Καναδάς: Από τις απειλές Τραμπ σε «συνδεδεμένο μέλος» της Ε.Ε. – Η «βόμβα» της Φον ντερ Λάιεν που προκάλεσε αμηχανία και εκνευρισμό

Η επιθετική τακτική και η οικονομική πίεση που ασκεί ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στον Καναδά προκαλούν τεκτονικές αλλαγές στις παγκόσμιες συμμαχίες, σπρώχνοντας την Οτάβα στην αγκαλιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ωστόσο, η αιφνιδιαστική πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να καταστεί ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ε.Ε., αν και αποτελεί ισχυρή γεωπολιτική απάντηση στις ΗΠΑ, προκάλεσε έντονη αμηχανία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σκεπτικισμό στον ίδιο τον Καναδά και την άμεση, οργισμένη αντίδραση του Αμερικανού Προέδρου.

Ο αιφνιδιασμός της Φον ντερ Λάιεν

Κατά τη διάρκεια της ετήσιας ομιλίας της για την Κατάσταση της Ένωσης την Τετάρτη, η Πρόεδρος της Κομισιόν απευθύνθηκε απευθείας στον Πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ρίχνοντας μια διπλωματική «βόμβα» στο Στρασβούργο.

«Θα ήθελα να εργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε την πόρτα ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ», δήλωσε η ίδια, καταχειροκροτούμενη από τους Ευρωβουλευτές, πριν ανταλλάξει μια αγκαλιά με τον Καναδό Πρωθυπουργό.

Ωστόσο, η εξαγγελία αυτή προκάλεσε άμεσα σοβαρό πονοκέφαλο.

Τέσσερις Ευρωπαίοι διπλωμάτες επιβεβαίωσαν ότι οι κυβερνήσεις τους δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων, με έναν εξ αυτών να χαρακτηρίζει τη μυστικότητα της Κομισιόν ως «επικίνδυνη» και «άφρονα», σημειώνοντας ότι η ιδέα δεν είχε αναφερθεί καν σε πρόσφατο γεύμα με τους πρέσβεις της ΕΕ.

Παράλληλα, διπλωμάτης με γνώση των συνομιλιών τόνισε την ουσία του προβλήματος: «Κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι σημαίνει [η ιδιότητα του συνδεδεμένου μέλους]».

Η αμηχανία ήταν εμφανής και εντός της Κομισιόν, όπου αξιωματούχος του τομέα διεύρυνσης δήλωσε ότι η ομάδα του δεν συμμετείχε σε καμία συζήτηση.

Την ίδια ώρα, το γραφείο της Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, μετά τη συνάντησή της με τον Κάρνεϊ, απέφυγε επιμελώς κάθε αναφορά στον όρο, εστιάζοντας απλώς σε «τομείς με μεγάλες δυνατότητες για ακόμη στενότερη συνεργασία».

«Φρένο» από την Οτάβα

Η αντίδραση του Καναδά υπήρξε συγκρατημένη. Αν και το γραφείο του Μαρκ Κάρνεϊ υποδέχθηκε θετικά τη διάθεση για εμβάθυνση των σχέσεων πέρα από την υφιστάμενη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου προς μια «πολύ ισχυρότερη, πιο φιλόδοξη συμμαχία», ο νέος πρέσβης του Καναδά στην ΕΕ, Τζόναθαν Γουίλκινσον, έσπευσε να χαμηλώσει τους τόνους.

«Δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο. Αυτό στο οποίο εστιάζουμε είναι, στην πραγματικότητα, η επίτευξη αποτελεσμάτων», δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Στρασβούργο.

Σύμφωνα με τον Γερμανό ευρωβουλευτή των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Ρενέ Ρεπάζι, η θεσμοθέτηση μιας τέτοιας ιδιότητας «θα απαιτούσε στην πραγματικότητα τροποποίηση των Συνθηκών της ΕΕ», καθώς δεν υπάρχει νομική βάση.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι ένα πιθανό μοντέλο θα μπορούσε να μοιάζει με αυτό του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).

Παράλληλα, αποκλείστηκε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθεί το ίδιο μοντέλο για το Ηνωμένο Βασίλειο, με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ να ξεκαθαρίζει: «Αντίθετα με την Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Γεωργία, τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς δεν βρίσκεται στην Ευρώπη. Δεν μπορεί να ενταχθεί στην ΕΕ».

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης, Στέφαν Κορνέλιους, κράτησε επιφυλακτική στάση.

«Ο Καναδάς είναι ένας ιδιαίτερα στενός εταίρος για την Ευρώπη. Γι’ αυτό είμαστε ανοιχτοί στο να συζητήσουμε νέα μοντέλα εταιρικής σχέσης. Νομίζω όμως ότι πρέπει να το σκεφτούμε λίγο περισσότερο [για τον όρο συνδεδεμένο μέλος]».

Οργή Τραμπ

Η κίνηση αυτή της ΕΕ προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, μιλώντας σε δημοσιογράφους το βράδυ της Τετάρτης, εξαπέλυσε απειλές για νέους δασμούς.

