Οι στρατοί που χάθηκαν για πάντα: Ξεκίνησαν για τη μάχη και κανείς δεν έμαθε ποτέ τι απέγιναν

Υπάρχουν στρατιωτικές εκστρατείες που κατέληξαν σε ήττα και υπάρχουν εκείνες που πέρασαν στην Ιστορία, επειδή οι άνθρωποι που συμμετείχαν σε αυτές δεν επέστρεψαν ποτέ.

Από τις αχανείς ερήμους της Αιγύπτου μέχρι τα δάση της αρχαίας Γερμανίας και τα σύνορα της Ρωμαϊκής Βρετανίας, η Ιστορία έχει καταγράψει περιπτώσεις στρατών που καταστράφηκαν ολοκληρωτικά ή εξαφανίστηκαν τόσο μυστηριωδώς, ώστε αιώνες αργότερα οι ιστορικοί εξακολουθούν να αναζητούν απαντήσεις.

• Ο στρατός του Καμβύση – 50.000 άνδρες που χάθηκαν στην έρημο

Η πιο διάσημη περίπτωση είναι εκείνη του Πέρση βασιλιά Καμβύση Β’, γιου του Κύρου του Μεγάλου.

Γύρω στο 524 π.Χ., σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Καμβύσης έστειλε έναν τεράστιο στρατό από τη Θήβα προς τη δυτική έρημο της Αιγύπτου, με στόχο το μαντείο του Άμμωνα στη Σίβα.

Ο Ηρόδοτος υπολόγιζε τη δύναμη σε περίπου 50.000 άνδρες.

Οι στρατιώτες ξεκίνησαν και έφτασαν σε έναν οικισμό-όαση, όμως στη συνέχεια χάθηκαν τα ίχνη τους.

Σύμφωνα με την αφήγηση του αρχαίου ιστορικού, ένας ισχυρός νότιος άνεμος προκάλεσε τεράστια αμμοθύελλα, η οποία έθαψε ολόκληρο τον στρατό κάτω από την άμμο.

Για αιώνες η ιστορία αντιμετωπιζόταν ως ένας από τους μεγαλύτερους αρχαιολογικούς γρίφους της αρχαιότητας. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι τόσο απλή.

Αρχαιολογικές έρευνες στην όαση Ντάχλα έφεραν στο φως νέα στοιχεία για τον Αιγύπτιο ηγεμόνα Πετουμπάστι Γ’, ο οποίος είχε δημιουργήσει βάση ισχύος στις δυτικές οάσεις και εξεγέρθηκε εναντίον των Περσών.

Οι ερευνητές του Institute for the Study of the Ancient World εκτιμούν ότι ο στρατός του Καμβύση ενδέχεται να στάλθηκε εναντίον του και να υπέστη στρατιωτική ήττα, αντί να εξαφανιστεί απλώς μέσα σε μια αμμοθύελλα.

Έτσι, ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αρχαιότητας παραμένει ανοιχτό: η αμμοθύελλα ήταν πραγματικά η αιτία της καταστροφής ή η ιστορία που έμεινε στην παράδοση έκρυψε μια στρατιωτική πανωλεθρία;

• Οι τρεις ρωμαϊκές λεγεώνες που δεν γύρισαν ποτέ

Μερικούς αιώνες αργότερα, ένας άλλος στρατός θα περνούσε στην Ιστορία ως σύμβολο ολοκληρωτικής καταστροφής.

Το 9 μ.Χ., ο Ρωμαίος διοικητής Πόπλιος Κουινκτίλιος Βάρος βάδισε στη Γερμανία επικεφαλής τριών λεγεώνων, της XVII, XVIII και XIX, μαζί με βοηθητικές μονάδες.

Η δύναμη βρέθηκε αντιμέτωπη με τις γερμανικές φυλές του Αρμίνιου, ενός άνδρα που γνώριζε από πρώτο χέρι τη ρωμαϊκή στρατιωτική τακτική.

