Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κατέληξαν σε ένα δύσκολο συμπέρασμα: Οι Αμερικανοί είναι πλέον οι «κακοί». Καθώς οι ηγέτες των 27 χωρών της ΕΕ συγκεντρώνονται σήμερα στις Βρυξέλλες για μια έκτακτη σύνοδο κορυφής, αυτή η εκτίμηση κυριαρχεί σχεδόν σε όλες τις πρωτεύουσες της Ευρώπης, σύμφωνα με εννέα Ευρωπαίους διπλωμάτες. Αυτοί οι αξιωματούχοι προέρχονται από χώρες που τρέφουν σε διαφορετικό βαθμό ιστορική συμπάθεια προς τις ΗΠΑ, και κατέστησαν σαφές ότι αυτός ο τρόπος σκέψης είναι ιδιαίτερα έντονος σε μέρη που προηγουμένως είχαν τους ισχυρότερους δεσμούς με την Ουάσιγκτον.
Το αίσθημα του τρόμου και του σκεπτικισμού παραμένει, και η σύνοδος κορυφής θα πραγματοποιηθεί κανονικά, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης ότι κατέληξε σε συμφωνία για τη Γροιλανδία και τελικά δεν θα επιβάλει δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες — υπογραμμίζοντας πώς η συνάντηση αυτή έχει πλέον αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή αντίδραση στην τελευταία κρίση.
Οι βλέψεις του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, τις οποίες εξέθεσε νωρίτερα την ίδια μέρα στο Νταβός της Ελβετίας, απαιτώντας «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, αποτέλεσαν τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για πολλούς ηγέτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, ήταν προσκολλημένοι στην ελπίδα ότι οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που αποτελεί το θεμέλιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας από το 1945, δεν θα επιβεβαιώνονταν.
Όμως, η στιγμή για ευγένειες «τελείωσε» και «ήρθε η ώρα να αντισταθούμε στον Τραμπ», δήλωσε στο ραδιόφωνο του BBC ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας.
Αρκετοί αξιωματούχοι που μίλησαν υπό το καθεστώς ανωνυμίας στο POLITICO δήλωσαν ότι νιώθουν προσωπικά προδομένοι, καθώς ορισμένοι έχουν σπουδάσει και εργαστεί στις ΗΠΑ ή έχουν υπάρξει υπέρμαχοι των στενότερων διατλαντικών δεσμών.
«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα που συγκαταλεγόταν στους κορυφαίους υποστηρικτές της διατλαντικής συμμαχίας. «Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε».
Η συλλογική συνειδητοποίηση της Ευρώπης είναι πιθανό να γίνει εμφανής στη σύνοδο κορυφής – όχι μόνο μέσω ενδεχόμενων αποφάσεων για την προετοιμασία εμπορικών αντιποίνων κατά των ΗΠΑ, σε περίπτωση που ο Τραμπ αλλάξει ξανά πορεία και προχωρήσει με τις αξιώσεις του για τη Γροιλανδία.
Θα φανεί επίσης στις δηλώσεις που αναμένεται να κάνουν οι ηγέτες μεταξύ τους κατ’ ιδίαν, αλλά και δημόσια. Ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, προϊδέασε για αυτό στη δική του ομιλία στο Νταβός, λέγοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και ότι «πρέπει να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν μας σέβονται και όταν δεν τηρούνται οι κανόνες του παιχνιδιού».
Περιορισμένη ανακούφιση
Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, κατά την οποία αποκάλεσε το αυτοδιοικούμενο νησί της Δανίας «δική μας επικράτεια», δεν βοήθησε καθόλου στο να πέσουν οι τόνοι, μόλις 24 ώρες πριν από την εσπευσμένη συνάντηση των ηγετών στη βελγική πρωτεύουσα για να συζητήσουν την επόμενη αντίδρασή τους στην κατάρρευση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.
Αν και ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν το θεώρησαν αυτό ως υποχώρηση, λόγω της σκληρής γλώσσας που χρησιμοποίησε για την Ευρώπη γενικότερα και της σαφούς επιβεβαίωσης των προθέσεών του, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.
Ο Τραμπ τελικά ανακάλεσε την απειλή του για την επιβολή δασμών στις οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που θεωρούσε ότι στέκονται εμπόδιο στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία, αλλά μέχρι εκείνο το σημείο, η κατάσταση είχε ήδη φτάσει στο απροχώρητο.
«Μετά τα πισωγυρίσματα των τελευταίων ημερών, θα πρέπει τώρα να περιμένουμε να δούμε ποιες ουσιαστικές συμφωνίες θα επιτευχθούν μεταξύ του κ. Ρούτε [Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ] και του κ. Τραμπ», δήλωσε ο αντικαγκελάριος της Γερμανίας, Λαρς Κλινγκμπάιλ, στο γερμανικό δίκτυο ZDF. «Ανεξάρτητα από τη λύση που θα βρεθεί τώρα για τη Γροιλανδία, όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι δεν μπορούμε να επαναπαυτούμε, να χαλαρώσουμε και να εφησυχάσουμε».
Η στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε με αυτούς τους δασμούς το Σάββατο ήταν εκείνη που το σχίσμα «έγινε πραγματικότητα», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ.
«Ίσως αυτή η πίεση μας εξασφαλίσει μερικούς μήνες, ίσως πάλι να είναι κάτι πιο μόνιμο», δήλωσε ένας άλλος, αναφερόμενος στην αναδίπλωση του Τραμπ. «Πιστεύω ότι η ομιλία [του Τραμπ] θα δώσει τροφή για σκέψη στις περισσότερες, αν όχι σε όλες τις πρωτεύουσες, είτε επιβληθούν δασμοί είτε όχι».
