Κάθε θηλαστικό γνωρίζουμε ότι γεννά ζωντανά μικρά, εκτός από μερικούς οργανισμούς που γεννούν αυγά, όπως ο πλατύπους. Αλλά μήπως οι πρώτοι πρόγονοι των θηλαστικών αναπαράγονταν επίσης μέσω αυγών; Είναι ένα ερώτημα που βασανίζει τους εξελικτικούς βιολόγους εδώ και δεκαετίες, αλλά οι ερευνητές θεωρούν ότι έχουν επιτέλους μια οριστική απάντηση. Τα ευρήματα της έρευνάς τους, τα οποία δημοσιεύτηκαν στις 9 Απριλίου στο PLOS One, βασίζονται σε ένα απολιθωμένο αυγό 250 εκατομμυρίων ετών, ενώ εφάρμοσαν εξελιγμένες τεχνολογικές εξελίξεις και… πολλή υπομονή.
Κάποιοι παλαιοντολόγοι ανακάλυψαν το εν λόγω δείγμα πριν από σχεδόν 17 χρόνια κατά τη διάρκεια ανασκαφής στη λεκάνη Karoo της Νότιας Αφρικής. Η άνυδρη περιοχή που βρίσκεται πάνω από 200 μίλια βορειοανατολικά του Κέιπ Τάουν είναι ιδιαίτερα γνωστή για τους τεράστιους θησαυρούς αρχαίων απολιθωμάτων της.
«Ο John Nyaphuli, εξαίρετος ερευνητής απολιθωμάτων, εντόπισε ένα μικρό οζίδιο που αρχικά αποκάλυψε μόνο μικροσκοπικά ίχνη οστού. Καθώς επεξεργαζόταν προσεκτικά το δείγμα, έγινε σαφές ότι επρόκειτο για ένα τέλεια κουλουριασμένο νεοσσό Λυστρόσαυρου», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η παλαιοβιολόγος του Πανεπιστημίου Witwatersrand, Jennifer Botha.
Ο Λυστρόσαυρος θεωρείται ότι ήταν ένα καθοριστικό είδος στο εξελικτικό ταξίδι των θηλαστικών. Τα φυτοφάγα ζώα πιστεύεται ότι εμφανίστηκαν στον πλανήτη μετά την μαζική εξαφάνιση της τελοπέρμιας περιόδου, περίπου 252 εκατομμύρια χρόνια πριν. Πιθανώς ο κατακλυσμός της τελοπέρμιας περιόδου τελικά εξαφάνισε περίπου το 57% όλης της βιολογικής ζωής, συμπεριλαμβανομένου του 70% των χερσαίων σπονδυλωτών. Ο Λυστρόσαυρος κατάφερε να ευδοκιμήσει παρά το ασταθές κλίμα της εποχής, τις υψηλές θερμοκρασίες και τις συχνές ξηρασίες. Αν και η Botha και οι συνάδελφοί της υποψιάζονταν ότι η ανακάλυψή τους παρουσίαζε τα ερείπια ενός νεοσσού μέσα στο καβούκι του, η απαιτούμενη τεχνολογία απεικόνισης για την αξιολόγηση της θεωρίας τους δεν υπήρχε το 2008.
Μέσα σε λίγα χρόνια, ωστόσο, η ανάπτυξη της προηγμένης αξονικής τομογραφίας ακτίνων Χ με τεχνολογία “Σύγχροτρον” άνοιξε νέους δρόμους. Η Botha μετέφερε το απολίθωμα στην Ευρωπαϊκή Εγκατάσταση Ακτινοβολίας Σύγχροτρον στη Γαλλία, όπου οι συνεργάτες μπόρεσαν τελικά να το εξετάσουν υπό τις κατάλληλες συνθήκες. Μόνο τότε μπόρεσαν να εντοπίσουν ένα βασικό στοιχείο – μια ατελή σύμφυση της κάτω γνάθου. Αυτό το τμήμα της κάτω γνάθου είναι απαραίτητο για να μπορεί ένα ζώο να τραφεί, αλλά μόνο αφού τα δύο μισά του ενωθούν κατά τη διάρκεια της κύησης.
«Ήμουν πραγματικά ενθουσιασμένος», θυμήθηκε ο παλαιοβιολόγος του Πανεπιστημίου του Βιτβάτερσραντ, Julien Benoit. «Το γεγονός ότι αυτή η σύντηξη δεν είχε ακόμη συμβεί δείχνει ότι το άτομο θα ήταν ανίκανο να τραφεί μόνο του».
Αυτό σημαίνει ότι ο Λυστρόσαυρος δεν ήταν πλήρως ανεπτυγμένος όταν πέθανε και η θέση του θα μπορούσε να σημαίνει μόνο ένα πράγμα: βρισκόταν ακόμα μέσα σε ένα αυγό. Πιο συγκεκριμένα, η ομάδα πιστεύει ότι ο Λυστρόσαυρος γέννησε αυγά με μαλακό κέλυφος, γεγονός που εξηγεί γιατί είναι τόσο δύσκολο να βρεθούν απολιθωμένα στοιχεία.
Αν και μικρό, το αυγό είναι μεγάλο σε σύγκριση με το μέγεθος του σώματος του πρωτοθηλαστικού. Σήμερα, τα μεγαλύτερα αυγά συνήθως περιέχουν περισσότερο κρόκο, ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για να αναπτυχθεί ένα έμβρυο χωρίς να το ταΐσει ένας γονέας. Τα μεγαλύτερα αυγά είναι επίσης πολύ πιο ανθεκτικά στην ξήρανση – μια ζωτική δύναμη κατά τη διάρκεια του σκληρού κλίματος που ακολούθησε την εξαφάνιση. Συνολικά, φαίνεται ότι ο Λυστρόσαυρος ήταν ήδη πολύ ανεπτυγμένος όταν εκκολάφθηκε. Αυτό τους έδωσε τη δυνατότητα να αποφεύγουν τα αρπακτικά ζώα, να φροντίζουν τον εαυτό τους και να αρχίζουν γρήγορα να αναπαράγονται.
Πέρα από το να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην εξέλιξη των θηλαστικών, ο Λυστρόσαυρος μπορεί να βοηθήσει τους βιολόγους να κατανοήσουν πώς τα είδη μπορεί να συνεχίσουν να προσαρμόζονται σε ένα ολοένα και πιο χαοτικό οικοσύστημα.
Ο Benoit μεταξύ άλλων είπε ότι «αυτή η ανακάλυψη δεν είναι απλώς μια σημαντική ανακάλυψη στην παλαιοντολογία, αλλά και εξαιρετικά σημαντική για τις τρέχουσες προκλήσεις της βιοποικιλότητας».