«Ο Καναδάς είναι ένας απαράδεκτος εμπορικός εταίρος. Όχι, δεν το βλέπω αυτό. Αν το κάνουν αυτό, αν θεωρήσω ότι είναι μια εχθρική πράξη, θα επιβάλω πολύ αυστηρούς δασμούς ή θα σταματήσω τις εμπορικές συναλλαγές με την Ευρώπη σε πολλά προϊόντα. Επομένως, αν το κάνει αυτό η Ευρώπη, με κακή πρόθεση —αν είναι με καλή πρόθεση, είναι εντάξει— αν είναι με κακή πρόθεση θα επιβάλουμε πολύ βαρείς δασμούς στην Ευρώπη, κάτι που είναι πιθανόν».

Η στάση του Αμερικανού Προέδρου αποτελεί τη συνέπεια μιας σειράς επιθετικών ενεργειών.

Στις αρχές της δεύτερης θητείας του, ο Τραμπ έφτασε στο σημείο να προτείνει τη μετατροπή του Καναδά σε «51η πολιτεία» των ΗΠΑ, ενώ επέβαλε εξοντωτικούς δασμούς σε κρίσιμους τομείς της καναδικής οικονομίας, όπως τα αυτοκίνητα, ο χάλυβας, το αλουμίνιο και η ξυλεία.

Η πολιτική αυτή εντάσσεται στην αναθεωρημένη εκδοχή του Δόγματος Μονρόε, την οποία ο Τραμπ αποκαλεί «Συμπλήρωμα Τραμπ» ή αστειευόμενος «Δόγμα Ντόνροου», διακηρύσσοντας ότι «ο αμερικανικός λαός -και όχι ξένες χώρες ή παγκοσμιοποιητικά ιδρύματα- θα ελέγχει πάντα το δικό του πεπρωμένο στο ημισφαίριό μας».

Στο πλαίσιο αυτό, έχει ασκήσει οικονομική πίεση στην Κούβα προτείνοντας «φιλική εξαγορά», έχει απειλήσει να καταλάβει τη Διώρυγα του Παναμά και έχει εκδηλώσει την πρόθεση να αποσπάσει τη Γροιλανδία από τη Δανία.

Η γεωπολιτική στροφή του Καναδά

Η τακτική του Τραμπ ανάγκασε τους Καναδούς να συσπειρωθούν γύρω από τον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ. Σε μια εμβληματική ομιλία του στο Νταβός της Ελβετίας, ο Κάρνεϊ απέσπασε παρατεταμένο χειροκρότημα καλώντας για μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων που δεν θα καθοδηγείται πλέον από τις ΗΠΑ.

«Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν μαζί, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού», είχε τονίσει ο Καναδός Πρωθυπουργός.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι εξελίξεις αυτές σηματοδοτούν μια βαθύτερη κρίση στις διατλαντικές σχέσεις.

Ο Τζέιμς Μπάτσικ, αναπληρωτής διευθυντής του Europe Center στο Atlantic Council, σημείωσε: «Θα πρέπει να δούμε αυτή την ενέργεια από τον Καναδά και την ΕΕ ως άμεση συνέπεια των ενεργειών και της ρητορικής του Τραμπ. Η ρητορική σχετικά με τη μετατροπή του Καναδά σε 51η πολιτεία και οι απειλές κατά της Γροιλανδίας, οι οποίες εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες και μνημονεύονται στις Βρυξέλλες, αποτελούν πραγματικές υπενθυμίσεις και για τις δύο πλευρές ότι οι ΗΠΑ δεν είναι απαραίτητα ο έμπιστος σύμμαχος που ήταν κάποτε».

Ο ίδιος προσέθεσε: «Ο Ντόναλντ Τραμπ συγκρατεί τα χτυπήματά του απέναντι σε ορισμένους από τους ανεπίσημους εχθρούς μας, με πρώτες στη σκέψη τη Ρωσία και τη Κίνα, και διπλασιάζει την επιθετικότητά του, υιοθετώντας μια σχεδόν χαιρέκακη προσέγγιση στο να ενοχλεί τους πρώην επίδοξους συμμάχους μας».

«Αρχίζετε να βλέπετε πολλούς στην Ευρώπη να το παίρνουν αυτό στα σοβαρά και να λένε, εντάξει, αν αυτή είναι η αλήθεια, αν έτσι πρόκειται να συμπεριφερθούν οι ΗΠΑ στους συμμάχους τους, απλά θα κοιτάξουν αλλού».

Καταλήγοντας, προειδοποίησε ότι αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε «μια στροφή γενεών μακριά από τις ΗΠΑ».

Περισσότερες λεπτομέρειες για το μέλλον των σχέσεων ΕΕ και Καναδά αναμένεται να διευκρινιστούν στα τέλη Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια της προγραμματισμένης συνόδου κορυφής των δύο πλευρών.

Με πληροφορίες από: Politico, New York Times