Προσφέρει ο καφές κάτι παραπάνω από μια απλή δόση ενέργειας; Σύμφωνα με μελέτη, η απάντηση κρύβεται στον τρόπο με τον οποίο το σώμα μας αντιδρά όχι μόνο στην καφεΐνη, αλλά στο σύνολο των συστατικών του καφέ. Ερευνητές συνέκριναν την επίδραση του ροφήματος καφέ με εκείνη ενός διαλύματος καφεΐνης στο ανοσοποιητικό σύστημα με το ρόφημα να αποδεικνύεται πιο ωφέλιμο για τον οργανισμό.

Κατανάλωση καφέ και ανοσοποιητικό σύστημα

Η κατανάλωση καφέ και η έκθεση στην καφεΐνη αποτελούν αντικείμενο εκτεταμένων ερευνών λόγω των πιθανών μεταβολικών και ανοσολογικών τους επιδράσεων, οι οποίες επηρεάζουν την ποιότητα ζωής. Πολλοί άνθρωποι καταναλώνουν καφεΐνη τακτικά, καθιστώντας σημαντική την κατανόηση των επιδράσεων της στον οργανισμό.

Παρόλα αυτά, είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί ότι οι αλλαγές στους βιοδείκτες δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε κλινικά αποτελέσματα για την υγεία.

Βιοενεργές ενώσεις και πολυφαινόλες

Οι διατροφικές βιοενεργές ενώσεις, συμπεριλαμβανομένης της καφεΐνης και των πολυφαινολών του καφέ, έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον για τις πιθανές ανοσοτροποποιητικές τους ιδιότητες (η ικανότητα ορισμένων ουσιών, φαρμάκων ή φυσικών συστατικών να ρυθμίζουν, να ενισχύουν ή να καταστέλλουν τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος).

Η καφεΐνη δρα στον εγκέφαλο καταλαμβάνοντας τις θέσεις της αδενοσίνης (της ουσίας που μας κάνει να νιώθουμε υπνηλία). Έτσι, εμποδίζει το σήμα της κούρασης να φτάσει σε εμάς. Δεν επηρεάζει τη σεροτονίνη (την ορμόνη της διάθεσης) με τον ίδιο τρόπο.

Ο καφές είναι μέρος της διατροφής μας και όχι κάποια ιατρική θεραπεία. Γι’ αυτό, οι επιστήμονες τον μελετούν για να δουν πώς επηρεάζει την καθημερινή μας υγεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο καφές μπορεί να «θεραπεύσει» ασθένειες όπως ένα φάρμακο.

Πώς διεξήχθη η μελέτη για τον καφέ

Σε μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Nutrition, οι ερευνητές αξιολόγησαν τις οξείες ανοσολογικές επιδράσεις του καφέ σε σύγκριση με μια ισοδύναμη δόση διαλύματος καφεΐνης και νερού σε υγιείς ενήλικες. Πρόκειται για μια τυχαιοποιημένη, διασταυρούμενη πιλοτική μελέτη (randomized crossover study), στην οποία συμμετείχε ένα μικρό δείγμα 10 ατόμων.

Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας 20 έως 40 ετών, υγιείς, μη καπνιστές, τακτικοί καταναλωτές καφέ και με φυσιολογικό Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI).

Κριτήρια αποκλεισμού και μεθοδολογία

Από τη μελέτη αποκλείστηκαν άτομα με:

• Χρόνιες παθήσεις ή λήψη φαρμακευτικής αγωγής.
• Εγκυμοσύνη.
• Καταστάσεις που επηρεάζουν τον μεταβολισμό ή το ανοσοποιητικό σύστημα.

Στους συμμετέχοντες χορηγήθηκε ρόφημα καφέ, διάλυμα καφεΐνης ή νερό με ισοδύναμη δόση καφεΐνης (130 mg/100 mL). Η κατανάλωση έγινε μετά από ένα τυποποιημένο γεύμα, ώστε να ελεγχθούν οι μεταγευματικές μεταβολικές επιδράσεις.

Διαδικασία και παράμετροι έρευνας

Σε κάθε φάση της μελέτης, οι συμμετέχοντες κατανάλωναν ένα από τα τρία ροφήματα με τυχαία σειρά, με ενδιάμεσες περιόδους αποκατάστασης (washout periods). Η δόση που χορηγήθηκε ήταν περίπου 130 mg καφεΐνης ανά μερίδα.

