Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση από το υπουργείο Εξωτερικών του χάρτη με τον ορισμό των Θαλάσσιων Ζωνών της Ελλάδας έφερε βραχυκύκλωμα στην Τουρκία αλλά και νέα τετελεσμένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο ο κίνδυνος έντασης με την Τουρκία πάντα ελλοχεύει και ήδη υπάρχουν έτοιμα τα σχέδια αντίδρασης έναντι κάθε σεναρίου.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η πράξη συγκρότησης της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ), με την οποία εξειδικεύεται και αποτυπώνεται σε χάρτη ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) της χώρας, εκδόθηκε χθες με πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών και τα συναρμόδια Υπουργεία.
Πρόκειται για μία ιστορική – κρίσιμη καμπή στην εξωτερική πολιτική της Ελλάδας, που στην ουσία την μεγαλώνει περίπου 4 φορές αφού αποτυπώνει 480.000 χιλιόμετρα θαλασσίων ζωνών.
Βεβαίως, η δημοσίευση του χάρτη δεν είναι μία πράξη που μεθοδεύτηκε την τελευταία στιγμή αλλά είναι προϊόν εργασιών που βρίσκονται χρόνια σε εξέλιξη. Η Ελλάδα έπρεπε έως 27 Απριλίου βάσει ευρωπαϊκών υποχρεώσεων να εκδώσει τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, κι αυτό ήταν γνωστό στην Τουρκία, η οποία δεν έδειξε να αιφνιδιάζεται. Για την ακρίβεια, γνώστες των διπλωματικών ζητημάτων εξηγούσαν στο enikos.gr πώς οι διπλωματικοί δίαυλοι είχαν εγκαίρως ενημερώσει την Τουρκία για τις προθέσεις της Ελλάδας καθώς και την προσήλωση των θέσεών της στο Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, όπως των δικαιωμάτων της που απορρέουν από την UNCLOS που η Τουρκία δεν έχει υπογράψει αλλά έχει κάνει χρήση της για επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στη Μαύρη Θάλασσα.
Η αντίστροφη μέτρηση είχε αρχίσει από τον Νοέμβριο του 2024. Τότε η Κομισιόν είχε δημοσιεύσει στην αντίστοιχη ιστοσελίδα της στο πλαίσιο της διαμόρφωσης του Ευρωπαϊκού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού έναν χάρτη που έδινε πλήρη ΑΟΖ στην Ελλάδα.
Στη σχετική πλατφόρμα (PLATFORM Maritime Sparial Planning) της Κομισιόν, στο κεφάλαιο για την Ελλάδα υπήρχε η επισήμανση ότι ακόμη δεν είχε κατατεθεί από την χώρα μας ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ). Ο χάρτης που δημοσίευε χρησιμοποιούσε στοιχεία τα οποία δηλωνόταν ότι είχαν αντληθεί από άλλους οργανισμούς και από εθνικές πηγές και ο οποίος αποτύπωνε τη δυνητική ΑΟΖ της χώρας μας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Τότε η Τουρκία είχε αντιδράσει και μάλιστα με πύρινες ανακοινώσεις ενάντια στον χάρτη αυτόν, που επί της ουσίας κατάπινε κάθε αλυτρωτικό αφήγημα της «γαλάζιας πατρίδας» και βεβαίως του ανυπόστατου, παράνομου τουρκο-λιβυκού μνημονίου.
Τώρα, λοιπόν, με την δημοσίευσης του χάρτη ΘΧΣ ερχόμαστε ως χώρα και αποτυπώνουμε σε θεσμικό κείμενο βάσει οδηγίας της ΕΕ τις μέγιστες ελληνικές αξιώσεις, όπως αυτές προκύπτουν από τον 2014/89 που τροποποιήθηκε με τον νόμο 34(i) 2021 νόμο της ΕΕ . Είναι για πρώτη φορά σε επίσημο ρυθμιστικό θαλάσσιο κείμενο της ΕΕ η Ελλάδα αποτυπώνει την απόλυτη συνολική της σκέψη ότι αφορά την ΑΟΖ και τις θαλάσσιες ζώνες.
Μία αποτύπωση η οποία τεχνικά δεν ήταν καθόλου εύκολο να πραγματοποιηθεί δεδομένου ότι η χώρα μας διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή της Ευρώπης και περίπου 8.500 νησιά και νησίδες.
Πλέον, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κεκτημένου η Ελλάδα καταγράφει τη μέγιστη ακτίνα στις θαλάσσιες ζώνες, όπου μεταξύ άλλων οι συμφωνίες με Αίγυπτο και Ιταλία ουσιαστικά μεταφέρθηκαν επί χάρτου.
Το ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι πλέον η Ε.Ε. στοιχίζεται και υιοθετεί πλήρως τις ελληνικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο ενώ «εγκλωβίζεται» πλέον η εξωτερική πολιτική της χώρας πίσω από αυτόν τον χάρτη, ο οποίος δεν μπορεί να αποτελέσει προϊόν διαπραγμάτευσης με καμία Τρίτη χώρα.
Όπως εξηγεί στο enikos.gr έμπειρος διπλωμάτης «δεν μπορεί να υπάρξει ελληνική κυβέρνηση πλέον η οποία να συζητήσει με οποιαδήποτε γειτονική χώρα κάτι λιγότερο απ’ όσα αποτυπώνονται στον χάρτη και να μην κατηγορηθεί για εθνική μειοδοσία. Το κόστος θα είναι δυσανάλογο για να το επωμιστεί. Ποια κυβέρνηση θα αναλάβει το πολιτικό κόστος να διαπραγματευτεί για μικρότερη ΑΟΖ;».
