Επιτροπή Αναθεώρησης Συντάγματος: «Η Ελλάδα να γίνει η πρώτη χώρα που θα προχωρήσει στον Ψηφιακό Συνταγματισμό», λέει ο Στυλιανίδης – Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ, η θέση του ΣΥΡΙΖΑ

“Tο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται διεθνώς και η ραγδαία ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, όπως αποτυπώνεται στα πεδία της Τεχνητής Νοημοσύνης, της Συνθετικής Βιολογίας και της Ρομποτικής δημιουργούν την ανάγκη συνταγματικών αλλαγών, ώστε η εποχή που ξεκινά να μας βρει ξανά προετοιμασμένους”, είπε ο εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας Ευρυπίδης Στυλιανίδης, μιλώντας στην επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος και υπογράμμισε ότι μια από τις πιο κρίσιμες αλλαγές, που πρέπει να συζητηθεί στο πλαίσιο αναθεώρησης του συντάγματος, είναι η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.

Η τεχνητή νοημοσύνη

«Είναι σαφές ότι ο κόσμος που έρχεται… αλλάζει απρόβλεπτα. Η εποχή της εμπειρίας παραδίδει τη σκυτάλη στην εποχή της γνώσης και αυτή σταδιακά αντικαθίσταται από την εποχή της πληροφόρησης. Ποιος κατέχει όμως την πληροφορία και πώς τη χρησιμοποιεί; Μπορεί να τη μετεξελίξει σε πραγματική σοφία συμβάλλοντας στην ποιοτική βελτίωση της ανθρωπότητας ή θα την καταστήσει όπλο στα χέρια κάποιων αυταρχικών κέντρων με στόχο τη συσσώρευση δύναμης; Η πληροφορία ταυτίζεται με την αλήθεια; Όλα αυτά είναι αναπάντητα ερωτήματα που τα επιτείνει η αστραπιαία εξέλιξη και η ευρεία διάδοση της ΤΝ, η οποία διαθέτει τη μοναδική δυνατότητα να συγκεντρώνει, να κωδικοποιεί, να επεξεργάζεται και να αξιοποιεί την πληροφορία με απίστευτη ταχύτητα», είπε ο κ. Στυλιανίδης εξηγώντας γιατί η Νέα Δημοκρατία προτείνει να υπάρξει ένα νέο άρθρο, το άρθρο 5β, δηλαδή ένα άρθρο που θα συμπληρώνει το 5Α και θα λειτουργεί ως γέφυρα με τη δυναμική διεθνή και ευρωπαϊκή έννομη τάξη.

Η διεθνής έννομη τάξη και το Σύνταγμα

Προηγουμένως, ο εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας είχε σπεύσει να επισημάνει πως το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο έχουν εισχωρήσει στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. «Ένα νέο δεδομένο στην αναθεωρητική διαδικασία που δεν μπορούμε πλέον να παραγνωρίσουμε, είναι ότι μετά το 1980 που η Ελλάδα έγινε πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινοπολιτείας, διαμορφώνεται δυναμικά ένα νέο διεθνές πλαίσιο, μια παράλληλη με την εθνική, διεθνής έννομη τάξη, εξίσου ισχυρή με το Σύνταγμα και απόλυτα παρεμβατική στην εσωτερική έννομη τάξη. Αυτή πηγάζει, όπως υπενθύμισε, από το πρωτογενές και το παράγωγο Ευρωπαϊκό δίκαιο και τη σχετική Νομολογία του ΔΕΕ (Ευρωπαϊκός Κανονισμός Προσωπικών Δεδομένων, AI ACT, βασικός μέτοχος, Μη Κρατικά Πανεπιστήμια), από την ΕΣΔΑ και τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ, από διμερείς, πολυμερείς και διεθνείς συμβάσεις που έχει κυρώσει ή θα κυρώσει η Ελλάδα (Σύμβαση Πλαίσιο για την ΤΝ, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου)», είπε ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας. Με αυτά τα δεδομένα, ο κ. Στυλιανίδης επισήμανε ότι «η όποια αναθεωρητική πρωτοβουλία πρέπει να εναρμονίζει έξυπνα το Εθνικό Σύνταγμα με τη διεθνή έννομη τάξη, χωρίς βέβαια να αλλοιώνει το σκληρό αξιακό του πυρήνα».