Τα κύρια και δευτερεύοντα σημεία ελέγχου περιλάμβαναν:

• Ανοσολογική απόκριση: Ανάλυση των κυκλοφορούντων κυτοκινών μετά το γεύμα.
• Φαρμακοκινητική* της καφεΐνης: Η φαρμακοκινητική μελετά την επίδραση του οργανισμού σε μία ουσία, περιγράφοντας τη “διαδρομή” του μέσω τεσσάρων κύριων διεργασιών, γνωστών ως ADME: Απορρόφηση (Absorption), Κατανομή (Distribution), Μεταβολισμός (Metabolism) και Απέκκριση (Excretion).
• Φλεγμονώδεις δείκτες: Σύγκριση κυτοκινών, όπως η ιντερφερόνη γάμμα και οι ιντερλευκίνες.
• Ασφάλεια: Συνεχής κλινική παρακολούθηση βάσει των προτύπων της διατροφικής έρευνας.

Η στατιστική ανάλυση βασίστηκε σε συγκρίσεις επαναλαμβανόμενων μετρήσεων των επιπέδων κυτοκινών και της φαρμακοκινητικής της καφεΐνης μεταξύ των διαφορετικών παρεμβάσεων.

Τα αποτελέσματα της μελέτης: Η επίδραση του ροφήματος καφέ και της καφεΐνης στο ανοσοποιητικό

Η ταυτότητα της έρευνας

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της τυχαιοποιημένης διασταυρούμενης μελέτης σε 10 υγιείς συμμετέχοντες, συγκρίνοντας την κατανάλωση καφέ, διαλύματος καφεΐνης και νερού. Οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως νεαροί ενήλικες, που κατανάλωναν συστηματικά καφέ. Παρόλο που ο καφές και το διάλυμα καφεΐνης είχαν την ίδια ποσότητα (περίπου όσο ένας διπλός εσπρέσο), το σώμα αντέδρασε διαφορετικά.

Καφές vs σκέτη καφεΐνη: Η διαφορά στην άμυνα του οργανισμού

Η σκέτη καφεΐνη φάνηκε να επηρεάζει (να καταστέλλει) περισσότερο ορισμένους δείκτες του ανοσοποιητικού (τις κυτοκίνες*). Αντίθετα, όταν οι συμμετέχοντες έπιναν κανονικό καφέ σε μορφή ροφήματος, το ανοσοποιητικό τους παρέμενε πιο κοντά στο φυσιολογικό.

*Οι κυτοκίνες είναι πρωτεΐνες που λειτουργούν ως “μοριακοί αγγελιοφόροι” του ανοσοποιητικού συστήματος. Παράγονται από διάφορα κύτταρα ως απόκριση σε απειλές (λοιμώξεις, τραυματισμούς) και ρυθμίζουν την ένταση, τη διάρκεια και τον τύπο της ανοσολογικής απάντησης.

Ο ρόλος των αντιοξειδωτικών και η απορρόφηση της καφεΐνης

Φαίνεται πως τα υπόλοιπα συστατικά του καφέ (αντιοξειδωτικά κ.α.) επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο απορροφάται η καφεΐνη. Μάλιστα, μετά την κατανάλωση καφέ, η καφεΐνη παρέμεινε στο σώμα για περισσότερη ώρα σε σχέση με το απλό διάλυμα.

Ασφάλεια και παρενέργειες

Οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν ήταν μικρές και προσωρινές. Το σώμα επανέρχεται γρήγορα και δεν υπήρξε καμία μόνιμη βλάβη ή παρενέργεια. Η κατανάλωση κρίθηκε απόλυτα ασφαλής για υγιείς ανθρώπους.

Συμπερασματικά, ο καφές ως ρόφημα είναι πιο ήπιος για το ανοσοποιητικό μας σύστημα από τη σκέτη καφεΐνη, χάρη στα επιπλέον φυσικά συστατικά που περιέχει. Επειδή η έρευνα έγινε σε μόλις 10 άτομα και για μικρό χρονικό διάστημα, οι επιστήμονες αναφέρουν ότι χρειαζόμαστε μεγαλύτερες μελέτες για να είμαστε 100% σίγουροι για τα ευρήματα.