Είναι μια ερώτηση που κάνουν πολλοί γονείς — συχνά με ενοχή, φόβο ή ντροπή. Η απάντηση όμως δεν είναι ούτε απλή ούτε απόλυτη. Το παιδικό τραύμα δεν δημιουργείται από μια μεμονωμένη στιγμή έντασης. Δημιουργείται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει και ερμηνεύει το παιδί τις εμπειρίες του.

Γράφει η Αρετή Μανιώτη, Παιδίατρος

Τα παιδιά δεν μεγαλώνουν σε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον. Υπάρχει κούραση, άγχος, πίεση, απώλειες, όρια. Το νευρικό τους σύστημα όμως δεν τραυματίζεται επειδή ένας γονέας φώναξε. Τραυματίζεται όταν η ένταση μένει χωρίς νόημα και χωρίς αποκατάσταση.

Τι είναι τελικά το παιδικό τραύμα;

Παιδικό τραύμα δεν είναι το «δύσκολο γεγονός». Είναι η υποκειμενική εμπειρία του παιδιού ότι έμεινε μόνο του συναισθηματικά μέσα σε αυτό.

Ότι φοβήθηκε, μπερδεύτηκε ή πληγώθηκε και κανείς δεν γύρισε να του εξηγήσει τι συνέβη.

Για ένα παιδί, ο κόσμος ερμηνεύεται πάντα προσωπικά. Αν ένας ενήλικας φωνάξει και μετά απομακρυνθεί, το παιδί συχνά δεν σκέφτεται «ο γονιός μου ήταν κουρασμένος». Σκέφτεται: κάτι έκανα λάθος.

Η διαφορά ανάμεσα στην ένταση και στο τραύμα

Η ένταση είναι ανθρώπινη. Το τραύμα γεννιέται όταν:

• δεν υπάρχει επεξήγηση,
• δεν υπάρχει ανάληψη ευθύνης,
• δεν υπάρχει επανόρθωση.

Όταν το παιδί μένει μόνο του να ρυθμίσει συναισθήματα που ξεπερνούν την ηλικία και τις δυνατότητές του.

Αντίθετα, η επανόρθωση λειτουργεί προστατευτικά για τον ψυχισμό:

• επιστρέφω στο παιδί,
• ονομάζω αυτό που συνέβη,
• ξεκαθαρίζω ότι δεν ευθύνεται εκείνο.

Γιατί η συγγνώμη δεν «χαλάει» το γονεϊκό κύρος

Υπάρχει ο φόβος ότι αν ζητήσουμε συγγνώμη, χάνουμε την αυθεντία μας. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Το παιδί μαθαίνει:

• πώς αναλαμβάνεται η ευθύνη,
• πώς επιδιορθώνονται οι σχέσεις,
• ότι τα λάθη δεν διαλύουν τη σύνδεση.

Μια φράση όπως «Σου φώναξα γιατί ήμουν κουρασμένος και δυσκολεύτηκα. Δεν φταις εσύ» δεν αναιρεί το όριο. Αποκαθιστά τη σχέση.

Το τραύμα δεν είναι οι στιγμές — είναι το μοτίβο

Αυτό που αφήνει αποτύπωμα δεν είναι ένα ξέσπασμα. Είναι η επαναλαμβανόμενη απουσία συναισθηματικής επιστροφής.

Όταν ο θυμός είναι μόνιμος, απρόβλεπτος, ανεξήγητος. Όταν δεν υπάρχει ποτέ χώρος για διάλογο και επανόρθωση.

Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους, ήρεμους γονείς. Χρειάζονται ρυθμισμένους ενήλικες που επιστρέφουν. Που δείχνουν ότι η σχέση αντέχει και τις δύσκολες στιγμές.

Τι κρατά τελικά το παιδί;

Όχι τον τόνο της φωνής.

Αλλά το αν, μετά, ένιωσε ξανά ασφάλεια.

Αν κάποιος το είδε.

Αν κάποιος του είπε: είμαι εδώ.

Και αυτό είναι που κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια δύσκολη στιγμή και σε ένα παιδικό τραύμα.