Ηθική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για το νέο άρθρο 5β, όπως την εξήγησε ο εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας, στοχεύει στην θετική – ηθική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και στην αντιμετώπιση των όποιων αρνητικών επιπτώσεων μπορεί να προκύψουν από αυτήν. Προτείνει, επίσης, να προβλεφθεί συνταγματικά Ανεξάρτητη Αρχή Αναφοράς, όπως, ούτως ή άλλως, προβλέπεται κι από τον Κανονισμό ΑΙ της ΕΕ, όπου θα μπορούν οι πολίτες να καταγγέλλουν κάθε παραβίαση των δικαιωμάτων τους από κακές χρήσεις της ΤΝ.

«Η Ελλάδα κατά τη γνώμη μας πρέπει να γίνει η πρώτη χώρα που θα προχωρήσει στον Ψηφιακό Συνταγματισμό θεσπίζοντας στο Σύνταγμά της την αναφορά στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεν έχω την ψευδαίσθηση ότι μια συνταγματική διάταξη αρκεί για να αντιμετωπιστεί ένα υπερεθνικό φαινόμενο. Είναι όμως απαραίτητη κατεύθυνση προς τον κοινό νομοθέτη, τη διοίκηση και τη δικαιοσύνη, ώστε να αξιοποιηθεί με ηθικό και αποτελεσματικό τρόπο η νέα αλγοριθμική πραγματικότητα», σημείωσε ο Ευριπίδης Στυλιανίδης.

Τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης

Η Νέα Δημοκρατία, εισηγείται την αναμόρφωση των άρθρων 14 και 15 του Συντάγματος, με στόχο, όπως είπε ο κ. Στυλιανίδης τη διεύρυνση της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης σε σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και την αφαίρεση λεπτομερειακών διατυπώσεων, που δεν ταιριάζουν στο Σύνταγμα. Επίσης, είναι ουσιώδης για την ελευθερία του τύπου η προστασία της ελευθερίας συνείδησης του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.

Η Νέα Δημοκρατία, όπως εξήγησε ο κ. Στυλιανίδης, προτείνει τη διεύρυνση της προστατευτικής εμβέλειας του αρθρου 14 παρ. 1, ώστε αυτό να ανταποκρίνεται στη διευρυμένη έννοια της νομολογίας του ΕΔΔΑ, στην πάγια κρίση του ΕΔΔΑ ότι το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) προστατεύει όχι μόνον το περιεχόμενο, αλλά και τα μέσα και τους τρόπους έκφρασης· και στην ανάγκη για συμπερίληψη, και σε επίπεδο ρητής διατύπωσης του συνταγματικού κειμένου, της έκφρασης σε διαδικτυακά μέσα, τα οποία δεν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως «Τύπος». Στις μεταβολές που εισηγείται η ΝΔ για την εκλέπτυνση της θεσμικής εγγύησης του Τύπου μπορούν να υιοθετηθούν μέτρα διασφάλισης της συντακτικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας όπως αυτά που προτείνει η Σύσταση (ΕΕ) 2022/1634, σύμφωνα και με το άρθρο 6 παρ. 3 της Πράξης ΕΕ για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης [Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1083].

Ο εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας τόνισε, επίσης, ότι καθίσταται αναγκαία η συνολική αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου του τύπου, της ραδιοτηλεόρασης και των κοινωνικών μέσων του διαδικτύου διότι μέχρι σήμερα το χώρο χαρακτήριζε η προχειρότητα, η αποσπασματικότητα, η αναποτελεσματικότητα και φυσικά η αδυναμία του νομοθέτη να παρακολουθήσει με την ίδια ταχύτητα και πληρότητα την εξέλιξη της τεχνολογίας στο χώρο της ενημέρωσης, αλλά και μιας καινούργιας κουλτούρας.

Δουδωνής: Να τηρηθούν οι εγγυήσεις υπερπλειοψηφίας-καθαρές προτάσεις, το καλύτερο που μπορούμε να προσφέρουμε στους πολίτες

«Υπόσχομαι να ακούω με πολύ μεγάλη προσοχή τον κ. Στυλιανίδη όπως και όλους τους εισηγητές και ειδικούς αγορητές» είπε ο γενικός εισηγητής του ΠΑΣΟΚ Παναγιώτης Δουδωνής στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος. Ο βουλευτής επέμεινε ωστόσο στην ανάγκη να τηρηθούν οι εγγυήσεις της υπερπλειοψηφίας, δηλαδή να διατηρηθεί η εγγύηση των 180 ψήφων για την αναθεώρηση του Συντάγματος στην επόμενη Βουλή. Η στάση του ΠΑΣΟΚ στην προτείνουσα Βουλή, όπως εξήγησε ο κ. Δουδωνής, καθορίζεται από την εμπειρία της Αναθεώρησης του 2019.