Μία επιπλέον λεπτομέρεια είναι ότι ανοίγει διάπλατα ο δρόμος ολικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, αφού πλέον ο ΘΧΣ αποτελεί μέρος των επίσημων αναγνωρισμένων θέσεων και συνόρων της Ε.Ε. αλλά και την Κύπρο, στο άκρο ανατολικό ελληνικό άκρο με το άκρο δυτικό της Κυπριακής Δημοκρατίας, στο σημείο που τέμνεται με την Αιγυπτιακή.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα προχωρήσει η ελληνική Κυβέρνηση άμεσα ή σε ποιο χρόνο σε αυτό το βήμα και με την ΕΕ να είναι διατεθειμένη σε ποιο βαθμό να την στηρίξει επί του πεδίου. Διότι σε κάτι τέτοιο θα πρέπει να θεωρείται βέβαιη η κλιμάκωση από την Τουρκία.
Η Άγκυρα μπορεί να λέει ότι θα καταθέσει τον δικό της χάρτη στον ΟΗΕ, γνωρίζει καλά όμως ότι θα έχει την τύχη του τουρκολιβυκού μνημονίου, που πλέον έχει γίνει ένα κουρελόχαρτο, το οποίο έχει την δική του θέση στην ιστορία ως case study για τον τρόπο που μπορεί κάποιος με «παιδικές ζωγραφιές» να δημιουργήσει διπλωματικές κρίσεις.
Σχετικά με το «καλώδιο» και το πρόγραμμα ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου Ισραήλ, ο χάρτης του ΘΧΣ δεν έχει καμία σχέση. Το καλώδιο δεν παράγει δικαιώματα ΑΟΖ και βάσει του διεθνούς δικαίου κάθε χώρα έχει το δικαίωμα πόντισης καλωδίων σε διεθνή ύδατα. Το Great Sea Interconnector Project προς το παρόν δείχνει να έχει «παγώσει», ωστόσο ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης επισημαίνει σε συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ ότι «ίναι ένα έργο, το οποίο θα συνεχιστεί στον κατάλληλο χρόνο που θα επιλεγεί, με βάση και τον προγραμματισμό της αναδόχου εταιρίας» προσθέτοντας ότι «Υπάρχουν ζητήματα, τα οποία είναι αμιγώς τεχνικά. Ξέρετε, η έρευνα για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου στο συγκεκριμένο έργο θα πάρει περίπου 6 μήνες. Αντιλαμβάνεστε ότι και μόνο να μπορέσεις να δημιουργήσεις μια χωροταξία σε ό,τι αφορά τις NAVTEX, οι οποίες θα εκδοθούν, είναι από μόνο του ένα σύνθετο έργο. Υπάρχει όμως και ο κατάλληλος χρονισμός».
Το Oruc Reis και τα διδάγματα του 2020
Από την άλλη, οι Ένοπλες Δυνάμεις φέρονται έτοιμες να αντιδράσουν σε κάθε πρόκληση που μπορεί να υπάρξει από την Τουρκία επί του πεδίου.
Και μπορεί ο Στόλος, που θα αναπτυχθεί στο σύνολό του σε Αιγαίο και Μεσόγειο να είναι γηρασμένος και να μην έχει τα πλεονεκτήματα των νέων τουρκικών ναυπηγήσεων, οι στρατηγοί της ημισελήνου γνωρίζουν καλά ωστόσο ότι υπάρχουν άσσοι στην ελληνική φαρέτρα που δεν τους δίνουν περιθώρια ελιγμών.
Κι αυτά είναι τα υποβρύχια Type-214 κλάσης ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ, αλλά και ο αεροπορικός στόλος, ιδιαίτερα τα στρατηγικά Mirage και Rafale που φέρουν πυραύλους Exocet και μπορούν να πλήξουν όλες τις μονάδες επιφανείας του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, εξαλείφοντας το όποιο πλεονέκτημα θεωρητικά έχουν.
Τότε, το καλοκαίρι του 2020, η αντίδραση των Ενόπλων Δυνάμεων ήταν ακαριαία και πολυεπίπεδη. Με εντολή του τότε Αρχηγού ΓΕΕΘΑ Στρατηγού Κωνσταντίνου Φλώρου, όλος ο Στόλος αναπτύχθηκε σε Αιγαίο και Μεσόγειο, τα αεροπλάνα φορτώθηκαν και παρέμειναν στις βάσεις έτοιμα να απογειωθούν και ο Στρατός Ξηράς τέθηκε σε απόλυτης ετοιμότητα από τον Έβρο μέχρι το Καστελλόριζο.
Η εντολή που δόθηκε και το μήνυμα που κατάλαβαν καλά σε κάθε διπλωματικό γραφείο εντός κι εκτός συνόρων ήταν ότι η Ελλάδα δε θα επαναλάμβανε το λάθος των Ιμίων. Δε θα παρασερνόταν σε μία σημειακή κρίση, σε περίπτωση πρόκλησης θα υπήρχε καθολική αντίδραση. «Η Ελλάδα έχει όλο το φάσμα των επιλογών και μπορεί να το κάνει με τον τρόπο που γνωρίζει να το κάνει. Το κάναμε το 2020. Δηλαδή, αν προκληθεί έχει τα μέσα να επιβάλλει τη βούλησή της σε ένα κομμάτι που δεν είναι αυτής της μορφής όπως η ΑΟΖ κ.λπ» ανέφερε ο επίτημος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1 το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης.
