις υποψήφιες χώρες. Αυτά τα κριτήρια υπερβαίνουν τα πολιτικά συνθήματα και απαιτούν βιώσιμη θεσμική μεταρρύθμιση. «Η χρήση της ένταξης στην ΕΕ ως προεκλογικού μηνύματος βλάπτει το πραγματικό νόημα της διαδικασίας, επειδή η Αλβανία πρέπει να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις, να οικοδομήσει ένα λειτουργικό κράτος δικαίου, να καταπολεμήσει τη διαφθορά και να περάσει από έναν ευρύ κοινωνικό μετασχηματισμό», δήλωσε στην Deutsche Welle ο πολιτικός αναλυτής Αφρίμ Κράσνικι, εκτελεστικός διευθυντής του Αλβανικού Ινστιτούτου Πολιτικών Σπουδών.

«Αυτή η υπόσχεση είναι μια θεαματική προσέγγιση», λέει ο Ελβίν Λούκου, καθηγητής επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων. Και προσθέτει: «Δώδεκα χρόνια στην εξουσία έχουν εξαντλήσει αυτήν την κυβέρνηση, επομένως η υπόσχεση για ένα διαβατήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να είναι η μόνη επιλογή που έχει απομείνει για να ενισχύσει την εκστρατεία».

Μια «ενωμένη» διχασμένη αντιπολίτευση

«Αυτός είναι ο ισχυρότερος συνασπισμός που έχει δει η Αλβανία εδώ και 32 χρόνια», δήλωσε ο Σαλί Μπερίσα, πρώην πρωθυπουργός και ηγέτης του Δημοκρατικού Κόμματος (DP), τον Μάρτιο, καθώς παρουσίαζε τη «Συμμαχία για μια Μεγαλοπρεπή Αλβανία», μια συμμαχία κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Σε μια προσπάθεια να κερδίσει την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη των ψηφοφόρων στις 11 Μαΐου, αυτή η συμμαχία υπόσχεται να βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, με προτάσεις όπως η αύξηση του μέσου μισθού στα 1.200 ευρώ και η αύξηση των συντάξεων κατά 20%. Ωστόσο, μετά από 12 χρόνια στην αντιπολίτευση και με αρκετές εσωτερικές έριδες, οι αντιφάσεις συνεχίζονται.

Κατηγορίες για διαφθορά

Παρόλο που η απελευθέρωση του Μπερίσα από τον κατ’ οίκον περιορισμό, μετά την απαγγελία κατηγοριών διαφθοράς εναντίον του από την αλβανική δικαστική εξουσία, αναζωογόνησε για λίγο τη βάση του DP, ο πρώην Πρωθυπουργός παραμένει υπό έρευνα στην πατρίδα του και υπό κυρώσεις τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από το Ηνωμένο Βασίλειο για διαφθορά και υπονόμευση της δημοκρατίας, περιορίζοντας την αξιοπιστία του στη διεθνή σκηνή. Ο σύμμαχος του Μπερίσα, Ιλίρ Μέτα, πρώην πρόεδρος και ηγέτης του Κόμματος της Ελευθερίας, παραμένει υπό κράτηση, καθώς συνελήφθη το 2024 με κατηγορίες διαφθοράς και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Σύμφωνα με τον Κράσνικι, ο κατάλογος των υποψηφίων που συμμετέχουν στην αντιπολίτευση δείχνει σαφώς ότι ο στόχος της αντιπολίτευσης είναι να εξασφαλίσει ασυλία και προστασία για τα πρόσωπα που βρίσκονται υπό έρευνα και όχι να μεταρρυθμιστεί.

Νέα κόμματα επιδιώκουν να ταράξουν τα νερά

Σε ένα εκλογικό τοπίο που κυριαρχείται εδώ και καιρό από το SP και το DP, πολλά νέα κόμματα έχουν εισέλθει στην κούρσα, ελπίζοντας να προσφέρουν μια μεταρρυθμιστική εναλλακτική λύση. Μεταξύ αυτών είναι το Levizja Bashke (Το Κίνημα Μαζί), ένα αριστερό κίνημα με ρίζες στον πολιτικό ακτιβισμό, το Shqipëria behet (Φτιάχνοντας την Αλβανία), ένα κόμμα που γεννήθηκε από την υπεράσπιση κατά της διαφθοράς, και το Mundesia (Η Ευκαιρία), του οποίου ηγείται ο επιχειρηματίας και πρώην βουλευτής Αγκρόν Σεχάτζ.

