Ο Frank Eckard, CEO της γερμανικής εταιρείας Magnosphere, δέχεται καθημερινά δεκάδες τηλεφωνήματα από απεγνωσμένους κατασκευαστές αυτοκινήτων και προμηθευτές εξαρτημάτων. 

Η αιτία είναι η αυξανόμενη έλλειψη σε μαγνήτες σπανίων γαιών, κρίσιμους για την παραγωγή αυτοκινήτων, ως αποτέλεσμα των αυστηρών περιορισμών που έχει επιβάλει η Κίνα στις εξαγωγές.

«Ολόκληρη η αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται σε πλήρη πανικό. Είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν οποιοδήποτε τίμημα», δηλώνει χαρακτηριστικά ο Eckard.

Ορισμένοι κατασκευαστές προβλέπουν διακοπή παραγωγής ακόμη και από τα μέσα Ιουλίου, αν δεν βρεθούν εναλλακτικές πηγές

Η κινεζική κυριαρχία στην αλυσίδα εφοδιασμού σπανίων γαιών προκαλεί ανησυχίες για μία νέα κρίση, που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε τρίτο ισχυρό πλήγμα για τον κλάδο μέσα σε πέντε χρόνια -μετά την πανδημία του 2020 και την έλλειψη ημιαγωγών μεταξύ 2021 και 2023.

Οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για δεκάδες εξαρτήματα ενός σύγχρονου αυτοκινήτου: Από τους ηλεκτροκινητήρες και τους αισθητήρες μέχρι τους καθρέπτες, τις αντλίες και τα ηχοσυστήματα. Σύμφωνα με την AlixPartners, η Κίνα ελέγχει περίπου το 70% της παγκόσμιας εξόρυξης σπανίων γαιών, το 85% της δυναμικότητας εξευγενισμού και σχεδόν το 90% της παγκόσμιας παραγωγής μαγνητών. Κατά μέσο όρο, ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο περιέχει περίπου 0,5 kg σπανίων γαιών, ενώ ένα συμβατικό τη μισή ποσότητα.

Η εξάρτηση της Δύσης από την Κίνα δεν περιορίζεται στις σπάνιες γαίες. Σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2024, η Κίνα ελέγχει πάνω από το 50% της παγκόσμιας προσφοράς 19 βασικών πρώτων υλών, όπως το μαγγάνιο, ο γραφίτης και το αλουμίνιο. Ο Andy Leyland, συνιδρυτής της SC Insights, σχολιάζει: «Αυτό είναι απλώς μια προειδοποιητική βολή. Οποιοδήποτε από αυτά τα υλικά θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης».

Παρά τις πιέσεις από τις ΗΠΑ, με τον Πρόεδρο Donald Trump να ανακοινώνει συμφωνία με τον Xi Jinping για τη ροή υλικών προς τις ΗΠΑ, η κατάσταση παραμένει κρίσιμη. Εκατοντάδες αιτήσεις για άδειες εξαγωγής αναμένουν έγκριση από Κινέζους αξιωματούχους, ενώ ήδη αρκετά εργοστάσια προμηθευτών στην Ευρώπη έχουν κλείσει, σύμφωνα με την CLEPA. «Αργά ή γρήγορα, αυτό θα αγγίξει τους πάντες», δήλωσε ο Benjamin Krieger, Γενικός Γραμματέας της ευρωπαϊκής ένωσης προμηθευτών.

Παρά τις προσπάθειες ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας μετά τις προηγούμενες κρίσεις, ο Eckard παρατηρεί πως «κανείς δεν έμαθε από το παρελθόν». Ορισμένοι κατασκευαστές προβλέπουν διακοπή παραγωγής ακόμη και από τα μέσα Ιουλίου, αν δεν βρεθούν εναλλακτικές πηγές.

Ορισμένοι μεγάλοι κατασκευαστές όπως οι General Motors και BMW, καθώς και βασικοί προμηθευτές όπως οι ZF και BorgWarner, προσπαθούν να αναπτύξουν κινητήρες με περιορισμένη ή μηδενική χρήση σπανίων γαιών. Ωστόσο, οι λύσεις αυτές απέχουν ακόμη από το να παραχθούν μαζικά και να μειώσουν το κόστος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εισαγάγει τον «Κανονισμό για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες», αλλά η πρόοδος είναι αργή.

Νεοφυείς επιχειρήσεις όπως η Niron, με έδρα τη Minneapolis, έχουν αναπτύξει μαγνήτες χωρίς σπάνιες γαίες, συγκεντρώνοντας πάνω από $250 εκατ. από επενδυτές όπως οι GM, Stellantis και Magna. Η εταιρεία σχεδιάζει μονάδα παραγωγής $1 δισ. με στόχο έναρξη λειτουργίας το 2029. Αντίστοιχα, η Warwick Acoustics στη Βρετανία έχει δημιουργήσει ηχεία χωρίς σπάνιες γαίες, που αναμένεται να χρησιμοποιηθούν σε πολυτελές μοντέλο μέσα στο 2025. Η διάθεσή τους σε mainstream μοντέλα όμως εκτιμάται σε ορίζοντα πενταετίας.

Εν τω μεταξύ, κατασκευαστές όπως η Mercedes-Benz εξετάζουν τη δημιουργία αποθεμάτων σπανίων υλικών. Παράλληλα, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ενδέχεται να επιστρέψει το φαινόμενο της αποθήκευσης ημιτελών οχημάτων μέχρι να καταφθάσουν τα ελλείποντα εξαρτήματα, όπως ακριβώς συνέβη κατά την κρίση των μικροτσίπ.

Καθώς η αυτοκινητοβιομηχανία αναζητά μακροπρόθεσμες λύσεις, η ανάγκη για άμεσες ενέργειες είναι επιτακτική, ώστε να αποφευχθούν μαζικές διακοπές στην παραγωγή. Οι σπάνιες γαίες, παραδοσιακά αθέατες στο ευρύ κοινό, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής και βιομηχανικής μάχης που απειλεί την αυτοκινητοβιομηχανία παγκοσμίως.

Πηγή: Reuters