«Εκεί είχαμε το φαινόμενο της εκμετάλλευσης μιας πλειοψηφίας, στην προτείνουσα Βουλή, ώστε να διαμορφωθούν κατά τις βουλές της κυβέρνησης, όπως ήθελε, στις διατάξεις στην αναθεωρητική Βουλή. Αυτό μας γεννά την πεποίθηση ότι πρέπει να ζητήσουμε κατ΄αρχάς την αναθεώρηση του άρθρου 110, ώστε να επιτυγχάνονται στη δεύτερη Βουλή. Δηλαδή, η πλειοψηφία των 180 βουλευτών να επιτυγχάνεται στη δεύτερη Βουλή, γιατί δεν πιστεύουμε ότι είναι δουλειά ενός κόμματος η διαμόρφωση της διατύπωσης του Συντάγματος. Πρέπει να είναι δουλειά πολλών κομμάτων, πολλών βουλευτών, μεγάλης πλειοψηφίας», είπε ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ αναφερόμενος στην ανάγκη οι συναινέσεις να επιτυγχάνονται επί του περιεχομένου των διατάξεων. «Αλλιώς μπορεί να καταλήγουμε σε περιπτώσεις όπως το 2019. Δηλαδή να έχεις έναν κομματικό Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος μπορεί να εκλέγεται και με 75 βουλευτές, με σχετική πλειοψηφία», σημείωσε ο κ. Δουδωνής.

Ωστόσο, όπως τόνισε ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ, το κόμμα του προσέρχεται στη διαδικασία με πολύ συγκεκριμένες προτάσεις, γιατί «αυτό είναι ότι καλύτερο μπορούμε να προσφέρουμε στους Έλληνες πολίτες και όχι να πάμε εκβιάσουμε συναινέσεις ή να προσπαθήσει, όπως προσπαθεί να κάνει ο Πρωθυπουργός, να εκμεταλλευτεί πολιτικά μια συνταγματική αναθεώρηση».

Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ

Ο Παναγιώτης Δουδωνής κατέθεσε την πρόταση του ΠΑΣΟΚ, επί των άρθρων που συζητώνται σήμερα (σ.σ. το αυτό θα πράξει το ΠΑΣΟΚ σε κάθε ενότητα άρθρων που θα συζητηθεί), στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, και έχει ως ακολούθως:

Αρθρο 5: (Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία)

1) Στην παράγραφο 2 του άρθρου 5, μετά τη λέξη «φυλής» προστίθενται οι λέξεις:

«φύλου, γενετήσιου προσανατολισμού, αναπηρίας, ηλικίας,».

Στην παράγραφο 2 του άρθρου 5, μετά τη λέξη «γλώσσας» προστίθενται οι λέξεις: «κοινωνικής προέλευσης».

2) Στην παράγραφο 5 του άρθρου 5, μετά τη λέξη «υγείας» προστίθεται η φράση: «της αναπαραγωγικής υγείας»

3) Προστίθεται παράγραφος 6.

Η διάταξη του άρθρου 5 διαμορφώνεται ως ακολούθως:

1. Kαθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Xώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη.

2. Όλοι όσοι βρίσκονται στην Eλληνική Eπικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, φύλου, γενετήσιου προσανατολισμού, αναπηρίας, ηλικίας, γλώσσας, κοινωνικής προέλευσης και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων. Eξαιρέσεις επιτρέπονται στις περιπτώσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο.

Aπαγορεύεται η έκδοση αλλοδαπού που διώκεται για τη δράση του υπέρ της ελευθερίας.

,3. H προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Kανένας δεν καταδιώκεται ούτε συλλαμβάνεται, ούτε φυλακίζεται, ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο περιορίζεται, παρά μόνο όταν και όπως ορίζει ο νόμος.

