Στις αρχές της Ελληνικής Επανάστασης, μια από τις πιο χαρακτηριστικές συγκρούσεις που ανέδειξαν τοπικούς οπλαρχηγούς σε εμβληματικές μορφές του Αγώνα ήταν η μάχη στα Δολιανά της Κυνουρίας, στις 18 Μαΐου 1821, όπου ο Nικηταράς αντιμετώπισε και απώθησε υπέρτερες οθωμανικές δυνάμεις.
Η αναμέτρηση αυτή αποτέλεσε καθοριστικό επεισόδιο των πρώτων μηνών της Επανάστασης, ενισχύοντας τη φήμη του Νικηταρά, ο οποίος έμεινε από τότε έμεινε στην ιστορία με το προσωνύμιο «Τουρκοφάγος».
Η δράση του στη μάχη συνέβαλε ώστε να καθιερωθεί στη συλλογική μνήμη ως σύμβολο ακατάβλητης μαχητικότητας απέναντι σε αριθμητικά ισχυρότερο αντίπαλο.
Ο Νικηταράς -με το πραγματικό όνομα Νικήτας Σταματελόπουλος- είχε στενούς οικογενειακούς και αγωνιστικούς δεσμούς με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, καθώς ήταν ανιψιός του.
Από νεαρή ηλικία βρέθηκε στο πλευρό του, ακολουθώντας τη διαδρομή των κλεφτών και των αρματολών, μέχρι που η έκρηξη της Επανάστασης τον έφερε στην πρώτη γραμμή των μαχών.
Η σύγκρουση στα Δολιανά σημειώθηκε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή, όταν η Επανάσταση βρισκόταν ακόμη στα πρώτα της βήματα και η έκβασή της παρέμενε αβέβαιη.
Οι οθωμανικές δυνάμεις επιχειρούσαν να ανακτήσουν τον έλεγχο της Πελοποννήσου, ενώ οι επαναστατημένοι Έλληνες προσπαθούσαν να σταθεροποιήσουν τις θέσεις τους και να ενισχύσουν το ηθικό τους.
Σύμφωνα με τις αφηγήσεις της εποχής, η ένταση και η ορμή με την οποία πολέμησε ο Νικηταράς συνέβαλαν στη δημιουργία ενός θρύλου γύρω από το όνομά του.
Η νίκη στα Δολιανά δεν είχε μόνο στρατιωτική σημασία, αλλά λειτούργησε και ως ισχυρό ψυχολογικό μήνυμα για τους επαναστάτες, που έβλεπαν στο πρόσωπό του ένα πρότυπο αντίστασης απέναντι σε υπέρτερες δυνάμεις.
