Οι εμβοές (tinnitus) αποτελούν μια εμπειρία που γίνεται αντιληπτή αποκλειστικά από το άτομο που τις βιώνει. Πρόκειται για έναν υποκειμενικό ήχο, ο οποίος μπορεί να εκδηλωθεί ως βουητό, σφύριγμα, βόμβος ή κλικ. Ο ήχος αυτός δεν προέρχεται από εξωτερική πηγή και δεν γίνεται αντιληπτός από άλλους. Η έντασή του διαφέρει ανάλογα με την περίπτωση, ενώ μπορεί να είναι είτε παροδικός είτε χρόνιος, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής όσων τον αντιμετωπίζουν.
Ειδικοί εντόπισαν μια πιθανή σύνδεση μεταξύ του ύπνου και των εμβοών
Νευροεπιστήμονες στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υποψιάζονται ότι ο ύπνος και οι εμβοές είναι στενά συνδεδεμένα στον εγκέφαλο. Τα ευρήματά τους υποδεικνύουν μια θεμελιώδη σχέση μεταξύ των δύο καταστάσεων – μια σχέση που, παραδόξως, είχε παραβλεφθεί από την επιστημονική κοινότητα μέχρι πρόσφατα.
«Αυτό που κίνησε αρχικά την περιέργεια τη δική μου και των συναδέλφων μου ήταν η εντυπωσιακή σύνδεση μεταξύ των εμβοών και του ύπνου», δήλωσε ο νευροεπιστήμονας Linus Milinski από το Ινστιτούτο Ύπνου και Κιρκάδιας Νευροεπιστήμης της Οξφόρδης.
«Οι εμβοές είναι μια εξουθενωτική ιατρική κατάσταση, ενώ ο ύπνος είναι μια φυσική διαδικασία. Όμως και τα δύο φαίνεται να βασίζονται σε αυθόρμητη εγκεφαλική δραστηριότητα. Καθώς δεν υπάρχει ακόμη αποτελεσματική θεραπεία για τις υποκειμενικές εμβοές, η διερεύνηση αυτών των ομοιοτήτων μπορεί να προσφέρει νέους τρόπους κατανόησης και κατ’ επέκταση θεραπείας των φανταστικών αντιλήψεων (phantom percepts)», ανέφερε ο ειδικός.
Μια “φανταστική αντίληψη” συμβαίνει όταν ο εγκέφαλός μας μάς ξεγελά και μας κάνει να νομίζουμε ότι βλέπουμε, ακούμε, νιώθουμε ή μυρίζουμε κάτι που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Πολλοί άνθρωποι βιώνουν τέτοιες αντιλήψεις μόνο κατά τη διάρκεια του ύπνου, αλλά για περίπου το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού, ένας αναπόφευκτος θόρυβος αντηχεί στα αυτιά τους και κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Οι εμβοές είναι η πιο κοινή “φανταστική αντίληψη” παγκοσμίως, κι όμως δεν υπάρχει γνωστή αιτία ή θεραπεία, παρά τη μακρά λίστα περιπτώσεων. Ενώ πολλοί άνθρωποι με εμβοές αναφέρουν κακή ποιότητα ύπνου, η πιθανή σύνδεση με αυτή την κρίσιμη σωματική λειτουργία του οργανισμού πλέον έρχεται στο φως.
Πώς ο βαθύς ύπνος μπορεί να καταστείλει τις εμβοές, σύμφωνα με μελέτη
Το 2022, ο Milinski ηγήθηκε μιας μελέτης, η οποία, σύμφωνα με τους συγγραφείς, είναι η πρώτη που εξέτασε σε λειτουργικό επίπεδο τον τρόπο με τον οποίο ο ύπνος μπορεί να επηρεάσει τις εμβοές και αντίστροφα.
Ερευνητές της Οξφόρδης ανέφεραν ότι τα μεγάλα αυθόρμητα κύματα εγκεφαλικής δραστηριότητας που εμφανίζονται κατά τον βαθύ ύπνο (ή ύπνο μη ταχείας κίνησης των οφθαλμών – non-REM), ενδέχεται να καταστέλλουν την εγκεφαλική δραστηριότητα που προκαλεί τις εμβοές.