**4. Απαγορεύονται ατομικά διοικητικά μέτρα που περιορίζουν σε οποιονδήποτε Έλληνα την ελεύθερη κίνηση ή εγκατάσταση στη Χώρα, καθώς και την ελεύθερη έξοδο και είσοδο σ’ αυτήν. Τέτοιου περιεχομένου περιοριστικά μέτρα είναι δυνατόν να επιβληθούν μόνο ως παρεπόμενη ποινή με απόφαση ποινικού δικαστηρίου, σε εξαιρετικές περιπτώσεις ανάγκης και μόνο για την πρόληψη αξιόποινων πράξεων, όπως νόμος ορίζει.

**5. Καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας, της αναπαραγωγικής ελευθερίας και της γενετικής του ταυτότητας. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την προστασία κάθε προσώπου έναντι των βιοϊατρικών παρεμβάσεων.

**6. Η προστασία από την έµφυλη βία και τις γυναικοκτονίες είναι υποχρέωση του Κράτους.

Αιτιολογική έκθεση

Προτείνεται η αναμόρφωση του άρθρου 5, ώστε να αντανακλά το περιεχόμενο του άρθρου 19 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με τους λόγους που δύναται να στοιχειοθετήσουν απαγορευμένη διάκριση. Προστίθεται η αναπαραγωγική ελευθερία στο δικαίωμα προστασίας της υγείας.

Προστίθεται παράγραφος 6 στο άρθρο 5, µε την οποία τίθεται η προστασία από την έµφυλη βία, καθώς και οι γυναικοκτονίες ως υποχρέωση του Κράτους.

Άρθρο 5A: (Δικαίωμα στην πληροφόρηση)

1) Στο άρθρο 5Α προστίθεται νέα παράγραφος 3 ως εξής:

«3. Καθένας έχει δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα, πληροφορίες και δεδομένα που κατέχουν οι δημόσιες αρχές, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό επιτρέπονται μόνο υπό τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1».

2) Στο άρθρο 5Α προστίθεται νέα παράγραφος 4 ως εξής:

«4. Το κράτος και όλοι οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να δημοσιεύουν προληπτικά και χωρίς αίτηση, σε ενιαία, δημόσια και προσβάσιμη ψηφιακή πλατφόρμα διαφάνειας, όλες τις πράξεις, αποφάσεις, συμβάσεις, δαπάνες και στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Νόμος ρυθμίζει την οργάνωση και λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας διαφάνειας. Πράξεις κανονιστικού ή ατομικού χαρακτήρα, διοικητικές αποφάσεις και συμβάσεις που συνεπάγονται επιβάρυνση του Δημοσίου ή διάθεση δημόσιων πόρων δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα αν δεν έχουν προηγουμένως δημοσιευθεί στην επίσημη ψηφιακή πλατφόρμα διαφάνειας.»

Η διάταξη του άρθρου 5Α διαμορφώνεται ως ακολούθως:

1. Καθένας έχει δικαίωμα στην πληροφόρηση, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό είναι δυνατόν να επιβληθούν με νόμο μόνο εφόσον είναι απολύτως αναγκαίοι και δικαιολογούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, καταπολέμησης του εγκλήματος ή προστασίας δικαιωμάτων και συμφερόντων τρίτων.

2. Καθένας έχει δικαίωμα συμμετοχής στην Κοινωνία της Πληροφορίας. Η διευκόλυνση της πρόσβασης στις πληροφορίες που διακινούνται ηλεκτρονικά, καθώς και της παραγωγής, ανταλλαγής και διάδοσής τους αποτελεί υποχρέωση του Κράτους, τηρουμένων πάντοτε των εγγυήσεων των άρθρων 9, 9Α και 19.

3. Καθένας έχει δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα, πληροφορίες και δεδομένα που κατέχουν οι δημόσιες αρχές, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό επιτρέπονται μόνο υπό τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1.

4. Το κράτος και όλοι οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να δημοσιεύουν προληπτικά και χωρίς αίτηση, σε ενιαία, δημόσια και προσβάσιμη ψηφιακή πλατφόρμα διαφάνειας, όλες τις πράξεις, αποφάσεις, συμβάσεις, δαπάνες και στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Νόμος ρυθμίζει την οργάνωση και λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας διαφάνειας. Πράξεις κανονιστικού ή ατομικού χαρακτήρα, διοικητικές αποφάσεις και συμβάσεις που συνεπάγονται επιβάρυνση του Δημοσίου ή διάθεση δημόσιων πόρων δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα αν δεν έχουν προηγουμένως δημοσιευθεί στην επίσημη ψηφιακή πλατφόρμα διαφάνειας.

