Λογαριασμός ρεύματος: Τι πραγματικά πληρώνουμε;

Ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος είναι ίσως ο πιο παρεξηγημένος λογαριασμός που λαμβάνει ένα νοικοκυριό ή μια επιχείρηση. Οι περισσότεροι πολίτες θεωρούν ότι το ποσό που πληρώνουν αφορά κυρίως την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η πραγματικότητα όμως είναι αρκετά διαφορετική. Στο τελικό ποσό συνυπάρχουν η αξία της ηλεκτρικής ενέργειας, οι χρεώσεις μεταφοράς και διανομής, κοινωνικές επιδοτήσεις, περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις, φόροι του κράτους, δημοτικές χρεώσεις και ανταποδοτικά τέλη. Σε έναν τυπικό λογαριασμό κατοικίας, η αξία της ηλεκτρικής ενέργειας συχνά δεν ξεπερνά το 40%-50% του συνολικού ποσού. Το υπόλοιπο αφορά χρεώσεις που εισπράττονται μέσω του ίδιου λογαριασμού.

Για να κατανοήσουμε τι πραγματικά πληρώνουμε, αρκεί να δούμε αναλυτικά κάθε πεδίο.

Χρεώσεις Προμήθειας

• Χρέωση Ενέργειας

Αφορά την πραγματική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από τον πάροχο.

Υπολογισμός:
Κατανάλωση (kWh) × Τιμή χρέωσης ανά kWh.

Είναι η μοναδική χρέωση που διαφέρει ουσιαστικά μεταξύ των παρόχων και αποτελεί το βασικό στοιχείο σύγκρισης των τιμολογίων.

• Πάγιο

Σταθερή χρέωση ανεξάρτητα από την κατανάλωση.

Υπολογισμός: Μηνιαίο πάγιο × ημέρες λογαριασμού ÷ 30.

• Έκπτωση Συνέπειας

Έκπτωση που χορηγείται όταν ο καταναλωτής εξοφλεί εμπρόθεσμα τους λογαριασμούς του.

Υπολογισμός: Κατανάλωση × συντελεστή έκπτωσης που προβλέπει η σύμβαση.

Ρυθμιζόμενες Χρεώσεις

Οι χρεώσεις αυτές είναι ίδιες ανεξάρτητα από τον πάροχο που έχει επιλέξει ο καταναλωτής.

• ΑΔΜΗΕ – Σύστημα Μεταφοράς

Αφορά το κόστος μεταφοράς του ηλεκτρικού ρεύματος από τους σταθμούς παραγωγής στο εθνικό δίκτυο υψηλής τάσης.

Υπολογισμός: Ισχύς παροχής (kVA) × συντελεστής + (Κατανάλωση (kWh) × συντελεστής)

• ΔΕΔΔΗΕ – Δίκτυο Διανομής

Αφορά το κόστος λειτουργίας και συντήρησης του δικτύου που μεταφέρει το ρεύμα μέχρι το ακίνητο.

Υπολογισμός: Ισχύς παροχής (kVA) × συντελεστής + (Κατανάλωση (kWh) × συντελεστή)

Κοινωνικές και Περιβαλλοντικές Χρεώσεις

• ΥΚΩ – Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας

Πρόκειται για χρέωση κοινωνικού χαρακτήρα μέσω της οποίας χρηματοδοτούνται:

• Η ηλεκτροδότηση των μη διασυνδεδεμένων νησιών. 
• Το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο. 
• Τα ειδικά τιμολόγια πολυτέκνων. 
• Οι δομές κοινωνικής αλληλεγγύης και πρόνοιας. 

Υπολογισμός: Κατανάλωση kWh × συντελεστή ΥΚΩ.

Η χρέωση είναι κλιμακωτή και αυξάνεται όσο αυξάνεται η κατανάλωση.

• ΕΤΜΕΑΡ

Αφορά τη χρηματοδότηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Με απλά λόγια, αποτελεί τη συνεισφορά των καταναλωτών στην ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, αιολικών πάρκων και γενικότερα της πράσινης ενέργειας.

Υπολογισμός: Κατανάλωση (kWh) × συντελεστή ΕΤΜΕΑΡ.

• ΡΑΑΕΥ

Αφορά τη χρηματοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων.

Υπολογισμός: Κατανάλωση × μικρό συντελεστή χρέωσης.

