Επικίνδυνα ανεβάζει την ένταση σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο η Τουρκία, με κινήσεις που δεν αντιμετωπίζονται πλέον από την Αθήνα ως μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ως τμήματα μιας ευρύτερης αλυσίδας πίεσης.
Οι προκλήσεις της Τουρκίας τις τελευταίες ώρες εντείνονται. Για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα οπλισμένα τουρκικά μαχητικά εισήλθαν στο FIR Αθηνών χωρίς να καταθέσουν σχέδιο πτήσης και προχώρησαν σε παραβάσεις αλλά και σε παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, ενώ είχε προηγηθεί η παρενόχληση, μέσω ασυρμάτου, του ερευνητικού σκάφους Ocean Link ανοιχτά της Αστυπάλαιας.
Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που η Τουρκία προαναγγέλλει την κατάθεση και ψήφιση, εντός Ιουνίου, νομοσχεδίου που επιχειρεί να δώσει θεσμική υπόσταση στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μετά το Kurban Bayramı, εντός Ιουνίου.
Στο ελληνικό Επιτελείο παρακολουθούν με αυξημένη προσοχή τις τουρκικές κινήσεις, καθώς η χρονική σύμπτωση δεν θεωρείται τυχαία. Από τη μία πλευρά καταγράφεται επιστροφή σε πρακτικές αεροπορικής πίεσης, με οπλισμένα F-16 να εμφανίζονται στο Αιγαίο έπειτα από μεγάλο διάστημα σχετικής ηρεμίας. Από την άλλη πλευρά, το περιστατικό με το Ocean Link δείχνει ότι η Άγκυρα δεν περιορίζει την τακτική της στον αέρα, αλλά επιχειρεί να μεταφέρει το μήνυμα αμφισβήτησης και στη θάλασσα, ακόμη και σε περιοχές που βρίσκονται πολύ κοντά σε ελληνικά νησιά και συνδέονται με απολύτως νόμιμες δραστηριότητες.
Το διπλό μήνυμα στον αέρα και στη θάλασσα
Η εικόνα των τελευταίων ημερών έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην ελληνική πλευρά. Όχι επειδή οι τουρκικές παραβάσεις και παραβιάσεις αποτελούν άγνωστο φαινόμενο για την Πολεμική Αεροπορία, αλλά επειδή η επανεμφάνιση οπλισμένων τουρκικών μαχητικών μέσα στο FIR Αθηνών έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιδιώκει να επαναφέρει με πολιτικούς και νομικούς όρους το αφήγημα των διεκδικήσεών της.
Τα τουρκικά αεροσκάφη αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν από ελληνικά μαχητικά σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες και την πάγια πρακτική, χωρίς να επιτραπεί σε καμία περίπτωση η δημιουργία τετελεσμένου. Αλλά και προχθές καταγράφηκαν εννέα παραβάσεις στο FIR Αθηνών δύο μάλιστα από τα οπλισμένα τουρκικά F-16.
Για το Αεροπορικό Επιτελείο, η παρουσία οπλισμένων τουρκικών μαχητικών έχει πάντοτε ειδικό βάρος. Δεν πρόκειται απλώς για μια παράβαση κανόνων εναέριας κυκλοφορίας, αλλά για κίνηση με στρατιωτικό και πολιτικό μήνυμα. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι κάθε τέτοια ενέργεια ενεργοποιεί άμεσα το ελληνικό σύστημα αεράμυνας, την επιφυλακή των readiness, τα ραντάρ, τα κέντρα ελέγχου και τις διαδικασίες αναχαίτισης.
Γνωρίζει, επίσης, ότι σε ένα κορεσμένο επιχειρησιακό περιβάλλον όπως το Αιγαίο, όπου οι αποστάσεις είναι μικρές και οι χρόνοι αντίδρασης μετρώνται σε λεπτά, η επανάληψη τέτοιων ενεργειών αυξάνει τον κίνδυνο λάθους, παρερμηνείας ή σκόπιμης προβοκάτσιας.