Ενώ οι πρώτες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι αυτά τα νέα κόμματα έχουν περιορισμένες πιθανότητες να έχουν σημαντική απήχηση, οι αναλυτές βλέπουν τη συμμετοχή τους ως θετική εξέλιξη για την αλβανική δημοκρατία. «Για πρώτη φορά, βλέπουμε νέα κόμματα που δεν είναι απλώς παρακλάδια των παλαιών, αλλά που προσφέρουν στους ψηφοφόρους εναλλακτικές λύσεις. Αυτό βοηθά για μια πολιτική σκηνή λιγότερο συγκεντρωτική», λέει ο Κράσνικι.

Πάντως σύμφωνα με το Balkan Insight ο μεγάλος αριθμός των Αλβανών της διασποράς που θα μπορέσουν να ψηφίσουν για πρώτη φορά στις εκλογές αλλά και τα νέα κόμματα που έχουν αρχίσει να ακούγονται στην πολιτική σκηνή της χώρας απειλούν να ταράξουν τα νερά και να φέρουν ένα απρόβλεπτο αποτέλεσμα.

Παρέλαση «ποινικών» στις λίστες

Τα κύρια πολιτικά κόμματα της Αλβανίας στις τελευταίες ημέρες της εκστρατείας για τις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής υποσχέθηκαν να ενισχύσουν το κράτος δικαίου και να καταπολεμήσουν τη διαφθορά. Όμως οι κατάλογοι υποψηφίων τους αφηγούνται μια διαφορετική ιστορία. Τόσο το κυβερνών Σοσιαλιστικό Κόμμα όσο και το Δημοκρατικό Κόμμα της αντιπολίτευσης έχουν συμπεριλάβει υποψηφίους που βρίσκονται υπό έρευνα από την Ειδική Δομή Καταπολέμησης της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος (SPAK) της Αλβανίας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Qendresa Qyteti, μιας αστικής οργάνωσης που ελέγχει τη δημόσια ακεραιότητα, 15 υποψήφιοι από το SP και το DP βρίσκονται υπό έρευνα, επτά από τους οποίους έχουν τοποθετηθεί σε ασφαλείς εκλόγιμες θέσεις.

Ενώ αυτές οι υποψηφιότητες δεν παραβιάζουν τεχνικά τον νόμο, οι πολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι υπονομεύουν το δικαστικό σύστημα. «Η συμπερίληψη από τα μεγάλα κόμματα υποψηφίων που βρίσκονται υπό ποινική έρευνα αποτελεί ένα βήμα προς τα πίσω για τη δημοκρατία στην Αλβανία», λέει ο Ρίγκελς Τσεμολάρι, εκτελεστικός διευθυντής της Qendresa Qyteti. «Ορισμένα από τα ονόματα στις λίστες είναι μέλη οικογενειών γνωστών εγκληματικών προσώπων ή άτομα που είχαν προηγουμένως απομακρυνθεί από την πολιτική σύμφωνα με έναν σχετικό νόμο περί αποποινικοποίησης της πολιτικής», πρόσθεσε.

Πόλωση και δυσπιστία

Ο Τσεμολάρι προειδοποιεί ότι εάν αυτοί οι υποψήφιοι εκλεγούν στο κοινοβούλιο, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην υπονόμευση του δικαστικού συστήματος. Εν τω μεταξύ, το SPAK ανακοίνωσε ότι διερευνά επί του παρόντος 35 υποθέσεις ποινικών εκλογικών αδικημάτων.

Σύμφωνα με έκθεση του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ, το πολιτικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από «υψηλό βαθμό πόλωσης και δυσπιστίας μεταξύ των δύο κύριων κομμάτων», γεγονός που εγείρει ανησυχίες σχετικά με τη δίκαιη διεξαγωγή της διαδικασίας.