Η έρευνα σε πειραματόζωα
Για να ελέγξει αυτή την υπόθεση, η ομάδα μελέτησε κουνάβια (ferrets), τα οποία διαθέτουν ακουστικό σύστημα παρόμοιο με το ανθρώπινο. Σε πειράματα που δημοσιεύθηκαν το 2024, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα ζώα που εμφάνισαν πιο σοβαρές εμβοές παρουσίασαν επίσης διαταραχές ύπνου.
«Παρατηρήσαμε ότι αυτά τα προβλήματα ύπνου εμφανίζονταν ταυτόχρονα με τις εμβοές μετά από έκθεση σε θόρυβο», δήλωσε ο ειδικός. «Αυτό υποδηλώνει, για πρώτη φορά, μια σαφή σύνδεση μεταξύ της ανάπτυξης εμβοών και του διαταραγμένου ύπνου».
Ο μηχανισμός της υπερδραστηριότητας
Είναι κρίσιμο το γεγονός ότι τα κουνάβια με εμβοές παρουσίασαν υπερβολικά ευαίσθητη εγκεφαλική δραστηριότητα στον ήχο. Ωστόσο, όταν τελικά κατάφερναν να εισέλθουν σε στάδιο non-REM ύπνου, αυτή η υπερδραστηριότητα μειωνόταν σημαντικά. Αυτό υποδηλώνει ότι ο ύπνος μπορεί να «καλύπτει» προσωρινά τις επιπτώσεις των εμβοών, ενεργοποιώντας τα ίδια εγκεφαλικά κυκλώματα.
Αν και η έρευνα σε ζώα έχει περιορισμούς, παρόμοια μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας ενδέχεται να υπάρχουν και στους ανθρώπους, προσφέροντας νέες ελπίδες για τη διαχείριση της πάθησης.
Εμβοές και ύπνος: Μια αμφίδρομη σχέση
Από την ανασκόπηση του 2022, ο Milinski επισημαίνει ότι ο κλάδος έχει αναπτυχθεί ραγδαία. Πλέον, ένας αυξανόμενος αριθμός μελετών μεγάλης κλίμακας ερευνά την αλληλεπίδραση μεταξύ ύπνου, περιβάλλοντος και εμβοών – και μάλιστα όχι μόνο σε πειραματόζωα. «Ελπίζω ότι αυτή η έρευνα θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για τις εμβοές και θα ανοίξει νέους δρόμους για την θεραπεία», δήλωσε ο Milinski.
Μόλις πέρυσι, μια μελέτη από την Κίνα διαπίστωσε ότι τα άτομα με εμβοές δυσκολεύονταν περισσότερο να καταστείλουν την υπερδραστηριότητα του εγκεφάλου τους κατά τη μετάβαση από την εγρήγορση στον ύπνο. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του βαθέος ύπνου, η υπερδραστηριότητα που σχετίζεται με τις εμβοές φάνηκε να καταστέλλεται.
«Αυτή η μελέτη καθιστά τον ύπνο έναν κρίσιμο παράγοντα για θεραπεία και τη διακοπή του 24ωρου δυσλειτουργικού κύκλου των εμβοών», καταλήγουν οι συγγραφείς, με επικεφαλής τον Xiaoyu Bao από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Νότιας Κίνας.
Στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο Milinski και οι συνεργάτες του επικεντρώνονται στο πώς ο ύπνος επηρεάζει την ανάπτυξη των εμβοών.
- Αμφίδρομη σχέση: Οι εμβοές μπορούν να επιδεινώσουν την ποιότητα του ύπνου, και ο κακός ύπνος, με τη σειρά του, να επιδεινώσει τις εμβοές.
- Ο ρόλος του στρες: «Όταν δεν κοιμόμαστε καλά, γινόμαστε πιο ευάλωτοι στο στρες, το οποίο είναι ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες επιδείνωσης των εμβοών. Το άγχος μπορεί ακόμη και να αποτελέσει το έναυσμα για την εμφάνισή τους», εξήγησε ο Milinski.
Η περαιτέρω έρευνα δεν θα μπορούσε μόνο να οδηγήσει σε αποτελεσματικές θεραπείες για τις εμβοές, αλλά και να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τις μυστικές λειτουργίες του ίδιου του ύπνου.