Αιτιολογική έκθεση

Κατοχυρώνεται συνταγματικά το δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα, πληροφορίες και δεδομένα προς τον σκοπό ενίσχυσης της διαφάνειας της δράσης της Διοίκησης. Θεσπίζεται η υποχρεωτική προληπτική δημοσίευση πράξεων και δεδομένων της δημόσιας διοίκησης και η σύνδεση του κύρους τους με τη δημοσίευση. Κατοχυρώνεται συνταγματικά το ψηφιακό πρόγραμμα «Διαύγεια».

Άρθρο 5Β: (Ψηφιακά δικαιώματα και εγγυήσεις έναντι νέων τεχνολογιών)

Θεσπίζεται νέα διάταξη υπ’ αριθ. 5Β ως ακολούθως:

«1. Καθένας έχει δικαίωμα σε αποτελεσματική και ισότιμη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ψηφιακής συνδεσιμότητας και επικοινωνίας. Το Κράτος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την άρση του ψηφιακού αποκλεισμού, ιδίως σε βάρος των οικονομικά ασθενέστερων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.

2. Καθένας έχει δικαίωμα προστασίας από πρακτικές ψηφιακής χειραγώγησης και από τη χρήση τεχνολογιών που επηρεάζουν αθέμιτα την αυτονομία της βούλησής του ή τη δημοκρατική διαδικασία. Το Κράτος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση του δικαιώματος αυτού και την πρόληψη και αντιμετώπιση των σχετικών πρακτικών.

3. Η ανάπτυξη, διάθεση και χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και λοιπών ψηφιακών τεχνολογιών τελεί υπό τον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της δημοκρατίας. Νομός ρυθμίζει εγγυήσεις διαφάνειας, λογοδοσίας και ανθρώπινης εποπτείας, ιδίως όταν τα συστήματα αυτά παράγουν έννομα αποτελέσματα ή επηρεάζουν ουσιωδώς τους πολίτες.

4. Περιορισμοί των ανωτέρω δικαιωμάτων επιτρέπονται μόνον εφόσον προβλέπονται από νόμο και είναι αναγκαίοι και ανάλογοι προς την εξυπηρέτηση σκοπού δημοσίου συμφέροντος ή την προστασία άλλων συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων.»

Αιτιολογική έκθεση

Ενισχύεται η προστασία της προσωπικής αυτονομίας και της δημοκρατικής λειτουργίας υπό τις συνθήκες της ψηφιακής εποχής. Κατοχυρώνεται δικαίωμα ισότιμης πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες ψηφιακής συνδεσιμότητας και δικαίωμα προστασίας από πρακτικές ψηφιακής χειραγώγησης και από τη χρήση τεχνολογιών που επηρεάζουν αθέμιτα την αυτονομία της βούλησης ή τη δημοκρατική διαδικασία. Θεσπίζεται υποχρέωση του Κράτους να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων αυτών και την πρόληψη, αποτροπή και αντιμετώπιση των σχετικών πρακτικών.

‘Αρθρο 14: (Ελευθερία του Τύπου)

Οι παράγραφοι 1 και 2 του άρθρου 14 αντικαθίστανται ως ακολούθως:

«1. Η ελευθερία της έκφρασης είναι απαραβίαστη. Η ελεύθερη δημόσια σφαίρα, η διαφάνεια και ο δημόσιος έλεγχος αποτελούν θεμέλιο της δημοκρατίας.

2. O τύπος, έντυπος και ηλεκτρονικός, είναι ελεύθερος. H λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.»

Η διάταξη του άρθρου 14 διαμορφώνεται ως ακολούθως:

1. Η ελευθερία της έκφρασης είναι απαραβίαστη. Η ελεύθερη δημόσια σφαίρα, η διαφάνεια και ο δημόσιος έλεγχος αποτελούν θεμέλιο της δημοκρατίας.

2. Ο τύπος, έντυπος και ηλεκτρονικός, είναι ελεύθερος. Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.