Η ελληνική αντίδραση ήταν άμεση και απολύτως ελεγχόμενη. Τα ελληνικά μαχητικά απογειώθηκαν, αναγνώρισαν τα τουρκικά ίχνη και τα αναχαίτισαν, στέλνοντας το γνωστό μήνυμα ότι το Αιγαίο επιτηρείται συνεχώς και ότι κάθε παράβαση αντιμετωπίζεται επιχειρησιακά. Όμως πίσω από την τυπική διατύπωση των αναχαιτίσεων κρύβεται μια πραγματικότητα υψηλής έντασης.
Η Πολεμική Αεροπορία βρίσκεται σε διαρκή ετοιμότητα, με τα F-16 Viper, τα Mirage 2000-5, τα Rafale και τα υπόλοιπα μέσα αεράμυνας να αποτελούν το πρώτο ανάχωμα απέναντι σε κάθε απόπειρα αμφισβήτησης στον αέρα.
Η παρενόχληση του Ocean Link ανοιχτά της Αστυπάλαιας
Το δεύτερο περιστατικό που ενεργοποίησε τα αντανακλαστικά της Αθήνας ήταν η παρενόχληση του ερευνητικού Ocean Link, το οποίο εκτελούσε εργασίες πόντισης οπτικών ινών στην περιοχή μεταξύ Αστυπάλαιας και Κω.
Η τουρκική πυραυλάκατος παρενόχλησε μέσω ασυρμάτου το πλοίο, ενώ το περιστατικό σημειώθηκε περίπου 7 ναυτικά μίλια βορειοανατολικά της Αστυπάλαιας. Στο περιστατικό παρενέβη η ελληνική φρεγάτα «AΔΡΙΑΣ» στέλνοντας μήνυμα στο τουρκικό πλοίο ότι το Ocean Link βρίσκεται σε περιοχή ελληνικής δικαιοδοσίας και επιχειρεί με βάση Navtex που εξέδωσε το Πολεμικό Ναυτικό.
Η σημασία του περιστατικού δεν περιορίζεται στο ίδιο το πλοίο. Το Ocean Link δεν εκτελούσε στρατιωτική δραστηριότητα ούτε εμπλεκόταν σε ενέργεια που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πρόκληση. Η αποστολή του αφορούσε υποθαλάσσιες τηλεπικοινωνιακές υποδομές, δηλαδή ένα πεδίο που τα τελευταία χρόνια αποκτά αυξανόμενη γεωπολιτική και στρατηγική αξία. Καλώδια, δίκτυα, ενεργειακές διασυνδέσεις και θαλάσσιες υποδομές αποτελούν πλέον αντικείμενο έντονου ανταγωνισμού, καθώς συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια, την οικονομία, την τεχνολογία και την κυριαρχία.
Για την Τουρκία, κάθε τέτοια δραστηριότητα στο Αιγαίο αποτελεί ευκαιρία προβολής αμφισβήτησης. Μέσω της παρενόχλησης, η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανίσει ως αμφισβητούμενες περιοχές όπου η Ελλάδα ασκεί απολύτως νόμιμα δικαιώματα. Η μέθοδος είναι γνωστή. Πρώτα δημιουργείται επιχειρησιακή τριβή με ένα σκάφος επιφανείας ή με ασύρματες προειδοποιήσεις. Στη συνέχεια η τουρκική πλευρά επιχειρεί να εμφανίσει το περιστατικό ως δήθεν απόδειξη ότι υπάρχει διαφορά ή εκκρεμότητα. Και στο τέλος το χρησιμοποιεί ως υλικό για το ευρύτερο αφήγημα της Γαλάζιας Πατρίδας.
