Helios: Ηχητικό ντοκουμέντο πριν τη συντριβή από το μαύρο κουτί

Μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της αεροπορίας συμπλήρωσε χθες, Παρασκευή 14 Αυγούστου, 21 χρόνια. Ήταν 14 Αυγούστου 2005 όταν η πτήση 522 της Helios Airways ξεκίνησε από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα, όμως δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό της. Το Boeing 737-300 συνετρίβη στην περιοχή του Γραμματικού, παρασύροντας στον θάνατο και τους 121 ανθρώπους που βρίσκονταν στο αεροσκάφος.

Περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα, η υπόθεση εξακολουθεί να προκαλεί ανατριχίλα, όχι μόνο για το μέγεθος της τραγωδίας αλλά και για όσα συνέβησαν μέσα στο αεροσκάφος πριν από τη συντριβή. Η πτήση που έμεινε γνωστή ως «πτήση-φάντασμα» συνέχισε για αρκετή ώρα να βρίσκεται στον αέρα χωρίς ουσιαστική επικοινωνία με το έδαφος, την ώρα που η υποξία είχε καταστήσει ανίκανους να αντιδράσουν τους περισσότερους επιβαίνοντες.

Από τη Λάρνακα στη «σιωπή»

Το αεροσκάφος απογειώθηκε από τη Λάρνακα στις 09:07. Ένα πρόβλημα στο σύστημα συμπίεσης της καμπίνας έμελλε να πυροδοτήσει την αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στην καταστροφή. Ο διακόπτης ελέγχου της συμπίεσης είχε παραμείνει στη χειροκίνητη λειτουργία μετά από τεχνικό έλεγχο και, καθώς το αεροσκάφος κέρδιζε ύψος, η πίεση στην καμπίνα δεν ρυθμίστηκε όπως έπρεπε. Η έλλειψη επαρκούς οξυγόνου οδήγησε σταδιακά σε υποξία.

Στις 09:37, η πτήση εισήλθε στο FIR Αθηνών και το αεροσκάφος ταυτοποιήθηκε από τα ελληνικά ραντάρ. Περίπου μισή ώρα αργότερα, στις 10:07, ο Πύργος Ελέγχου του «Ελευθέριος Βενιζέλος» επιχείρησε να επικοινωνήσει μαζί του προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία καθόδου. Απάντηση δεν υπήρξε. Οι κλήσεις συνεχίστηκαν, ακόμη και στη συχνότητα κινδύνου, όμως από το Boeing επικρατούσε απόλυτη σιωπή.

Στις 10:20, Έλληνας ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας επικοινώνησε με το αεροδρόμιο της Λάρνακας και ενημερώθηκε ότι από το αεροσκάφος είχε προηγουμένως αναφερθεί πρόβλημα. Η ανησυχία πλέον μεγάλωνε, καθώς η πτήση 522 συνέχιζε χωρίς επικοινωνία και, έχοντας φτάσει στην περιοχή αναμονής, άρχισε να πραγματοποιεί κύκλους πάνω από την ευρύτερη περιοχή.

Η Πολεμική Αεροπορία τέθηκε σε συναγερμό και στις 11:05 δύο F-16 απογειώθηκαν από τη Νέα Αγχίαλο προκειμένου να προσεγγίσουν το αεροσκάφος και να διαπιστώσουν τι είχε συμβεί. Περίπου είκοσι λεπτά αργότερα, οι χειριστές τους αντίκρισαν μια εικόνα που έμελλε να μείνει στην ιστορία: ο συγκυβερνήτης βρισκόταν πεσμένος στη θέση του, ο κυβερνήτης δεν φαινόταν στη δική του, ενώ στην καμπίνα είχαν πέσει οι μάσκες οξυγόνου.

Ο Ανδρέας Προδρόμου και η τελευταία προσπάθεια

Μέσα σε αυτή την εφιαλτική κατάσταση υπήρξε ένας άνθρωπος που κατάφερε να παραμείνει σε εγρήγορση περισσότερο και να φτάσει μέχρι το πιλοτήριο. Ήταν ο 25χρονος αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου, ο οποίος διέθετε άδεια χειριστή αεροσκαφών και είχε χρησιμοποιήσει φορητή παροχή οξυγόνου.

Στις 11:41, οι χειριστές των F-16 είδαν τον Προδρόμου μέσα στο πιλοτήριο να επιχειρεί να αναλάβει τον έλεγχο του Boeing. Ήταν μια δραματική προσπάθεια σε ένα αεροσκάφος που βρισκόταν ήδη για ώρες στον αέρα και πλησίαζε πλέον στο τέλος των αποθεμάτων καυσίμου του. Οι πιλότοι των μαχητικών βρίσκονταν δίπλα του, όμως δεν υπήρχε πρακτικά τρόπος να παρέμβουν.

Λίγο πριν τις 11:50, ο ένας κινητήρας έσβησε λόγω εξάντλησης των καυσίμων. Ακολούθησε και ο δεύτερος λίγα λεπτά αργότερα. Χωρίς πλέον ισχύ, το Boeing άρχισε την τελική του κάθοδο και περίπου στις 12:03 συνετρίβη σε λοφώδη περιοχή κοντά στο Γραμματικό. Κανείς από τους 121 επιβαίνοντες και το πλήρωμα δεν επέζησε.

Η ιστορία του Ανδρέα Προδρόμου αποτελεί μέχρι σήμερα μία από τις πλέον συγκλονιστικές πτυχές της τραγωδίας. Μέσα σε συνθήκες ακραίας υποξίας και γνωρίζοντας ελάχιστα για το τι είχε προηγηθεί στο πιλοτήριο, προσπάθησε μέχρι τις τελευταίες στιγμές να αλλάξει την πορεία μιας πτήσης που είχε ήδη μετατραπεί σε έναν αγώνα με τον χρόνο.

Χθες, 21 χρόνια μετά τη μαύρη 14η Αυγούστου του 2005, οι μνήμες από την τραγωδία επέστρεψαν. Τα πορίσματα, οι καταγραφές των επικοινωνιών και οι μαρτυρίες όσων συμμετείχαν στην επιχείρηση αποκάλυψαν με τα χρόνια μια αλληλουχία λαθών και παραλείψεων που οδήγησε σε μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές τραγωδίες που έχουν συνδεθεί με την Ελλάδα και τη μεγαλύτερη στην ιστορία της Κύπρου.

Πίσω όμως από τους τεχνικούς όρους, τις ώρες και τα πορίσματα παραμένουν 121 ανθρώπινες ζωές. Και μαζί τους η εικόνα ενός αεροσκάφους που συνέχιζε να πετά πάνω από την Ελλάδα χωρίς επικοινωνία με το έδαφος, δύο μαχητικών που το ακολουθούσαν ανήμπορα να επέμβουν και ενός νεαρού αεροσυνοδού που, στα τελευταία λεπτά, προσπάθησε να αποτρέψει το μοιραίο. Είκοσι ένα χρόνια μετά, η «πτήση-φάντασμα» της Helios εξακολουθεί να αποτελεί μια ιστορία που δύσκολα μπορεί κανείς να ξεχάσει.