3. H κατάσχεση εφημερίδων και άλλων εντύπων, είτε πριν από την κυκλοφορία, είτε ύστερα από αυτή, απαγορεύεται.

Kατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η κατάσχεση, με παραγγελία του εισαγγελέα, μετά την κυκλοφορία:

α) για προσβολή της χριστιανικής και κάθε άλλης γνωστής θρησκείας,

β) για προσβολή του προσώπου του Προέδρου της Δημοκρατίας,

γ) για δημοσίευμα που αποκαλύπτει πληροφορίες για τη σύνθεση, τον εξοπλισμό και τη διάταξη των ενόπλων δυνάμεων ή την οχύρωση της Xώρας ή που έχει σκοπό τη βίαιη ανατροπή του πολιτεύματος ή στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας του Kράτους,

δ) για άσεμνα δημοσιεύματα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δημόσια αιδώ, στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος.

4. Σ’ όλες τις περιπτώσεις της προηγούμενης παραγράφου ο εισαγγελέας, μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες από την κατάσχεση, οφείλει να υποβάλει την υπόθεση στο δικαστικό συμβούλιο, και αυτό, μέσα σε άλλες είκοσι τέσσερις ώρες, οφείλει να αποφασίσει για τη διατήρηση ή την άρση της κατάσχεσης, διαφορετικά η κατάσχεση αίρεται αυτοδικαίως. Tα ένδικα μέσα της έφεσης και της αναίρεσης επιτρέπονται στον εκδότη της εφημερίδας ή άλλου εντύπου που κατασχέθηκε και στον εισαγγελέα.

**5. Καθένας ο οποίος θίγεται από ανακριβές δημοσίευμα ή εκπομπή έχει δικαίωμα απάντησης, το δε μέσο ενημέρωσης έχει αντιστοίχως υποχρέωση πλήρους και άμεσης επανόρθωσης. Καθένας, ο οποίος θίγεται από υβριστικό ή δυσφημιστικό δημοσίευμα ή εκπομπή έχει, επίσης, δικαίωμα απάντησης, το δε μέσο ενημέρωσης έχει αντιστοίχως υποχρέωση άμεσης δημοσίευσης ή μετάδοσης της απάντησης. Νόμος ορίζει τον τρόπο με τον οποίο ασκείται το δικαίωμα απάντησης και διασφαλίζεται η πλήρης και άμεση επανόρθωση ή η δημοσίευση και μετάδοση της απάντησης.

6. Tο δικαστήριο, ύστερα από τρεις τουλάχιστον καταδίκες μέσα σε μία πενταετία για διάπραξη των εγκλημάτων που προβλέπονται στην παράγραφο 3, διατάσσει την οριστική ή προσωρινή παύση της έκδοσης του εντύπου και, σε βαριές περιπτώσεις, την απαγόρευση της άσκησης του δημοσιογραφικού επαγγέλματος από το πρόσωπο που καταδικάστηκε, όπως νόμος ορίζει H παύση ή η απαγόρευση αρχίζουν αφότου η καταδικαστική απόφαση γίνει αμετάκλητη.

**7. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την αστική και ποινική ευθύνη του τύπου και των άλλων μέσων ενημέρωσης και με την ταχεία εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων.

8.Nόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τα προσόντα για την άσκηση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος.

**9. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς, η οικονομική κατάσταση και τα μέσα χρηματοδότησης των μέσων ενημέρωσης πρέπει να γίνονται γνωστά, όπως νόμος ορίζει. Νόμος προβλέπει τα μέτρα και τους περιορισμούς που είναι αναγκαίοι για την πλήρη διασφάλιση της διαφάνειας και της πολυφωνίας στην ενημέρωση. Απαγορεύεται η συγκέντρωση του ελέγχου περισσότερων μέσων ενημέρωσης της αυτής ή άλλης μορφής. Απαγορεύεται ειδικότερα η συγκέντρωση περισσότερων του ενός ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης της αυτής μορφής, όπως νόμος ορίζει. Η ιδιότητα του ιδιοκτήτη, του εταίρου, του βασικού μετόχου ή του διευθυντικού στελέχους επιχείρησης μέσων ενημέρωσης είναι ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του ιδιοκτήτη, του εταίρου, του βασικού μετόχου ή του διευθυντικού στελέχους επιχείρησης που αναλαμβάνει έναντι του Δημοσίου ή νομικού προσώπου του ευρύτερου δημόσιου τομέα την εκτέλεση έργων ή προμηθειών ή την παροχή υπηρεσιών. Η απαγόρευση του προηγούμενου εδαφίου καταλαμβάνει και κάθε είδους παρένθετα πρόσωπα, όπως συζύγους, συγγενείς, οικονομικά εξαρτημένα άτομα ή εταιρείες. Νόμος ορίζει τις ειδικότερες ρυθμίσεις, τις κυρώσεις που μπορεί να φθάνουν μέχρι την ανάκληση της άδειας ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού και μέχρι την απαγόρευση σύναψης ή την ακύρωση της σχετικής σύμβασης, καθώς και τους τρόπους ελέγχου και τις εγγυήσεις αποτροπής των καταστρατηγήσεων των προηγούμενων εδαφίων.