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνόψισε το κλίμα κατά την ομιλία της στο Νταβός την Τρίτη.
«Ο κόσμος έχει αλλάξει οριστικά», δήλωσε. «Πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς μαζί του».
Στη σύνοδο κορυφής, οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν την κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων. Πριν από την υπαναχώρηση του Τραμπ στο θέμα των δασμών, προετοιμάζονταν να ζητήσουν από την Κομισιόν να ενεργοποιήσει το ισχυρότερο εμπορικό της όπλο κατά των ΗΠΑ, τον Μηχανισμό κατά του Οικονομικού Εξαναγκασμού (ACI), όπως ανέφερε το POLITICO την Τρίτη.
Η ΕΕ δημιούργησε αυτό το «εμπορικό μπαζούκα» το 2023 για να αντιμετωπίσει την απειλή από χώρες που θεωρούσε εχθρικές -κυρίως την Κίνα- φοβούμενη ότι χρησιμοποιούσαν τις αγορές και τις οικονομίες τους για να εκβιάσουν την ΕΕ ώστε να υποκύψει στις επιθυμίες τους. Η ιδέα ότι οι Βρυξέλλες θα το χρησιμοποιούσαν κατά των ΗΠΑ ήταν μέχρι πρότινος αδιανόητη.
«Βιώνουμε μια τεράστια ρήξη της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων», δήλωσε ανώτερος απεσταλμένος από χώρα που θεωρούνταν βασικός σύμμαχος των Αμερικανών στην ΕΕ. Οι ηγέτες θα συζητήσουν την «απεξάρτηση» (de-risking) από τις ΗΠΑ, είπε ο διπλωμάτης — ένας όρος που μέχρι τώρα χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για τη σχέση της ΕΕ με το Πεκίνο. «Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί», πρόσθεσε.
Η Σύνοδος της «Θεραπείας»
Η σύνοδος κορυφής θα μοιάζει με «συνεδρία θεραπείας», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ που γνωρίζει την προετοιμασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Θα δώσει στους ηγέτες την ευκαιρία να διαμορφώσουν μια συγκεκριμένη απάντηση στην ομιλία του Τραμπ στο Νταβός και στον μεταγενέστερο ισχυρισμό του περί συμφωνίας. Η εκτίμηση ότι οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πλέον αξιόπιστο σύμμαχο διαμορφώθηκα σταδιακά.
Τα μάτια των Ευρωπαίων ηγετών άνοιξαν για πρώτη φορά όταν η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας στις αρχές Δεκεμβρίου, στην οποία υποσχόταν να ενισχύσει τα «πατριωτικά ευρωπαϊκά κόμματα» εις βάρος της ΕΕ. (Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ορισμένοι ηγέτες, όπως ο Ούγγρος Βίκτορ Όρμπαν, παραμένουν προσκολλημένοι στον Τραμπ).
Στη συνέχεια, ο Τραμπ επανέφερε τη ρητορική για την απόκτηση της Γροιλανδίας, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ισλανδία αυτοαποκαλέστηκε «κυβερνήτης της 52ης πολιτείας των ΗΠΑ», και ο Τραμπ έστειλε μια επιστολή στον Νορβηγό πρωθυπουργό, Γιόνας Γκαρ Στέρε. Σε αυτήν, έγραφε πως το γεγονός ότι δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης σήμαινε ότι «δεν αισθάνεται πλέον την υποχρέωση να σκέφτεται αποκλειστικά την Ειρήνη».
Ένας ανώτερος απεσταλμένος της ΕΕ δήλωσε ότι αρχικά πίστευαν πως η επιστολή ήταν fake, μέχρι που επιβεβαιώθηκε η αυθεντικότητά της. Δύο ανώτεροι διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO συνέκριναν την τρέχουσα κατάσταση των ΗΠΑ με την περίοδο που οδήγησε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Νομίζω ότι έχουμε ξεπεράσει πλέον το στάδιο του Μονάχου», δήλωσε ο ένας, αναφερόμενος στη συνάντηση του 1938 όπου η Βρετανία, η Γαλλία και η Ιταλία προσπάθησαν να κατευνάσουν τον Αδόλφο Χίτλερ επιτρέποντάς του να προσαρτήσει την Τσεχοσλοβακία. «Συνειδητοποιούμε ότι ο κατευνασμός δεν είναι πλέον η σωστή πολιτική».
Η απότομη πτώση του κύρους των ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα οδυνηρή για τη Δανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αχάριστη» στο Νταβός.
Η Κοπεγχάγη έχει σοκαριστεί από τη συμπεριφορά του, καθώς για δεκαετίες υπήρξε ένας από τους πιο φιλικούς συμμάχους της Αμερικής. Η Δανία ανέπτυξε δυνάμεις προς υποστήριξη των ΗΠΑ σε μερικές από τις πιο επικίνδυνες εμπόλεμες ζώνες στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της επαρχίας Χελμάντ στο Αφγανιστάν. Η χώρα υπέστη μερικές από τις βαρύτερες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές ανά κάτοικο.
«Τόσοι πολλοί από εμάς έχουμε σπουδάσει στις ΗΠΑ, όλοι θέλαμε να εργαστούμε εκεί», δήλωσε ένας Δανός αξιωματούχος. «Αυτό είναι απλώς προδοσία».
