Πολύ πριν οι άνθρωποι πατήσουν “delete” για να εξαφανίσουν τα λάθη τους, διορθώναμε και αναθεωρούσαμε το γραπτό λόγο με τον παλιό τρόπο: σβήνοντας τα λάθη από τη σελίδα με ένα τρίψιμο. Η κλασική ροζ (ή άλλων αποχρώσεων) γόμα υπάρχει πλέον σε συρτάρια σπιτιών, σχολεία και γραφεία, αλλά πώς ακριβώς λειτουργούν αυτά τα μικρά χρηστικά εργαλεία;
Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν γραφίτη για να σημαδεύουν αντικείμενα εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, τα σύγχρονα μολύβια – τα οποία περικλείουν γραφίτη ή μείγμα γραφίτη και αργίλου μέσα σε ξύλο – εμφανίστηκαν τον 17ο αιώνα. Οι σύγχρονες γόμες, αντίθετα, άργησαν να εμφανιστούν. Οι πρόγονοί τους περιλαμβάνουν μπαλάκια από… μπαγιάτικο ψωμί και κερί.
Στη συνέχεια, τον 18ο αιώνα χρησιμοποιήθηκε φυσικό καουτσούκ ως γόμα. Αργότερα, τον 19ο αιώνα, το ακατέργαστο καουτσούκ ενισχύθηκε με θερμότητα και θείο. Τέλος, οι πλαστικές γόμες εμφανίστηκαν τον 20ό αιώνα. Είτε οι γόμες ήταν “βρώσιμες”, είτε θερμικά επεξεργασμένες, είτε ακόμη και ηλεκτροδοτούμενες, η βασική αρχή της διαγραφής παραμένει η ίδια: το μολύβι και η γόμα συνεργάζονται μέσω δυνάμεων έλξης και τριβής.
Όταν γράφεις με μολύβι στο χαρτί, μικροσκοπικά κομμάτια άνθρακα αποκολλώνται και μένουν πάνω στο χαρτί, και αυτό είναι που αφήνει το σημάδι, εξηγεί ο Dr. Joseph A. Schwarcz, καθηγητής χημείας στο McGill University. Ο “γραφίτης” του μολυβιού δεν είναι απλώς εγκλωβισμένος μέσα στις ίνες του χαρτιού· καθώς αποσπώνται σωματίδια, παραμένουν πάνω στην επιφάνεια χάρη σε πολύ ασθενείς μοριακές ελκτικές δυνάμεις.
«Υπάρχει ισχυρότερη πρόσφυση αυτών των μικρών σωματιδίων γραφίτη στο καουτσούκ παρά στο χαρτί», λέει ο Schwarcz. «Έτσι, όταν τρίβεις τη γόμα πάνω στο χαρτί, τα απομακρύνει». Ουσιαστικά, τα σωματίδια μεταφέρονται από το χαρτί στη γόμα.
Υπάρχει επίσης μια ελαφριά δράση τριβής, όπου αποκολλάς τα σωματίδια γραφίτη μηχανικά, προσθέτει ο Schwarcz. Αυτή η διαδικασία αφαιρεί και μέρος της επιφάνειας του χαρτιού, γι’ αυτό και υπάρχουν διαφορετικοί τύποι γομών: οι πιο μαλακές είναι πιο ήπιες, ενώ οι πιο σκληρές είναι πιο ακριβείς αλλά πιο επιθετικές.
Οι χημικές δυνάμεις που περιγράφονται ονομάζονται δυνάμεις van der Waals. Τα μόρια έχουν μικροσκοπικά ηλεκτρικά φορτία και τα θετικά έλκονται από τα αρνητικά. Όταν γράφεις με μολύβι, ο γραφίτης μένει στο χαρτί χάρη σε αυτές τις ασθενείς δυνάμεις. Όμως η έλξη μεταξύ γραφίτη και χαρτιού είναι αδύναμη, οπότε η τριβή της γόμας διαταράσσει αυτή τη σύνδεση και τα σωματίδια μεταφέρονται στη γόμα.
Ο γραφίτης αποτελείται από πολλά δισδιάστατα στρώματα άνθρακα, γνωστά ως γραφένιο, τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο και συγκρατημένα με δυνάμεις van der Waals. Υπάρχει ένα “νέφος ηλεκτρονίων” σε κάθε στρώμα, το οποίο μεταβάλλεται συνεχώς δημιουργώντας μικρές θετικές και αρνητικές περιοχές που προκαλούν αλληλεπίδραση μεταξύ των στρωμάτων. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις είναι οι δυνάμεις van der Waals.
Οι μαρκαδόροι λευκού πίνακα λειτουργούν παρόμοια, αλλά χρησιμοποιούν λιπαρές ουσίες που κρατούν το μελάνι πάνω στην επιφάνεια ώστε να μην απορροφάται. Ένα γρήγορο σβήσιμο διαταράσσει αυτή τη σύνδεση και αφαιρεί το μελάνι από τον πίνακα.
Ακόμη και στην αρχαία Αίγυπτο χρησιμοποιούσαν λευκή μπογιά για να καλύπτουν λάθη σε παπύρους. Οι σύγχρονες γόμες για μολύβια κατοχυρώθηκαν τον 19ο αιώνα, ενώ αρχικά το μολύβι και η γόμα δεν ήταν ενιαίο εργαλείο. Σήμερα, παρά την ψηφιακή εποχή και το autocorrect, τα μολύβια και οι γόμες συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται από δισεκατομμύρια ανθρώπους.