Αιτιολογική έκθεση

Αναδιατυπώνεται η ελευθερία της έκφρασης ως θεμελίου της δημοκρατικής κοινωνίας. Καταργείται η αναχρονιστική διάταξη για τον κρατικό έλεγχο των όρων πρόσβασης στη δημοσιογραφία.

‘Αρθρο 15: (Κινηματογράφος, φωνογραφία, ραδιοφωνία, τηλεόραση)

Το άρθρο 15 παρ. 1 αντικαθίσταται ως ακολούθως:

«Το κράτος σέβεται την συντακτική ελευθερία, την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης και την πολυφωνία. Τα μέσα ενημέρωσης σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη δημοκρατία, προστατεύουν την παιδική ηλικία και τη νεότητα, και απέχουν από την υποκίνηση βίας, μίσους ή αθέμιτων διακρίσεων».

Η διάταξη του άρθρου 15 διαμορφώνεται ως ακολούθως:

1.Το κράτος σέβεται την συντακτική ελευθερία, την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης και την πολυφωνία. Τα μέσα ενημέρωσης σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη δημοκρατία, προστατεύουν την παιδική ηλικία και τη νεότητα, και απέχουν από την υποκίνηση βίας, μίσους ή αθέμιτων διακρίσεων..

**2. Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. O έλεγχος και η επιβολή των διοικητικών κυρώσεων υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης που είναι ανεξάρτητη αρχή, όπως νόμος ορίζει. O άμεσος έλεγχος του Κράτους, που λαμβάνει και τη μορφή του καθεστώτος της προηγούμενης άδειας, έχει ως σκοπό την αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, καθώς και προϊόντων του λόγου και της τέχνης, την εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας, καθώς και το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας.

Νόμος ορίζει τα σχετικά με την υποχρεωτική και δωρεάν μετάδοση των εργασιών της Βουλής και των επιτροπών της, καθώς και προεκλογικών μηνυμάτων των κομμάτων από τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα.

Αιτιολογική έκθεση

Καταργούνται οι αναχρονιστικές διατάξεις που επιτρέπουν τη λογοκρισία στα μέσα μετάδοσης λόγου και εικόνας (κινηματογράφος, φωνογραφία, κ.λπ.). Τίθεται βασικό πλαίσιο για τα μέσα ενημέρωσης που στηρίζεται στην πολυφωνία, την ανεξαρτησία, αλλά και την υποχρέωσή τους να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να απέχουν από την υποκίνηση μίσους και αθέμιτων διακρίσεων.

Ξανθόπουλος: Δεν θα συναινέσουμε στην εργαλειοποίηση της Συνταγματικής Αναθεώρησης

Εργαλειοποίηση του Συντάγματος για λόγους επικοινωνιακούς και χωρίς μέριμνα για μια άνετη συζήτηση που θα εξασφάλιζε τις αναγκαίες συναινέσεις κατήγγειλε ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ Θεόφιλος Ξανθόπουλος και εκτίμησε ότι οι σφιχτές προθεσμίες και η ημερήσια διάταξη των εργασιών της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος δείχνουν ότι «η κυβέρνηση κατεπείγεται».