Η Αθήνα γνωρίζει καλά αυτή τη λογική. Γι’ αυτό και η παρουσία μονάδων του Πολεμικού Ναυτικού σε περιοχές ενδιαφέροντος δεν είναι τυπική. Τα πλοία του Στόλου έχουν εντολή να επιτηρούν, να καταγράφουν, να παρεμβαίνουν όταν απαιτείται και κυρίως να μη δίνουν χώρο σε τουρκικές κινήσεις που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε τετελεσμένα. Η ελληνική φρεγάτα όπως και κάθε Μονάδα που επιχειρεί σε τέτοιες συνθήκες, δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο ναυτικής παρουσίας, αλλά ως φορέας αποτροπής.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» γίνεται νόμος
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όμως, βρίσκεται στο πολιτικό και θεσμικό επίπεδο. Η προαναγγελία ότι η Τουρκία θα προωθήσει εντός Ιουνίου νομοσχέδιο για τη Γαλάζια Πατρίδα μετατρέπει ένα ήδη επιθετικό δόγμα σε πιθανό εσωτερικό νομικό εργαλείο. Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, το κυβερνών AKP προετοιμάζει νομοσχέδιο που συνδέεται με τη νομική κατοχύρωση των τουρκικών δικαιωμάτων και συμφερόντων στη Μαύρη Θάλασσα, τη Μεσόγειο και το Αιγαίο.
Η διαφορά είναι καθοριστική. Μέχρι σήμερα η Γαλάζια Πατρίδα λειτουργούσε κυρίως ως στρατηγικό δόγμα, ως πολιτικό σύνθημα, ως χάρτης διεκδικήσεων και ως πλαίσιο επιχειρησιακής συμπεριφοράς. Με την ψήφιση νόμου, η Άγκυρα επιχειρεί να προσδώσει θεσμική μορφή σε ένα αφήγημα που αμφισβητεί ευθέως ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, αγνοεί βασικές αρχές του Δικαίου της Θάλασσας και επιχειρεί να περιορίσει την επήρεια των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Η ελληνική πλευρά εκτιμά ότι ένας τέτοιος νόμος, ακόμη και αν δεν παράγει κανένα διεθνές έννομο αποτέλεσμα, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Τουρκία ως εσωτερική βάση δράσης. Θα μπορούσε, δηλαδή, να επικαλείται η Άγκυρα το δικό της εσωτερικό δίκαιο για να δικαιολογεί κινήσεις του πολεμικού ναυτικού, της ακτοφυλακής, των ερευνητικών σκαφών, των ενεργειακών φορέων ή ακόμη και της αεροπορίας της. Αναλυτές επισημαίνουν ότι μια τέτοια θεσμοθέτηση θα προσέφερε στην Τουρκία εργαλείο για να ενισχύσει την κρατική της δράση σε θάλασσα και αέρα, παρά το γεγονός ότι οι μονομερείς εσωτερικές ρυθμίσεις δεν μπορούν να υπερισχύσουν του Διεθνούς Δικαίου.
Αυτό ακριβώς ανησυχεί την Αθήνα. Όχι ότι η Τουρκία μπορεί να νομιμοποιήσει διεθνώς τις παράνομες διεκδικήσεις της μέσω ενός νόμου. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί. Αλλά ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το νομοθέτημα ως πολιτικό και επιχειρησιακό μοχλό κλιμάκωσης. Δηλαδή να δημιουργεί γεγονότα, να επικαλείται εσωτερικές ρυθμίσεις, να εμφανίζει τις ελληνικές αντιδράσεις ως δήθεν προκλητικές και να επιχειρεί να σύρει την Ελλάδα σε μια διαρκή διαδικασία διαχείρισης κρίσεων.
Ψάχνει αφορμή η Άγκυρα
Το ερώτημα που τίθεται πλέον στα ελληνικά Επιτελεία είναι αν η Τουρκία απλώς επαναφέρει τη γνωστή τακτική πίεσης ή αν αναζητά μια αφορμή για ελεγχόμενη κλιμάκωση. Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με βεβαιότητα, όμως η αλληλουχία των κινήσεων δημιουργεί σοβαρές ενδείξεις. Παραβιάσεις στον αέρα, παρενοχλήσεις στη θάλασσα, νομική προετοιμασία της Γαλάζιας Πατρίδας και δημόσια ρητορική περί τουρκικών δικαιωμάτων συνθέτουν ένα περιβάλλον που δεν επιτρέπει εφησυχασμό.
