Η 4η Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά: Οι αλλαγές στην Ελλάδα

Η περίοδος διακυβέρνησης του Ιωάννη Μεταξά (1936-1941) αποτελεί μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονης ιστορικής συζήτησης.

Παρά τον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, υποστηρικτές της περιόδου αναφέρονται σε μια σειρά κοινωνικών, οικονομικών και αναπτυξιακών παρεμβάσεων που, όπως υποστηρίζουν, στόχευαν στη δημιουργία ενός ισχυρότερου κοινωνικού κράτους και στην ενίσχυση των εργαζομένων, των αγροτών και της μεσαίας τάξης.

Στον τομέα της εργασίας θεσπίστηκαν μέτρα που αποτέλεσαν σημαντικές αλλαγές για την εποχή.

Μεταξύ αυτών αναφέρονται η καθιέρωση του 8ώρου εργασίας, η πληρωμή υπερωριών, η υποχρεωτική Κυριακή αργία σε πολλές περιοχές της χώρας, η καθιέρωση της Πρωτομαγιάς ως εργατικής εορτής και η χορήγηση 15ήμερης άδειας με αποδοχές.

Παράλληλα, καθιερώθηκαν κατώτατα όρια μισθών και ημερομισθίων, ενώ μέχρι το 1938 είχαν υπογραφεί, σύμφωνα με στοιχεία της εποχής, εκατοντάδες συλλογικές συμβάσεις εργασίας.

Η δημιουργία κοινωνικών θεσμών

Σημαντικό σταθμό αποτέλεσε η ίδρυση του ΙΚΑ, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του την 1η Δεκεμβρίου 1937, θέτοντας τις βάσεις για την οργανωμένη κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων.

Την ίδια περίοδο εφαρμόστηκαν μέτρα για την προστασία της μητρότητας, την περίθαλψη των εργαζομένων και την καταπολέμηση ασθενειών.

Δημιουργήθηκαν ιατρεία για την παρακολούθηση εγκύων, ενώ οργανώθηκαν προγράμματα κατά της ελονοσίας και του τραχώματος, μιας ασθένειας που αποτελούσε τότε σημαντική αιτία τύφλωσης.

Παράλληλα, ιδρύθηκαν κρατικοί παιδικοί σταθμοί, οργανώθηκαν μαθητικά συσσίτια για χιλιάδες παιδιά, αλλά και συσσίτια για άπορους ανέργους σε πολλές πόλεις της Ελλάδας.

Η ίδρυση της «Εργατικής Εστίας» είχε ως στόχο την παροχή ψυχαγωγίας, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, εκδρομών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων για τους εργαζόμενους.

Δημόσια έργα και ανάπτυξη υποδομών

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της περιόδου ήταν η εκτέλεση μεγάλου αριθμού δημοσίων έργων.

Μεταξύ των έργων που αποδίδονται στην κυβέρνηση Μεταξά περιλαμβάνονται:

• Η κατασκευή σημαντικών σιδηροδρομικών εγκαταστάσεων.
• Η ανάπτυξη αεροδρομίων, μεταξύ των οποίων και το αεροδρόμιο Ελληνικού.
• Λιμενικά έργα στη Θεσσαλονίκη.
• Νοσοκομεία, μεταξύ των οποίων εγκαταστάσεις στη Θεσσαλονίκη και το Νοσοκομείο «Σωτηρία» στην Αθήνα.
• Το δίκτυο υπονόμων της Αθήνας.
• Αντιπλημμυρικά έργα και υδραγωγεία σε πολλές περιοχές της χώρας.
• Κατασκευή εκατοντάδων σχολικών κτιρίων, παιδικών σταθμών και νηπιαγωγείων.
• Νέα οδικά έργα και βελτίωση του σιδηροδρομικού δικτύου.
• Ηλεκτροκίνηση της γραμμής Αθηνών – Κηφισιάς, του σημερινού ηλεκτρικού σιδηροδρόμου.

Παράλληλα δημιουργήθηκαν δικαστικά και δημόσια κτίρια, αγορές, τελωνεία, τραπεζικές εγκαταστάσεις και νέες προσφυγικές κατοικίες.

Αγροτική πολιτική και προστασία της φύσης

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, σύμφωνα με τους υποστηρικτές της περιόδου, στην αγροτική παραγωγή.

Υλοποιήθηκαν προγράμματα διανομής γης, αρδευτικά έργα και αποξηράνσεις, ενώ εφαρμόστηκαν μέτρα στήριξης των παραγωγών.

Παράλληλα:

• Δημιουργήθηκαν οι πρώτοι Εθνικοί Δρυμοί της χώρας στον Όλυμπο, την Πάρνηθα και τον Αίνο.
• Ενισχύθηκαν τα μέτρα προστασίας των δασών.
• Πραγματοποιήθηκαν μεγάλης κλίμακας αναδασώσεις.
• Ενισχύθηκαν οι γεωπόνοι και οι αγροφύλακες.
• Ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Οίνου και Αμπέλου το 1937.
• Λήφθηκαν μέτρα για την προστασία προϊόντων όπως ο καπνός και το σιτάρι.

Παιδεία, πολιτισμός και τουρισμός

Στον χώρο της εκπαίδευσης δημιουργήθηκαν νέοι θεσμοί, όπως ο Οργανισμός Εκδόσεων Σχολικών Βιβλίων, ενώ ιδρύθηκαν φοιτητικές εστίες, νυχτερινές σχολές και παιδικές εξοχές.

Κατά την ίδια περίοδο πραγματοποιήθηκαν πολιτιστικές δράσεις, όπως η πρώτη Πανελλήνια Καλλιτεχνική Έκθεση στο Ζάππειο, αλλά και παραστάσεις αρχαίου δράματος στην Επίδαυρο και στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού.

Ιδιαίτερη φροντίδα δόθηκε επίσης στους αρχαιολογικούς χώρους και στα αρχαιολογικά ευρήματα, ενώ αναπτύχθηκε οργανωμένα ο τουρισμός με τη δημιουργία τουριστικών ζωνών, τη λειτουργία σχολής τουριστικών επαγγελμάτων και την προβολή της Ελλάδας στο εξωτερικό.

Μια περίοδος με έντονη ιστορική διαμάχη

Η διακυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά παραμένει μια από τις πλέον συζητημένες περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Οι επικριτές της εστιάζουν στον περιορισμό των πολιτικών ελευθεριών, ενώ οι υποστηρικτές της προβάλλουν το κοινωνικό και αναπτυξιακό έργο που πραγματοποιήθηκε μέσα σε λίγα χρόνια.

Ανεξάρτητα από τις διαφορετικές ιστορικές προσεγγίσεις, η περίοδος της 4ης Αυγούστου συνδέθηκε με σημαντικές θεσμικές αλλαγές, έργα υποδομής και παρεμβάσεις που άφησαν το αποτύπωμά τους στην ελληνική κοινωνία.