Ολική έκλειψη Ηλίου στις 12 Αυγούστου: Τι θα δούμε στην Ελλάδα και πού θα φανεί η έκλειψη

Για λίγα λεπτά, σε μια στενή ζώνη που εκτείνεται από τον Αρκτικό Ωκεανό έως την Ιβηρική Χερσόνησο, η ημέρα θα μετατραπεί σε νύχτα.

Στις 12 Αυγούστου η Σελήνη θα βρεθεί ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο και, από συγκεκριμένα σημεία της Γης, θα καλύψει πλήρως τον ηλιακό δίσκο.

Η ολική ηλιακή έκλειψη θα είναι ορατή από τη βόρεια Ρωσία, τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, την Ισπανία και ένα μικρό τμήμα της Πορτογαλίας. Σε πολύ μεγαλύτερη περιοχή, μεταξύ άλλων στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, η έκλειψη θα είναι μερική.

Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι διαφορετική. Η χώρα βρίσκεται εκτός του «μονοπατιού της ολικότητας», όμως η μερική έκλειψη θα είναι ορατή το βράδυ της 12ης Αυγούστου.

Το φαινόμενο θα αρχίσει περίπου στις 20:30 ώρα Ελλάδας και θα ολοκληρωθεί περίπου δέκα λεπτά αργότερα, με σημαντικές διαφορές από περιοχή σε περιοχή.

Τι θα συμβεί στις 12 Αυγούστου

Μια ηλιακή έκλειψη πραγματοποιείται όταν η Σελήνη περνά ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο και η σκιά της πέφτει στην επιφάνεια της Γης.

Όσοι βρίσκονται μέσα στην πιο σκοτεινή περιοχή της σκιάς, την οποία οι αστρονόμοι ονομάζουν «ομπρέλα» ή umbra, βλέπουν ολική έκλειψη. Όσοι βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της παρασκιάς βλέπουν μόνο ένα τμήμα του ηλιακού δίσκου να καλύπτεται.

Κατά την ολικότητα, όταν η Σελήνη καλύπτει πλήρως τον Ήλιο, το φως της ημέρας μειώνεται απότομα και ο ουρανός σκοτεινιάζει. Γίνεται επίσης ορατό το ηλιακό στέμμα, η εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου, η οποία υπό κανονικές συνθήκες χάνεται μέσα στη μεγάλη φωτεινότητα του ηλιακού δίσκου.

Το φαινόμενο είναι αποτέλεσμα μιας ιδιαίτερης γεωμετρικής σύμπτωσης. Ο Ήλιος έχει διάμετρο περίπου 400 φορές μεγαλύτερη από εκείνη της Σελήνης, αλλά βρίσκεται επίσης περίπου 400 φορές μακρύτερα από τη Γη.

Από την επιφάνεια του πλανήτη, επομένως, τα δύο σώματα εμφανίζονται με παρόμοιο φαινόμενο μέγεθος. Όταν η ευθυγράμμιση είναι κατάλληλη, η Σελήνη μπορεί να καλύψει πλήρως τον ηλιακό δίσκο.

Η Ελλάδα θα δει μόνο ένα μικρό μέρος της έκλειψης

Η 12η Αυγούστου δεν θα φέρει ολικό σκοτάδι στην Ελλάδα. Η χώρα βρίσκεται αρκετά έξω από τη ζώνη της ολικότητας και το φαινόμενο θα είναι ορατό μόνο ως μερική έκλειψη.

Η διαφορά από περιοχή σε περιοχή είναι σημαντική. Στα βορειοδυτικά της χώρας, όπου το φαινόμενο θα είναι εντονότερο, ένα μικρό τμήμα του ηλιακού δίσκου θα καλυφθεί.

Στα Ιωάννινα, για παράδειγμα, η μέγιστη κάλυψη υπολογίζεται περίπου στο 0,73% του ηλιακού δίσκου, γύρω στις 20:35. Στην Ηγουμενίτσα φτάνει περίπου το 1,29%, ενώ στην Κέρκυρα περίπου το 2,35%.

