Η ανακάλυψη στην Ολλανδία το 2024: Βρέθηκε απόκομμα 1.700 ετών από την Οδύσσεια

Ένα μικροσκοπικό απόκομμα περγαμηνής, ηλικίας περίπου 1.700 ετών, έκρυβε στίχους από την «Οδύσσεια» του Ομήρου και εντοπίστηκε τυχαία σε συλλογή αρχαίων αιγυπτιακών χειρογράφων στην Ολλανδία.

Το εύρημα ανακάλυψε το 2024 ο Mark de Kreij, ειδικός στην ελληνική λογοτεχνία και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Radboud. Ο ερευνητής εξέταζε πρώιμα χριστιανικά χειρόγραφα που βρίσκονται στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, όταν ανάμεσα σε ελληνικά και αιγυπτιακά κείμενα εντόπισε ένα μικρό κομμάτι περγαμηνής με στίχους που αναγνώρισε από το ομηρικό έπος.

Το θραύσμα έχει διαστάσεις μόλις 6,6 επί 7,7 εκατοστά και περιλαμβάνει αποσπάσματα από τη 12η ραψωδία της «Οδύσσειας».

Οι στίχοι αναφέρονται σε μία από τις πιο δραματικές στιγμές του ταξιδιού του Οδυσσέα: την αποκάλυψη από τον θεό Ήλιο ότι οι σύντροφοί του έχουν σφαγιάσει και φάει τα ιερά του βόδια.

Ο Οδυσσέας και οι άνδρες του είχαν φτάσει στη Θρινακία, παρά την προειδοποίηση της Κίρκης να μην πλησιάσουν το νησί. Ο Ευρύλοχος τον έπεισε να αποβιβαστούν προκειμένου να αναζητήσουν τροφή, με τον Οδυσσέα να θέτει ως όρο να μην αγγίξουν τα κοπάδια του Ήλιου.

Όταν, όμως, οι προμήθειες τελείωσαν ύστερα από εβδομάδες κακοκαιρίας, ο Ευρύλοχος και οι υπόλοιποι άνδρες σκότωσαν τα ιερά ζώα και τα έφαγαν. Ο Ήλιος ζήτησε την τιμωρία τους από τους θεούς και ο Δίας κατέστρεψε το πλοίο τους. Από το ναυάγιο επέζησε μόνο ο Οδυσσέας.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το συγκεκριμένο κομμάτι προερχόταν από μια μικρή έκδοση της «Οδύσσειας», η οποία είχε δημιουργηθεί στην Αίγυπτο περίπου τον 3ο ή 4ο αιώνα μ.Χ., πιθανότατα στην περιοχή της όασης Φαγιούμ.

Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, έχουν εντοπιστεί περίπου 30 παρόμοια θραύσματα. Η μικρή διάσταση του συγκεκριμένου αποσπάσματος ίσως εξηγεί και το γεγονός ότι διασώθηκε: ο de Kreij εκτιμά ότι βρισκόταν μέσα σε ένα μικρό αντίγραφο του έργου και προστατευόταν από τις υπόλοιπες σελίδες.

Το πώς, ωστόσο, το θραύσμα έφτασε αιώνες αργότερα στη συλλογή της ολλανδικής βιβλιοθήκης παραμένει άγνωστο.

Η δεύτερη ομηρική ανακάλυψη μέσα στη χρονιά

Το εύρημα έρχεται λίγους μήνες μετά τον εντοπισμό θραυσμάτων της «Ιλιάδας» στην Αίγυπτο. Αρχαιολόγοι είχαν ανακαλύψει αποσπάσματα του έπους σε μούμια ρωμαϊκής εποχής.

Η «Ιλιάδα» και η «Οδύσσεια» θεωρείται ότι συντέθηκαν στα τέλη του 8ου ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ. Η πρώτη αφηγείται τον Τρωικό Πόλεμο, ενώ η δεύτερη περιγράφει την περιπετειώδη επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη.

Ένα μικρό κομμάτι περγαμηνής, λοιπόν, που παρέμενε για δεκαετίες ανάμεσα σε άλλα αρχαία κείμενα, αποκάλυψε τελικά ένα ακόμη αποτύπωμα της ομηρικής παράδοσης, σχεδόν δύο χιλιετίες μετά τη δημιουργία του.