Μία νέα έρευνα αποκαλύπτει πώς ήταν η καθημερινή ζωή των γυναικών στην αρχαία Πομπηία. 

Όπως όλες οι γυναίκες της εποχής τους, η Ασέλινα και η Ζμυρίνα δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Ωστόσο, βρήκαν τον τρόπο να ασκήσουν επιρροή με τον δικό τους τρόπο.

Η Ασέλινα ήταν ιδιοκτήτρια ενός δημοφιλούς θερμοπωλείου [ταχυφαγείο της εποχής] σε μια πολυσύχναστη γωνία της αρχαίας Πομπηίας, όπου οι τρεις βοηθοί της σερβίριζαν φαγητό και ποτό στους πελάτες. Μια πινακίδα πάνω από την πόρτα της ταβέρνας αναφερόταν στις επικείμενες εκλογές για «αίδηλο», αγορανόμο δηλαδή [λατινικά: aedīlis‎, από το aedes, «οικοδόμημα ναού»] που ήταν ένα εκλεγόμενο αξίωμα της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας.

«Τα κορίτσια της Ασέλινα σας προτρέπουν να ψηφίσετε τον Γάιο Λόλλιο Φούσκο για αίδηλο. Και η Ζμυρίνα είναι μία από αυτές».

Θαμμένα κάτω από τα ερείπια της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., μέρη όπως το θερμοπωλείο της Ασέλινας διατηρούν την Πομπηία όπως ήταν λίγο πριν την τραγωδία. Ωστόσο, σε αυτές τις αρχαίες ρωμαϊκές ιστορίες, οι γυναίκες έχουν από καιρό υποβιβαστεί σε δευτερεύοντες ρόλους, στη σκιά φιλόδοξων ανδρών όπως ο Γάιος Λόλλιος Φούσκος.

Η νέα έκθεση «Being a Woman in Ancient Pompeii» (Γυναίκα στην αρχαία Πομπηία) στο Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας, επικεντρώνεται στις γυναίκες όλων των ηλικιών και κοινωνικών τάξεων στην ιστορία της καταδικασμένης πόλης.

Για το σκοπό αυτό, η έκθεση ξεκινά με τα ονόματα και τα πρόσωπα των γυναικών, σε μια προσπάθεια να εξανθρωπιστούν ζωές που ξεκίνησαν και τελείωσαν σε ένα παρελθόν τόσο μακρινό που μοιάζει μυθικό

«Ένας από τους σημαντικότερους στόχους της έκθεσης ήταν να ανακατασκευάσει τις προσωπικότητες και τις δραστηριότητες των γυναικών που ζούσαν στην πόλη», λέει η Francesca Ghedini, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα και συν-επιμελήτρια της έκθεσης, μιλώντας στην Jo Lawson-Tancred του Artnet.

Μετά από αιώνες ανασκαφών, οι διοργανωτές της έκθεσης έχουν πολύ υλικό να επεξεργαστούν, από αρχαία γκράφιτι γραμμένα στους τοίχους ιδιωτικών σπιτιών μέχρι τα δύο σχεδόν φυσικού μεγέθους αγάλματα ενός άνδρα και μιας γυναίκας που ανακαλύφθηκαν νωρίτερα φέτος.

Ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτή η γυναίκα μπορεί να ήταν ιέρεια, η οποία «κατείχε ασυνήθιστο για τις γυναίκες της εποχής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επίπεδο εξουσίας», όπως γράφει η Emily Hauser, κλασικιστής στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, στο Conversation.

Ωστόσο, για πολλές γυναίκες, η ζωή περιοριζόταν από τις κοινωνικές προσδοκίες της εποχής που ξεκινούσαν από μικρή ηλικία. Για να προετοιμαστούν για το γάμο, τα κορίτσια στη Ρώμη τελείωναν το σχολείο νωρίτερα από τα αγόρια. Οι πατέρες άρχιζαν να επιλέγουν κατάλληλους συζύγους για τις κόρες τους όταν αυτές ήταν μόλις 12 ετών, σύμφωνα με τον οδηγό της έκθεσης.

Ο κύκλος της μητρότητας ξεκινούσε γρήγορα, καθώς οι γυναίκες επανέρχονταν στον οικιακό χώρο. Στο ρωμαϊκό νοικοκυριό, οι γυναίκες ήταν υπεύθυνες για την εκπαίδευση των παιδιών, την επίβλεψη των σκλάβων και τη διαχείριση των οικονομικών του νοικοκυριού.

Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν τις καθημερινές συνήθειες των γυναικών, όπως το χτένισμα, ενώ αντικείμενα όπως λαβίδες και παιδικά παιχνίδια υποδηλώνουν τον κεντρικό ρόλο της μητρότητας.

Παρά τα καθήκοντα και τους περιορισμούς τους, οι γυναίκες περνούσαν τον ελεύθερο χρόνο τους υφαίνοντας, όπως δείχνουν τα πολυάριθμα αδράχτια. Ορισμένες κατάφεραν να αναρριχηθούν σε θέσεις μεγαλύτερης οικονομικής και κοινωνικής ανεξαρτησίας.

Η Julia Felix, για παράδειγμα, κληρονόμησε το μεγάλο σπίτι και το επιχειρηματικό ταλέντο του πατέρα της, Spurius. Όταν ένας σεισμός κατέστρεψε τα Λουτρά του Σταμπίου στην Πομπηία το 62 μ.Χ., η Felix πρόσφερε το ιδιωτικό λουτρό της και επιπλέον δωμάτια σε πελάτες που πλήρωναν.

Οι αρχαιολόγοι το γνωρίζουν αυτό χάρη σε μια αγγελία ενοικίασης που σώθηκε στο εξωτερικό του σπιτιού της, το οποίο διέθετε επίσης τοιχογραφίες από τοίχο σε τοίχο, πλούσιους κήπους και ιδιωτική παροχή νερού.

Μια άλλη γυναίκα που χάραξε τη δική της πορεία ήταν η Ευμαχία. Γεννημένη από έναν εξέχοντα παραγωγό αμφορέων, η Ευμαχία παντρεύτηκε έναν πλούσιο γαιοκτήμονα, του οποίου τα κοπάδια προβάτων της επέτρεψαν να ξεκινήσει μια ανεξάρτητη καριέρα ως επεξεργαστής μαλλιού. Συσσωρεύοντας τη δική της περιουσία, η Ευμαχία έγινε μία από τις λίγες γυναίκες που χρηματοδότησαν ένα σημαντικό δημόσιο κτίριο στο κέντρο της Πομπηίας.

Η έκθεση μαρτυρά επίσης τις γυναίκες που ζούσαν στα περιθώρια της ρωμαϊκής κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των σχεδόν 100 ιερόδουλων της πόλης και άλλων γυναικών όπως η Κλαυδία Νιγέλα, μια χοιροτρόφος που πιθανότατα εκτρέφει χοίρους προοριζόμενους για θυσίες.

Στη συνέχεια, η έκθεση επικεντρώνεται στο πιο πρόσφατο παρελθόν, αναδεικνύοντας τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι γυναίκες στην ανασκαφή, την τεκμηρίωση και τη διατήρηση της Πομπηίας ως αρχαιολογικού χώρου.

Για παράδειγμα, η Καρολίνα Βοναπάρτη, αδελφή του Ναπολέοντα, ερωτεύτηκε την Πομπηία όταν την επισκέφθηκε το 1808 ως νέα βασίλισσα της Νάπολης. Υποστήριξε και χρηματοδότησε τα φιλόδοξα σχέδια του Michele Arditi, διευθυντή των ανασκαφών, ενώ συνέβαλε και με τις δικές της ιδέες για την Πομπηία.

Πρότεινε να χρησιμοποιηθούν γαλλικά στρατεύματα για την ανασκαφή των ορίων της αρχαίας πόλης, να εκδίδεται ένα μηνιαίο περιοδικό και να δοθούν ονόματα σε δρόμους και κτίρια, μια ιδέα που δεν υιοθετήθηκε ποτέ κατά τη διάρκεια της ζωής της, αλλά έτυχε ευρείας αποδοχής από τους αρχαιολόγους όταν την υιοθέτησε ένας μεταγενέστερος διευθυντής του αρχαιολογικού χώρου.

Η έκθεση αναδεικνύει επίσης την Όλγα Ελιά, που γεννήθηκε το 1902 στην κοντινή Νοτσέρα Ινφεριόρε, η οποία ανέβηκε τα σκαλιά της αρχαιολογικής ιεραρχίας και έγινε διευθύντρια των ανασκαφών στην Πομπηία το 1940.

Συνολικά, η έκθεση υποστηρίζει ότι αυτές οι αρχαίες και σύγχρονες γυναίκες δεν φωτίζουν απλώς την ιστορία της Πομπηίας, αλλά είναι κεντρικό στοιχείο της ιστορίας της.

Η έκθεση «Being a Woman in Ancient Pompeii» (Γυναίκα στην αρχαία Πομπηία) είναι ανοιχτή στο Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας έως τις 31 Ιανουαρίου 2026.