Η Άγκυρα έχει αποδείξει πολλές φορές ότι επιχειρεί να δοκιμάζει τα όρια της ελληνικής αντίδρασης. Το κάνει με μικρές κινήσεις, με επεισόδια χαμηλής έντασης, με ασύρματες παρενοχλήσεις, με Navtex, με υπερπτήσεις, με παραβιάσεις, με αμφισβητήσεις επί του πεδίου. Στόχος δεν είναι πάντα η άμεση κρίση. Συχνά είναι η φθορά, η εξοικείωση, η σταδιακή εμπέδωση μιας εικόνας αμφισβήτησης. Να φαίνεται δηλαδή προς τα έξω ότι υπάρχουν περιοχές όπου τίποτα δεν είναι ξεκάθαρο και όπου η Τουρκία έχει λόγο.
Απέναντι σε αυτή τη μεθοδολογία, η Αθήνα επιλέγει ψυχραιμία, αλλά όχι αδράνεια. Η διαφορά είναι κρίσιμη. Ψυχραιμία σημαίνει αποφυγή κινήσεων που θα προσφέρουν στην Τουρκία το πρόσχημα που πιθανώς αναζητά. Δεν σημαίνει υποχώρηση ούτε αποδοχή τετελεσμένων. Για αυτό και οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις παραμένουν σε αυξημένη επιφυλακή, με συνεχή επιτήρηση σε αέρα και θάλασσα, με τα Κέντρα Επιχειρήσεων να παρακολουθούν κάθε τουρκική κίνηση και με τα μέσα άμεσης αντίδρασης έτοιμα να επέμβουν.
Η επιχειρησιακή ετοιμότητα της Ελλάδας
Σε αεροπορικό επίπεδο, η Πολεμική Αεροπορία έχει σήμερα σημαντικά ενισχυμένες δυνατότητες σε σχέση με το παρελθόν. Τα Rafale με τους Meteor, τα F-16 Viper με νέα ηλεκτρονικά και αυξημένη διασύνδεση, τα Mirage 2000-5 με τους MICA και τους Exocet, αλλά και το σύνολο του συστήματος αεράμυνας, δημιουργούν ένα πλέγμα αποτροπής που η Τουρκία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αγνοήσει. Η ταχύτητα αντίδρασης των ελληνικών readiness, η εμπειρία των χειριστών και η γνώση του περιβάλλοντος του Αιγαίου αποτελούν κρίσιμα πλεονεκτήματα.
Στη θάλασσα, το Πολεμικό Ναυτικό συνεχίζει να διατηρεί παρουσία σε περιοχές ενδιαφέροντος, παρά τις μεγάλες απαιτήσεις από τις διεθνείς αποστολές, τις επιχειρήσεις επιτήρησης και τις ανάγκες προστασίας θαλάσσιων υποδομών. Η παρουσία φρεγατών, πυραυλακάτων, υποβρυχίων και μέσων επιτήρησης λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε κάθε προσπάθεια παρενόχλησης ή δημιουργίας τετελεσμένων. Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία ερευνητικών και εμπορικών δραστηριοτήτων, καθώς η Τουρκία έχει επανειλημμένα δείξει ότι επιλέγει τέτοια πεδία για να δοκιμάσει αντιδράσεις. Η παρουσία της φρεγάτας «ΚΙΜΩΝ» στο Ανατολικό Αιγαίο, η οποία όπως ήδη έχει αναφέρει το OnAlert συμμετέχει στην εν εξελίξει άσκηση «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ» αποκτά σε αυτές τις συνθήκες ξεχωριστή σημασία.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις γνωρίζουν καλά ότι η ισχύς δεν εκφράζεται μόνο με την άμεση απάντηση, αλλά και με τη σταθερή παρουσία. Η συνεχής επιτήρηση, η συλλογή στοιχείων, η καταγραφή κάθε τουρκικής ενέργειας αλλά και η ταυτόχρονη διπλωματική ενημέρωση συμμάχων και εταίρων αποτελούν τμήμα της ίδιας στρατηγικής. Η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η Τουρκία δεν μπορεί να μετατρέψει μονομερείς διεκδικήσεις σε δήθεν διαφορές με την Ελλάδα.