Η σύγκρουση εξελίχθηκε σε καταστροφή. Οι Ρωμαίοι παγιδεύτηκαν σε δύσβατο έδαφος και υπέστησαν αλλεπάλληλες επιθέσεις.

Οι τρεις λεγεώνες ουσιαστικά αφανίστηκαν και ο ίδιος ο Βάρος αυτοκτόνησε.

Αρχαίες γερμανικές πηγές καταγράφουν τη σφαγή, ενώ η αρχαιολογική έρευνα στο Κάλκριζε έχει εντοπίσει το πεδίο της μάχης.

Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει πραγματικό μυστήριο ως προς την τύχη του στρατού.

Το εντυπωσιακό είναι ότι τρεις ολόκληρες λεγεώνες εξαφανίστηκαν ως επιχειρησιακές μονάδες και οι αριθμοί XVII, XVIII και XIX δεν χρησιμοποιήθηκαν ξανά από τον ρωμαϊκό στρατό.

Η ήττα ήταν τόσο σοβαρή ώστε άλλαξε τα σχέδια της Ρώμης για την επέκτασή της πέρα από τον Ρήνο.

• Η μυστηριώδης IX Hispana

Ακόμη πιο μυστηριώδης είναι η περίπτωση της IX Hispana, μίας από τις πιο γνωστές λεγεώνες της Ρώμης.

Η λεγεώνα βρισκόταν στη Βρετανία και η τελευταία ασφαλής παρουσία της στην περιοχή τοποθετείται στις αρχές του 2ου αιώνα.

Μετά από ένα σημείο, οι επιγραφικές και αρχαιολογικές αναφορές σε αυτήν σταματούν.

Για δεκαετίες επικράτησε η θεωρία ότι η IX Hispana στάλθηκε στη βόρεια Βρετανία και καταστράφηκε σε σύγκρουση με τους Καληδόνιους.

Η εικόνα όμως είναι πλέον πολύ πιο σύνθετη.

Νεότερη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Britannia το 2025 εξετάζει το ενδεχόμενο η εξαφάνιση της λεγεώνας να συνδέεται με μια ευρύτερη κρίση στη Βρετανία κατά τη δεκαετία του 120 μ.Χ., ενώ οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν πως η IX Hispana καταστράφηκε στη Σκωτία.

Με άλλα λόγια, γνωρίζουμε ότι κάποια στιγμή εξαφανίζεται από το ιστορικό αρχείο, αλλά δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα πότε, πού και πώς έπαψε να υπάρχει.

Οι περιπτώσεις αυτές δείχνουν και κάτι ακόμα. ‘Ενας στρατός δεν χρειάζεται πάντοτε να πέσει σε μία αποφασιστική μάχη για να εξαφανιστεί.

Η εκστρατεία του Καμβύση δείχνει τον ρόλο που μπορούσαν να παίξουν η έλλειψη νερού, οι τεράστιες αποστάσεις και το αφιλόξενο περιβάλλον.

Η καταστροφή του Βάρου αποδεικνύει πόσο γρήγορα μια καλά οργανωμένη στρατιωτική δύναμη μπορούσε να μετατραπεί σε παγιδευμένο στρατό.

Και η IX Hispana θυμίζει ότι μερικές φορές το πραγματικό μυστήριο δεν είναι η καταστροφή ενός στρατού, αλλά η στιγμή κατά την οποία σταματά να αφήνει ίχνη στην Ιστορία.

Και ίσως αυτό είναι που κάνει τους «χαμένους στρατούς» τόσο γοητευτικούς.

Οι μάχες έχουν συνήθως νικητές και ηττημένους. Για ορισμένους στρατούς όμως, δεν έμεινε ούτε αυτό.

Έμεινε μόνο ένα κενό.

Ένα κενό που, δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να προκαλεί αρχαιολόγους και ιστορικούς να αναζητούν την απάντηση στο ίδιο ερώτημα: Πού πήγαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που ξεκίνησαν κάποτε για πόλεμο και δεν επέστρεψαν ποτέ;