Πρόκειται, επομένως, για ένα φαινόμενο που στην Ελλάδα θα είναι περισσότερο αστρονομική λεπτομέρεια παρά θεαματικό σκοτείνιασμα του ουρανού. Για να παρατηρήσει κανείς την ολικότητα, θα πρέπει να βρεθεί μέσα στη στενή ζώνη που διασχίζει τμήματα της βόρειας Ευρώπης και της Ιβηρικής.

Από τη Ρωσία έως την Ισπανία

Η σκιά της Σελήνης θα κινηθεί σε μια μακρά, στενή διαδρομή. Η ολικότητα θα ξεκινήσει από τη βόρεια Ρωσία, θα συνεχίσει προς τη Γροιλανδία και την Ισλανδία και στη συνέχεια θα διασχίσει τον Ατλαντικό για να φτάσει στην Ιβηρική Χερσόνησο.

Η Ισπανία βρίσκεται στο τέλος του «μονοπατιού της ολικότητας». Εκεί η έκλειψη θα συμβεί αργά το απόγευμα, λίγο πριν από τη δύση του Ηλίου. Η ζώνη θα διασχίσει τη χώρα από τα δυτικά προς τα ανατολικά και θα περάσει από αρκετές σημαντικές πόλεις, μεταξύ των οποίων το Οβιέδο, το Λεόν, το Μπιλμπάο, η Σαραγόσα και η Βαλένθια, καταλήγοντας προς τις Βαλεαρίδες.

Η χαμηλή θέση του Ήλιου στον ορίζοντα αποτελεί ταυτόχρονα πλεονέκτημα και πρόκληση για τους παρατηρητές. Όσοι θέλουν να παρακολουθήσουν την ολικότητα στην Ισπανία θα χρειαστούν σημείο με καθαρό ορίζοντα προς τη δύση.

Η διάρκεια της ολικότητας θα παραμείνει σχετικά μικρή. Στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής δεν θα ξεπεράσει τα δύο λεπτά, ενώ κοντά στο κέντρο της ζώνης, σε περιοχές της Γροιλανδίας, της Ρωσίας και του βόρειου Ατλαντικού, θα είναι λίγο μεγαλύτερη, χωρίς όμως να φτάνει τα δυόμισι λεπτά.

Η προηγούμενη ολική έκλειψη στην ηπειρωτική Ευρώπη ήταν το 1999

Η έκλειψη του 2026 έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, αλλά χρειάζεται μια σημαντική διόρθωση σε μια συχνά επαναλαμβανόμενη αναφορά.

Δεν είναι η πρώτη ολική ηλιακή έκλειψη που φαίνεται από την Ευρώπη από το 2006. Η τελευταία ολική έκλειψη που διέσχισε την ηπειρωτική Ευρώπη ήταν στις 11 Αυγούστου 1999.

Η έκλειψη της 29ης Μαρτίου 2006 ήταν πράγματι ολική και ήταν ορατή από ελληνικό έδαφος, αλλά η ζώνη της ολικότητας αφορούσε το Καστελλόριζο και άλλες περιοχές εκτός της ηπειρωτικής Ευρώπης. Η διάκριση έχει σημασία όταν γίνεται αναφορά στην «επιστροφή» της ολικότητας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Για την Ισπανία, μάλιστα, η αναμονή είναι πολύ μεγαλύτερη: σύμφωνα με το ισπανικό Instituto Geográfico Nacional, η Ιβηρική Χερσόνησος δεν είχε δει ολική ηλιακή έκλειψη από το 1912. Η έκλειψη του 2026 θα αποτελέσει έτσι ιδιαίτερο γεγονός για τη χώρα.

Η «τριλογία» των εκλείψεων στην Ιβηρική

Η 12η Αυγούστου θα είναι η πρώτη από τρεις σημαντικές ηλιακές εκλείψεις που θα γίνουν ορατές από την Ιβηρική Χερσόνησο μέσα σε διάστημα περίπου ενάμιση έτους.

Στις 2 Αυγούστου 2027, μια δεύτερη ολική έκλειψη θα διασχίσει τη νότια Ισπανία, ενώ η ζώνη της ολικότητας θα συνεχιστεί προς τη βόρεια Αφρική και την Αραβική Χερσόνησο. Η έκλειψη του 2027 θα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή ως προς τη διάρκεια: στο μέγιστό της η ολικότητα θα φτάσει περίπου τα 6 λεπτά και 23 δευτερόλεπτα.

