Στενά του Ορμούζ: Κοντά σε συμφωνία το Ιράν, αλλά όχι με τους όρους που θέλει ο Τραμπ

Μια συμφωνία για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ, ωστόσο οι διαφωνίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης παραμένουν βαθιές. Το σχέδιο που βρίσκεται στο τραπέζι απέχει σημαντικά από αυτό που επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ, καθώς προβλέπει έναν ρόλο για το Ιράν που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να αποδεχθούν, παρά την αισιοδοξία του Αμερικανού προέδρου ότι συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί ακόμη και μέσα στην εβδομάδα.

«Θα μπορούσε να συμβεί. Αύριο ή μεθαύριο. Έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος. Μου τηλεφώνησαν και μου είπαν “παρακαλώ, ας μιλήσουμε”», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, επαναλαμβάνοντας ωστόσο πως εάν οι συνομιλίες αποτύχουν δεν αποκλείεται στρατιωτική δράση εναντίον του Ιράν.

Παρά τις δηλώσεις αυτές, ούτε καν το ποιοι συνομιλούν μεταξύ τους δεν είναι απολύτως σαφές.

Η Τεχεράνη επιμένει ότι συνομιλεί μόνο με το Ομάν

Το Ιράν απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί απευθείας διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και υποστηρίζει ότι συνομιλεί αποκλειστικά με το Ομάν, το οποίο λειτουργεί ως διαμεσολαβητής για μια προσωρινή συμφωνία σχετικά με το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα.

Ακόμη όμως και αξιωματούχοι χωρών του Κόλπου εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Ανώτερη πηγή με γνώση των συνομιλιών εκτίμησε ότι οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας έως την Παρασκευή είναι περίπου 50%-50%, επισημαίνοντας ότι από τις διαπραγματεύσεις απουσιάζουν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), οι οποίοι τελικά θα πρέπει να εγκρίνουν οποιαδήποτε συμφωνία.

Το Ιράν κατηγορεί ευθέως τον Τραμπ για τις καθυστερήσεις

Η αισιοδοξία του Τραμπ φαίνεται να μην συμμερίζεται η Τεχεράνη. Το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim επικαλείται ενημερωμένη πηγή, σύμφωνα με την οποία η βασική αιτία της καθυστέρησης είναι «η αμερικανική παρέμβαση και οι απειλές του Τραμπ».

Ανάλογη ήταν και η θέση του πρακτορείου Fars, το οποίο υποστήριξε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι εκπέμπουν αντικρουόμενα μηνύματα και είτε απευθείας είτε μέσω περιφερειακών συμμάχων επιχειρούν να επηρεάσουν αρνητικά την πορεία των συνομιλιών.

Παράλληλα, το Ιράν επαναλαμβάνει ότι οι διαπραγματεύσεις αφορούν τη δημιουργία ενός «ενδιάμεσου διαδρόμου», ο οποίος θα προστατεύει τόσο τα δικαιώματα του Ιράν όσο και τις ανησυχίες του Ομάν.

Η μεγάλη διαφωνία αφορά ποιος θα ελέγχει τα Στενά

Στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης βρίσκεται ο τρόπος λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ μετά τον πόλεμο.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, εξετάζεται η συγχώνευση της νότιας διαδρομής που διέρχεται από τα ύδατα του Ομάν και της βόρειας, η οποία περνά από τα χωρικά ύδατα του Ιράν, σε έναν νέο διάδρομο διπλής κατεύθυνσης.

Η διατύπωση περί «διασφάλισης των δικαιωμάτων του Ιράν», ωστόσο, προκαλεί έντονες αντιδράσεις.

Ο Σαΐντ Ατζορλού, μέλος της ιρανικής διαπραγματευτικής επιτροπής, δήλωσε ότι στόχος είναι μια προσωρινή συμφωνία διάρκειας ενός έως τριών μηνών, στην οποία το Ιράν θα έχει τον κυρίαρχο ρόλο.

Όπως είπε, ζητήματα όπως η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, οι επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης και οι ναυτιλιακές υπηρεσίες θα παραμείνουν υπό ιρανική διαχείριση.

Παράλληλα, Ιρανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται να επανέλθει το καθεστώς που ίσχυε πριν από τον πόλεμο, όταν καμία χώρα δεν είχε ουσιαστικό έλεγχο της διέλευσης.

