DATAMED: η «τεχνική μοναδικότητα» που ανοίγει φάκελο για την Υγεία

Ένα δημοσίευμα για τις συμβάσεις της εταιρείας πληροφορικής υγείας DATAMED με φορείς του Δημοσίου και η απάντηση της ίδιας της εταιρείας άνοιξαν έναν φάκελο πολύ μεγαλύτερο από μία ανάθεση. Η εταιρεία επικαλέστηκε ιδιοκτησία λογισμικών και «τεχνική μοναδικότητα» για να εξηγήσει γιατί η συντήρηση των συστημάτων της δεν μπορεί να περάσει σε άλλον. Ανεξάρτητα από τη νομιμότητα της συγκεκριμένης διαδικασίας, η εξήγηση αυτή λειτουργεί σαν καθρέφτης: δείχνει με πόσο άνετο τρόπο ένα Δημόσιο μπορεί να βρεθεί δεμένο χειροπόδαρα σε έναν προμηθευτή, χωρίς να το έχει καν καταλάβει.

Το lock-in δεν φωνάζει

Το ζήτημα έχει όνομα, εγκλωβισμός σε προμηθευτή ή αλλιώς vendor lock-in, και δεν χρειάζεται σκάνδαλο για να υπάρξει. Αρκεί η πρώτη ανάθεση να καθορίζει σιωπηρά όλες τις επόμενες, περιορίζοντας τον ανταγωνισμό και την ελευθερία επιλογής του κράτους. Στην Υγεία το ρίσκο δεν είναι θεωρητικό: τα πληροφοριακά συστήματα νοσοκομείων, τα εθνικά μητρώα, η ιατρική απεικόνιση και ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας συγκροτούν πλέον τον ψηφιακό κορμό του ΕΣΥ, με δεδομένα εκατομμυρίων πολιτών να περνούν μέσα από αυτόν. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα έργα προκηρύσσονται και πόσα χρήματα απορροφώνται τηρουμένων των διαδικασιών· είναι τι Δημόσιο μένει πίσω όταν οι κάμερες φύγουν, ένα Δημόσιο που ελέγχει τις υποδομές του ή ένα Δημόσιο όμηρος συγκεκριμένων προμηθευτών για χρόνια.

Το τεστ που δεν περνά

Η νομιμότητα μιας ανάθεσης είναι το ελάχιστο, όχι το ζητούμενο. Ένα σύστημα μπορεί να παραδίδεται με πηγαίο κώδικα στο Δημόσιο, αλλά να παραμένει δέσμιο εμπορικού λογισμικού τρίτων για το οποίο υπάρχει μόνο άδεια χρήσης, ή η τεχνογνωσία να μένει σφιχτά κλεισμένη στα χέρια του αρχικού αναδόχου. Διαλειτουργικότητα και φορητότητα δεδομένων ακούγονται καθησυχαστικά, όμως εξασφαλίζουν μόνο ότι τα δεδομένα μπορούν να μετακινηθούν, όχι ότι κάποιος άλλος μπορεί πράγματι να αναλάβει τη συντήρηση του συστήματος. Το πραγματικό τεστ είναι απλό στη διατύπωση και δύσκολο στην απάντηση: μπορεί το Δημόσιο να αλλάξει προμηθευτή χωρίς απώλεια δεδομένων, χωρίς κίνδυνο για τη λειτουργία του ΕΣΥ και χωρίς απαγορευτικό κόστος μετάβασης;

Η κυβερνητική αφήγηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό μιλά με άνεση για έργα, πόρους και ταχύτητα υλοποίησης. Αυτά όμως δεν είναι ψηφιακή στρατηγική, είναι χρονοδιάγραμμα. Η στρατηγική κρίνεται από το τι μένει στο κράτος όταν τελειώσουν τα έργα: έλεγχος δεδομένων, τεχνογνωσία, δικαιώματα, πραγματική ελευθερία επιλογής. Το Μαξίμου οφείλει μια απάντηση που δεν έχει δοθεί ακόμη: ποια είναι η ενιαία στρατηγική για την αποφυγή τεχνολογικών εγκλωβισμών στην ψηφιακή Υγεία, και πώς εγγυάται ότι οι επενδύσεις του σήμερα δεν θα γίνουν οι εξαρτήσεις που θα πληρώνουμε αύριο, με τόκο;