Για δεκαετίες, οι ράγες μέσα στα Ναυπηγεία Ελευσίνας θύμιζαν περισσότερο παρελθόν παρά ενεργό κομμάτι μιας παραγωγικής αλυσίδας. Καλυμμένες από σκόνη, παρέπεμπαν σε μια εποχή όπου η βαριά βιομηχανία στην Ελλάδα δεν περιοριζόταν στη συντήρηση και στις εισαγωγές, αλλά παρήγαγε.
Τριάντα χρόνια μετά, το σκηνικό αλλάζει. Τα βαγόνια επιστρέφουν – όχι ως νοσταλγία, αλλά ως μέρος ενός νέου βιομηχανικού σχεδίου που επιχειρεί να γεφυρώσει παρελθόν και μέλλον. Η ίδρυση της ONEX Rolling Stock & Integrated Systems σηματοδοτεί μια νέα σελίδα για τα Ναυπηγεία Ελευσίνας, αλλά και για τη συνολική συζήτηση γύρω από την επαναβιομηχάνιση της χώρας. Ο Όμιλος ONEX επεκτείνει τη δραστηριότητά του πέρα από τη ναυπηγική, επενδύοντας στον τομέα του σιδηροδρομικού τροχαίου υλικού και των ολοκληρωμένων σιδηροδρομικών συστημάτων, με έδρα την Ελευσίνα και ορίζοντα έναρξης παραγωγής εντός του 2026.
Το σχέδιο συνοδεύεται από επενδύσεις που υπερβαίνουν τα 20 εκατ. ευρώ σε βάθος διετίας και προβλέπει τη δημιουργία τουλάχιστον 100 νέων θέσεων εργασίας, κυρίως τεχνικών και μηχανικών ειδικοτήτων. Πρόκειται για μια στοχευμένη προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου βιομηχανικού πυλώνα, σε μια εποχή που οι σιδηροδρομικές υποδομές επιστρέφουν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις μεταφορές και την πράσινη μετάβαση.
Η Ελευσίνα δεν επιλέγεται μόνο για τις σύγχρονες δυνατότητές της. Οι εγκαταστάσεις διαθέτουν περισσότερα από 57.000 τετραγωνικά μέτρα στεγασμένων χώρων, βαριά μηχανουργεία, δυνατότητες μεταλλικών κατασκευών μεγάλης κλίμακας, συγκολλήσεις ακριβείας, βιομηχανικές βαφές, τελική συναρμολόγηση, δοκιμές φορτίου και ποιοτικούς ελέγχους. Όμως, πέρα από την τεχνική επάρκεια, υπάρχει και μια ιστορική συνέχεια που επανέρχεται στο προσκήνιο.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, τα Ναυπηγεία Ελευσίνας δεν ήταν αποκλειστικά συνδεδεμένα με πλοία. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα επιχειρούσε να ενισχύσει την εγχώρια βιομηχανική παραγωγή και να περιορίσει τις εισαγωγές βαρέος εξοπλισμού, στις ίδιες εγκαταστάσεις κατασκευάστηκαν εκατοντάδες εμπορευματικά σιδηροδρομικά βαγόνια, βασισμένα σε ευρωπαϊκά πρότυπα. Οι γραμμές παραγωγής, τα βαριά μηχανουργεία και το εξειδικευμένο προσωπικό επέτρεπαν τότε τη δημιουργία σκελετών, πλαισίων και μεταλλικών υποσυστημάτων τροχαίου υλικού.
Αν και οι πηγές για τις εργασίες συντήρησης και ανακατασκευής της δεκαετίας του ’90 είναι περιορισμένες, θεωρείται δεδομένο ότι τα ναυπηγεία διέθεταν την τεχνική δυνατότητα να υποστηρίξουν σιδηροδρομικό υλικό σε μια εποχή που ο σιδηρόδρομος αποτελούσε βασικό μέσο μεταφοράς εμπορευμάτων. Η εμπειρία αυτή, αν και σταδιακά χάθηκε, δεν εξαφανίστηκε πλήρως.
Σήμερα, η ONEX RSIS επιχειρεί να ξαναπιάσει το νήμα από εκεί που κόπηκε. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία περιφερειακής γραμμής παραγωγής τροχαίου υλικού, κέντρου συντήρησης και αναβάθμισης (MRO) και ενός σταθερού εθνικού βιομηχανικού εταίρου για διεθνείς κατασκευαστές. Μέσα από μοντέλα συμπαραγωγής SKD/CKD, με τελική συναρμολόγηση στην Ελλάδα, επιδιώκεται μεγαλύτερος έλεγχος ποιότητας, κόστους και χρονοδιαγραμμάτων, αλλά και σταδιακή αύξηση του εγχώριου βιομηχανικού περιεχομένου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη γεωγραφική θέση της Ελευσίνας. Η άμεση σύνδεση με το Θριάσιο Πεδίο και το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο επιτρέπει απευθείας φόρτωση και μεταφορά τροχαίου υλικού, μειώνοντας το κόστος logistics έως και 15%-20%. Παράλληλα, ενισχύονται οι δυνατότητες συνδυασμένων μεταφορών και περιορίζεται το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενώ ανοίγει και η προοπτική σιδηροδρομικής μεταφοράς ενεργειακών πόρων προς αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.
Στην εγχώρια αγορά, το νέο εγχείρημα φιλοδοξεί να καλύψει ένα χρόνιο κενό, προσφέροντας ανεξάρτητες υπηρεσίες συντήρησης και επισκευής σε ιδιωτικούς παρόχους, ανακαινίσεις επιβατικών βαγονιών, γενικές επισκευές μηχανών έλξης και ταχεία υποστήριξη εμπορευματικού στόλου. Παράλληλα, επενδύεται συστηματικά στην εκπαίδευση Ελλήνων τεχνικών και μηχανικών, με βάση την εμπειρία που έχει ήδη αποκτηθεί στα ναυπηγεία Ελευσίνας και Σύρου.
Τριάντα χρόνια μετά, τα βαγόνια που επιστρέφουν στις ράγες των Ναυπηγείων Ελευσίνας δεν αποτελούν απλώς μια νέα επιχειρηματική δραστηριότητα. Αποτελούν μια απόπειρα αποκατάστασης μιας βιομηχανικής συνέχειας, που για χρόνια έμοιαζε χαμένη, αλλά σήμερα επανέρχεται ως ρεαλιστική επιλογή για το μέλλον των ελληνικών μεταφορών και της εγχώριας παραγωγής.