«Ενώ η ολομέλεια μας έδωσε μια προθεσμία που έληγε στις 10 Αυγούστου, το πρόγραμμα που ενέκρινε η πλειοψηφία της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, λέει ότι 15 Ιουλίου θα τελειώσουμε τη Συνταγματική Αναθεώρηση, δηλαδή θα τελειώσουμε σε ακριβώς 30 ημέρες», σχολίασε ο Θεόφιλος Ξανθόπουλος. «Θέλετε να προλάβετε να ξεκαθαρίσει το ζήτημα για να έχετε ανοιχτό τον οδικό χάρτη για τις εκλογές; Και αυτό δεν αποτελεί πλήρη εργαλειοποίηση του Συντάγματος και υποβάθμιση της αναθεωρητικής διαδικασίας; Αντί να ορίσουμε ένα χρονοδιάγραμμα που θα μας επιτρέπει να συζητήσουμε, να αντιπαρατεθούμε και γιατί όχι, να διαφωνήσουμε, ακολουθείτε μια διαδικασία που είναι ‘για να τελειώνουμε΄ επειδή πρυτανεύουν άλλες σκέψεις», είπε ο κ. Ξανθόπουλος. Στο κλίμα αυτό, ο εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ είπε ότι το κόμμα του δεν θα συναινέσει, γιατί δεν αντιμετωπίζει η κυβέρνηση θεσμικά την Αναθεώρηση του Συντάγματος.

Για το άρθρο 5 του Συντάγματος, ο κ. Ξανθόπουλος ζήτησε να διευρυνθεί το σημερινό πλαίσιο προστασίας του Συντάγματος κατά τρόπο να απαγορεύονται οι διακρίσεις λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, ηλικίας και θρησκευτικών ή πολιτικών ή κάθε άλλου είδους πεποιθήσεων.

Ο βουλευτής αναφερόμενος στο άρθρο 5α, που μιλάει για το δικαίωμα της πληροφόρησης, είπε ότι πρέπει να διασφαλιστεί το δικαίωμα πρόσβασης στην πληροφορία ή στο περιεχόμενο που παράγεται ή διακινείται από δημόσιους φορείς και προκύπτει αυτή από δημόσια χρηματοδότηση. «Κατά την άποψη μας αυτός είναι κοινός, κοινωνικός πλούτος», είπε ο κ. Ξανθόπουλος.

Αναφερόμενος στο άρθρο 14 του Συντάγματος για την ελευθερία του Τύπου, ο εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ είπε ότι πρέπει να υπάρξει περιεκτική και λιτή διατύπωση για την αστική και ποινική ευθύνη του Τύπου, να προσδιορίζεται το δικαίωμα απάντησης για κάποιον που θίγεται από εξυβριστικό, ανακριβές ή δυσφημιστικό δημοσίευμα και να περιγράφεται στο σύνταγμα ότι το Μέσο έχει υποχρέωση άμεσης επανόρθωσης, επίσης να υπάρξει διάταξη σύμφωνα με την οποία το κράτος λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο για την πλήρη διασφάλιση της διαφάνειας, την προαγωγή της πολυφωνίας στην ενημέρωση. Είπε, επίσης, ότι πρέπει να μνημονεύεται η απαγόρευση της συγκέντρωσης επιπλέον μέσων σε άτομα με παρεμφερείς δραστηριότητες για να αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωση των ΜΜΕ, είτε αυτό γίνεται πρωτογενώς, είτε με παρένθετα πρόσωπα και απαγόρευση για τα πρόσωπα που συνάπτουν συμβάσεις με το δημόσιο.

Για το άρθρο 15 του Συντάγματος και τις προστατευτικές διατάξεις για τον Τύπο, ο βουλευτής επισήμανε ότι «αν δεν δούμε τον Τύπο ως στοιχείο της δημοκρατίας, ένα ηχείο ανταλλαγής απόψεων, και τον δούμε ως επιχείρηση, τον αφυδατώνουμε από τον αρχικό του ρόλο». Γι’ αυτό πρέπει η πολιτεία να αναδείξει τον καθοριστικό ρόλο της ενημέρωσης και της πληροφόρησης, είπε ο κ. Ξανθόπουλος και υπό το πρίσμα αυτό πρότεινε αναβάθμιση του ρόλου του ΕΣΡ. Ζήτησε, επίσης, να υπάρξει ένα νέο άρθρο, ένα άρθρο 15α για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με δεδομένη την ισχύ τους και την προνομιακή μεταχείριση, λόγω σχέσεων που μπορεί να έχουν αναπτυχθεί με τις πλατφόρμες αυτές πρόσωπα, πολιτικές δυνάμεις, επιχειρήσεις κλπ. «Η λειτουργία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, διέπεται από τον θεσμικό έλεγχο του περιεχόμενου τους από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές», είναι διατύπωση που πρότεινε ο κ. Ξανθόπουλος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