Η «κόκκινη γραμμή» της Ουάσινγκτον

Το ενδεχόμενο να αποκτήσει η Τεχεράνη θεσμικό ρόλο στη διοίκηση ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του κόσμου θεωρείται απαράδεκτο από τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και από αρκετές αραβικές χώρες του Κόλπου.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει ξεκαθαρίσει ότι οποιαδήποτε μορφή κρατικού ελέγχου σε διεθνή ύδατα αντίκειται στο διεθνές δίκαιο.

Όπως προειδοποίησε, αν επιτραπεί σε ένα κράτος να αποφασίζει ποιος θα περνά από μια διεθνή θαλάσσια οδό, να επιβάλλει τέλη διέλευσης και να απειλεί πλοία που δεν συμμορφώνονται, τότε δημιουργείται ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο που θα μπορούσε να επαναληφθεί και σε άλλα στρατηγικά σημεία του πλανήτη.

Τα κρίσιμα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα

Παρά την πρόοδο, παραμένει ασαφές εάν οι Φρουροί της Επανάστασης θα αποδεχθούν περιορισμό του ελέγχου τους, υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν να σταματούν πλοία και εάν η συμφωνία θα επιτρέψει τη διέλευση ξένων, ακόμη και αμερικανικών, πολεμικών πλοίων.

Εξίσου αβέβαιο παραμένει εάν η Ουάσινγκτον θα άρει τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, θα επαναφέρει τις εξαιρέσεις που επέτρεπαν τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου ή θα επαναφέρει τμήματα του αμερικανοϊρανικού μνημονίου που είχε υπογραφεί τον Ιούνιο αλλά κατέρρευσε έναν μήνα αργότερα.

Ο αναλυτής που εξηγεί τι πραγματικά επιδιώκει η Τεχεράνη

Ο αναλυτής του Quincy Institute, Τρίτα Πάρσι, εκτιμά ότι ο πραγματικός στόχος του Ιράν δεν είναι τα τέλη διέλευσης ή τα οικονομικά οφέλη, αλλά η θεσμοθέτηση της επιρροής που απέκτησε μετά τον πόλεμο.

Όπως σημειώνει, η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τα στρατιωτικά της κέρδη σε «διαρκή πολιτικό και θεσμικό ρόλο στη διακυβέρνηση ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου».

Κατά τον ίδιο, εάν το Ιράν καταφέρει να κατοχυρώσει έναν μόνιμο ρόλο στη διοίκηση των Στενών του Ορμούζ, θα διατηρήσει μεγάλο μέρος της επιρροής που απέκτησε στον πόλεμο, χωρίς να χρειάζεται να βασίζεται διαρκώς στη στρατιωτική ισχύ.

«Ίσως αυτή να ήταν η μοναδική ρεαλιστική λύση»

Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και ο Ισραηλινός αναλυτής ασφαλείας Ντάνι Σιτρινόβιτς, ο οποίος υποστηρίζει ότι η πλήρης επαναφορά των Στενών του Ορμούζ στο καθεστώς που ίσχυε πριν από την κρίση θα απαιτούσε είτε αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν είτε μια μακροχρόνια στρατιωτική επιχείρηση για την επιβολή ελέγχου στην περιοχή.

Κατά την εκτίμησή του, κανένα από τα δύο σενάρια δεν ήταν πολιτικά ή στρατηγικά αποδεκτό για την Ουάσινγκτον λόγω του τεράστιου κόστους και των δεσμεύσεων που θα συνεπαγόταν.

«Μερικές φορές η λιγότερο επιθυμητή επιλογή είναι και η μοναδική ρεαλιστική», σχολιάζει.

Κάθε ημέρα χωρίς συμφωνία κοστίζει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου

Την ίδια ώρα, η αβεβαιότητα εξακολουθεί να επηρεάζει την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Σύμφωνα με το CNN, ο διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ, προειδοποίησε, ότι ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ άνοιγαν σήμερα πλήρως, θα απαιτούνταν έως και 18 μήνες για να αναπληρωθούν τα μειωμένα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου.

Υπολογίζεται ότι περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου παραμένουν καθημερινά εκτός διεθνών αγορών όσο δεν επιτυγχάνεται συμφωνία, γεγονός που διατηρεί τις διεθνείς αγορές σε κατάσταση αυξημένης νευρικότητας.