Στις 26 Ιανουαρίου 2028 θα ακολουθήσει δακτυλιοειδής έκλειψη. Σε αυτή την περίπτωση η Σελήνη δεν θα καλύψει πλήρως τον Ήλιο. Θα παραμείνει ορατός ένας φωτεινός δακτύλιος γύρω από τον σεληνιακό δίσκο, το λεγόμενο «δαχτυλίδι της φωτιάς».

Η ζώνη της δακτυλιοειδούς έκλειψης θα διασχίσει μεγάλο μέρος της Ισπανίας, μεταξύ άλλων περιοχές της Ανδαλουσίας, της Καστίλης-Λα Μάντσα, της Αραγονίας, της Μούρθιας και της Βαλένθιας, ενώ θα είναι ορατή και από τμήματα της Πορτογαλίας.

Γιατί οι ολικές εκλείψεις θεωρούνται τόσο σπάνιες

Η ηλιακή έκλειψη δεν είναι από μόνη της σπάνιο φαινόμενο. Κάθε χρόνο συμβαίνουν αρκετές εκλείψεις, καθώς υπάρχουν περίοδοι κατά τις οποίες Ήλιος, Γη και Σελήνη ευθυγραμμίζονται κατάλληλα.

Το σπάνιο είναι να βρεθεί κανείς στο σωστό σημείο για να δει την ολικότητα. Η σκιά της Σελήνης που προκαλεί την πλήρη κάλυψη του Ήλιου είναι στενή σε σχέση με την επιφάνεια της Γης. Έτσι, δύο άνθρωποι που βρίσκονται σχετικά κοντά μεταξύ τους μπορεί ο ένας να βλέπει ολική έκλειψη και ο άλλος μόνο μερική.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι ολικές εκλείψεις αποκτούν συχνά χαρακτήρα ταξιδιωτικού γεγονότος. Η επιλογή του τόπου παρατήρησης είναι καθοριστική, όπως και ο καιρός, ιδιαίτερα στην Ισπανία όπου ο Ήλιος θα βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα.

Τα ειδικά γυαλιά δεν είναι προαιρετικά

Στην Ελλάδα, όπου η έκλειψη θα είναι μερική, η απευθείας παρατήρηση του Ήλιου χωρίς ειδική προστασία είναι επικίνδυνη. Το ίδιο ισχύει και για τις μερικές φάσεις μιας ολικής έκλειψης, πριν και μετά την ολικότητα.

Τα κοινά γυαλιά ηλίου δεν προστατεύουν τα μάτια από την ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας. Για την άμεση παρατήρηση απαιτούνται ειδικά γυαλιά ή φορητοί ηλιακοί παρατηρητές που πληρούν το πρότυπο ISO 12312-2.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με κιάλια, τηλεσκόπια και φωτογραφικές μηχανές. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για παρατήρηση του Ήλιου χωρίς ειδικό ηλιακό φίλτρο τοποθετημένο στην μπροστινή πλευρά του οπτικού συστήματος, καθώς η συγκέντρωση της ηλιακής ακτινοβολίας μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια.

Η μόνη εξαίρεση αφορά το πολύ σύντομο διάστημα της πλήρους ολικότητας, όταν κανένα τμήμα της φωτεινής επιφάνειας του Ήλιου δεν είναι ορατό. Αυτό, όμως, δεν αφορά την Ελλάδα στις 12 Αυγούστου: από τη χώρα μας η έκλειψη θα παραμείνει μερική καθ’ όλη τη διάρκειά της, επομένως η χρήση κατάλληλης προστασίας είναι απαραίτητη από την αρχή έως το τέλος.

Για τους Ελληνες παρατηρητές, η 12η Αυγούστου δεν θα είναι η ημέρα κατά την οποία ο Ήλιος θα εξαφανιστεί από τον ουρανό. Θα είναι, όμως, μια σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσουν, έστω και σε μικρό βαθμό, την ίδια ουράνια ευθυγράμμιση που λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά θα μετατρέψει για λίγο την ημέρα σε νύχτα.