Φορολογικές Επιβαρύνσεις

• Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ)

Φόρος που επιβάλλεται στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Υπολογισμός: Κατανάλωση (kWh) × συντελεστή ΕΦΚ.

• ΦΠΑ 6%

Επιβάλλεται στις περισσότερες χρεώσεις του λογαριασμού.

Υπολογισμός: Φορολογητέες χρεώσεις × συντελεστή ΦΠΑ.

• Ειδικό Τέλος 5‰

Μικρή πρόσθετη επιβάρυνση που προβλέπεται από τη νομοθεσία.

Υπολογισμός: Αξία κατανάλωσης × 0,5%.

Δημοτικές Χρεώσεις

Παρότι δεν σχετίζονται με την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, εισπράττονται μέσω του λογαριασμού ρεύματος.

• Δημοτικά Τέλη (ΔΤ)

Αφορούν κυρίως υπηρεσίες καθαριότητας και δημοτικού φωτισμού.

Υπολογισμός: Τετραγωνικά μέτρα ακινήτου × συντελεστής Δήμου × ημέρες λογαριασμού ÷ 365.

• Δημοτικός Φόρος (ΔΦ)

Έσοδο του Δήμου για γενικές λειτουργικές ανάγκες.

Υπολογισμός: Τετραγωνικά μέτρα × συντελεστής Δημοτικού Φόρου × ημέρες ÷ 365.

• ΤΑΠ

Το γνωστό Τέλος Ακίνητης Περιουσίας.

Υπολογισμός: Τετραγωνικά μέτρα × τιμή ζώνης × συντελεστής παλαιότητας × συντελεστής ΤΑΠ × ημέρες ÷ 365.

• ΕΡΤ

Ανταποδοτικό τέλος υπέρ της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

Υπολογισμός: 36 ευρώ ετησίως ανά παροχή ή περίπου 3 ευρώ ανά μήνα, αναλογικά με τις ημέρες του λογαριασμού.

Συμπεράσματα και προτάσεις πολιτικής

Η ανάλυση ενός τυπικού λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος αναδεικνύει μια πραγματικότητα που συχνά αγνοείται: ο λογαριασμός δεν αφορά μόνο την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Αντίθετα, έχει μετατραπεί σε έναν μηχανισμό συγκέντρωσης δεκάδων διαφορετικών χρεώσεων, φόρων και τελών, με αποτέλεσμα το πραγματικό κόστος του ρεύματος να αποτελεί συχνά λιγότερο από το μισό του τελικού ποσού που πληρώνει ο καταναλωτής. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο είναι δίκαιο και αποτελεσματικό να χρηματοδοτούνται μέσω του ίδιου λογαριασμού τόσο οι ενεργειακές υποδομές όσο και κοινωνικές πολιτικές, περιβαλλοντικές δράσεις, δημοτικά έσοδα και κρατικοί φόροι. Για τον λόγο αυτό απαιτείται μια συνολική αναδιάρθρωση της δομής του λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας με στόχο τη διαφάνεια, τη μείωση του κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.

Προτάσεις μεταρρύθμισης

• Κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ)

Η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί βασικό κοινωνικό αγαθό και όχι προϊόν πολυτελείας. Η επιβολή ειδικού φόρου κατανάλωσης σε ένα αγαθό που είναι απαραίτητο για τη διαβίωση, τη θέρμανση, την ψύξη, την εργασία και την εκπαίδευση δεν εξυπηρετεί κοινωνικούς ή περιβαλλοντικούς στόχους.

Ο ΕΦΚ πρέπει να καταργηθεί πλήρως.

• Αφαίρεση της χρέωσης ΕΡΤ από τον λογαριασμό ρεύματος

Η δημόσια ραδιοτηλεόραση δεν έχει καμία λειτουργική ή οικονομική σχέση με την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η χρηματοδότησή της πρέπει να γίνεται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό ή μέσω ειδικού μηχανισμού που δεν θα επιβαρύνει τον λογαριασμό ρεύματος.

• Χρηματοδότηση των ΥΚΩ από τον κρατικό προϋπολογισμό

Οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας αποτελούν κοινωνική πολιτική.