Το πολιτικό βάθος της τουρκικής κίνησης
Η προσπάθεια θεσμοθέτησης της Γαλάζιας Πατρίδας δεν είναι μόνο ελληνοτουρκικό ζήτημα. Συνδέεται με τον ευρύτερο τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται τον ρόλο της στην περιοχή. Από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο, η Άγκυρα επιχειρεί να προβληθεί ως δύναμη που ελέγχει θαλάσσιες ζώνες, θαλάσσιες οδούς, ενεργειακά πεδία και κρίσιμες υποδομές. Το Αιγαίο βρίσκεται στο κέντρο αυτής της αντίληψης, όχι μόνο λόγω της γεωγραφίας, αλλά και επειδή εκεί συγκρούεται η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική με την ελληνική κυριαρχία και τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η ψήφιση ενός νόμου για τη Γαλάζια Πατρίδα υπηρετεί και εσωτερικές πολιτικές ανάγκες της Τουρκίας. Δίνει στην κυβέρνηση Ερντογάν τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως προστάτης των τουρκικών συμφερόντων στη θάλασσα, να συσπειρώσει εθνικιστικά ακροατήρια και να μεταφέρει την πολιτική συζήτηση σε ένα πεδίο όπου η αντιπολίτευση δύσκολα μπορεί να διαφοροποιηθεί. Ταυτόχρονα, δημιουργεί ένα πλαίσιο πίεσης προς την Ελλάδα, την Κύπρο και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Για την Αθήνα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο στρατιωτική. Απαιτείται παράλληλη διπλωματική κινητοποίηση, νομική τεκμηρίωση και συνεχής ενημέρωση εταίρων και συμμάχων. Η Ελλάδα πρέπει να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε τουρκική εσωτερική νομοθεσία που επιχειρεί να αγγίξει ελληνική κυριαρχία ή ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα είναι ανυπόστατη σε διεθνές επίπεδο. Και πρέπει να το κάνει πριν η Άγκυρα επιχειρήσει να παρουσιάσει τις δικές της μονομερείς θέσεις ως νέα πραγματικότητα.
Επιφυλακή χωρίς πανικό
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο. Η πορεία του τουρκικού νομοσχεδίου, οι κινήσεις του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, η συμπεριφορά της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας και πιθανές δραστηριότητες ερευνητικών ή άλλων σκαφών θα δείξουν αν η Άγκυρα επιδιώκει απλώς να συντηρήσει την ένταση ή να την ανεβάσει σε νέο επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να υποτιμήσει τα σημάδια.
Η ελληνική γραμμή παραμένει ξεκάθαρη. Καμία αποδοχή τετελεσμένων. Καμία ανοχή σε αμφισβήτηση κυριαρχίας. Καμία υπερβολική αντίδραση που θα προσφέρει στην Τουρκία το πρόσχημα που ενδεχομένως αναζητά. Οι Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονται σε επιφυλακή, η Πολεμική Αεροπορία σηκώνει άμεσα μαχητικά για κάθε τουρκική κίνηση στο FIR Αθηνών, το Πολεμικό Ναυτικό παρακολουθεί στενά τη δραστηριότητα στο Αιγαίο και η πολιτική ηγεσία καλείται να κινηθεί ταυτόχρονα σε διπλωματικό και επιχειρησιακό επίπεδο.
Η Άγκυρα μπορεί να επιχειρεί να «ντύσει» τη «Γαλάζια Πατρίδα» με νομικό μανδύα. Μπορεί να αναζητά αφορμές, να προκαλεί τριβές και να δοκιμάζει αντανακλαστικά. Όμως στο Αιγαίο η πραγματικότητα δεν διαμορφώνεται με μονομερείς νόμους, ούτε με ασύρματες παρενοχλήσεις, ούτε με οπλισμένα μαχητικά που εισέρχονται στο FIR Αθηνών. Διαμορφώνεται από την αποτρεπτική ισχύ, την επιχειρησιακή ετοιμότητα και τη σταθερή βούληση της.
Του Κώστα Σαρικά
Πηγή: OnAlert.gr