Η στήριξη των νησιών, των πολυτέκνων, των ευάλωτων νοικοκυριών και των κοινωνικών δομών είναι ευθύνη της πολιτείας και πρέπει να καλύπτεται από τη γενική φορολογία και όχι από τους λογαριασμούς των καταναλωτών. Η κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να χρηματοδοτείται αποκλειστικά από όσους καταναλώνουν ηλεκτρική ενέργεια.

• Χρηματοδότηση του ΕΤΜΕΑΡ από δημόσιους πόρους

Η πράσινη μετάβαση αποτελεί εθνικό και ευρωπαϊκό στόχο.

Η χρηματοδότηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν πρέπει να επιβαρύνει αποκλειστικά τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Το σχετικό κόστος μπορεί να καλύπτεται από:

• έσοδα δημοπρασιών δικαιωμάτων CO₂, 
• πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, 
• ευρωπαϊκά προγράμματα, 
• έσοδα από τη φορολόγηση υπερκερδών στην ενέργεια. 

• Μεταφορά μέρους των χρεώσεων ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ στους παρόχους

Σήμερα οι καταναλωτές καλύπτουν άμεσα σχεδόν το σύνολο του κόστους μεταφοράς και διανομής.

Θα μπορούσε να εξεταστεί ένα νέο μοντέλο στο οποίο:

• μέρος του κόστους δικτύων να ενσωματώνεται στη χονδρική αγορά, 
• μέρος να βαρύνει τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, 
• οι πάροχοι να ανταγωνίζονται και ως προς την αποτελεσματικότητα διαχείρισης του ενεργειακού κόστους. 

Με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργηθούν κίνητρα για μείωση λειτουργικών δαπανών και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα στην αγορά.

• Ενιαίος λογαριασμός για όλους τους παρόχους

Σήμερα κάθε πάροχος χρησιμοποιεί διαφορετική μορφή λογαριασμού.

Απαιτείται υποχρεωτικά:

• κοινή δομή, 
• κοινή ονοματολογία χρεώσεων, 
• κοινός τρόπος παρουσίασης των τιμών, 
• εμφανής διάκριση μεταξύ: 
  • αξίας ρεύματος, 
  • ρυθμιζόμενων χρεώσεων, 
  • φόρων, 
  • δημοτικών τελών. 

Ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να συγκρίνει εύκολα δύο προσφορές.

• Δημιουργία δείκτη «Καθαρού Κόστους Ρεύματος»

Σε κάθε λογαριασμό να αναγράφεται υποχρεωτικά:

Ποσοστό λογαριασμού που αφορά την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράδειγμα:

• Αξία ρεύματος: 44% 
• Ρυθμιζόμενες χρεώσεις: 35% 
• Δημοτικά τέλη: 15% 
• Φόροι: 6% 

Με αυτόν τον τρόπο ο πολίτης θα γνωρίζει ακριβώς πού κατευθύνεται κάθε ευρώ που πληρώνει.

• Μαζική προώθηση οικιακών φωτοβολταϊκών

Η πιο αποτελεσματική πολιτική μείωσης του κόστους ενέργειας δεν είναι οι επιδοτήσεις λογαριασμών αλλά η μείωση της εξάρτησης από το δίκτυο.

Απαιτούνται:

• γενναία επιδότηση φωτοβολταϊκών στις κατοικίες, 
• απλοποίηση αδειοδοτήσεων, 
• επέκταση net billing και ενεργειακού συμψηφισμού, 
• φορολογικά κίνητρα για επιχειρήσεις και πολυκατοικίες. 

Ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος πρέπει να επιστρέψει στον αρχικό του σκοπό: να αποτυπώνει κυρίως το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται. Σήμερα έχει μετατραπεί σε ένα πολυεπίπεδο εισπρακτικό εργαλείο μέσω του οποίου χρηματοδοτούνται κοινωνικές πολιτικές, περιβαλλοντικοί στόχοι, δημοτικές υπηρεσίες και κρατικές λειτουργίες. Η ενίσχυση της διαφάνειας, η αποσύνδεση άσχετων χρεώσεων από τον λογαριασμό και η μεταφορά μέρους του κόστους στον κρατικό προϋπολογισμό μπορούν να οδηγήσουν σε δικαιότερους και πιο κατανοητούς λογαριασμούς για όλους τους πολίτες.

Του Μάνου Κρανίδη: Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO «KRAMA PROPERTY», Γραμματέας Ενημέρωσης μέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, Πρόεδρος ΕΝΙΒΟΠΑ, Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου,www.kramaproperty.com