Για δεκαετίες, οι άνθρωποι χωρίζονταν απλά σε δύο κατηγορίες: εκείνους που ξυπνούν νωρίς και εκείνους που προτιμούν να μένουν ξύπνιοι μέχρι αργά. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστήμη αποκαλύπτει ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι δεν υπάρχουν μόνο «πρωινοί τύποι» και «νυχτοπούλια», αλλά πέντε τύποι ύπνου, καθένας από τους οποίους συνδέεται με διαφορετικά πρότυπα συμπεριφοράς, ψυχικής και σωματικής υγείας.
Βιολογική ποικιλομορφία στον ύπνο
Οι «κρυφές υποομάδες» ανάμεσα στους πρωινούς και τους νυχτερινούς τύπους σχετίζονται με σημαντικές διαφορές στον τρόπο ζωής και την υγεία. Μάλιστα, η κατανόηση αυτής της βιολογικής ποικιλομορφίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο εξατομικευμένες προσεγγίσεις στον ύπνο, στα προγράμματα εργασίας και στην υποστήριξη της ψυχικής υγείας.
«Στη σημερινή ψηφιακή και μετα-πανδημική εποχή, τα πρότυπα ύπνου είναι πιο ποικιλόμορφα από ποτέ», αναφέρει ο Le Zhou, μεταπτυχιακός φοιτητής νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο McGill του Καναδά.
Τι είναι οι χρονότυποι
Οι «χρονότυποι» είναι βιολογικά προφίλ που περιγράφουν πότε μέσα στην ημέρα κάποιος είναι πιο σε εγρήγορση ή πιο πιθανό να νιώθει υπνηλία. Οι πρωινοί τύποι και τα νυχτοπούλια είναι οι πιο γνωστοί χρονότυποι, όμως εδώ και χρόνια οι επιστήμονες υποψιάζονταν ότι το εσωτερικό μας ρολόι είναι πιο πολύπλοκο.
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications επιβεβαιώνει αυτή την υπόθεση, εντοπίζοντας πέντε διαφορετικούς τύπους, οι οποίοι συνδέονται με διαφορετικά μοτίβα υγείας, συμπεριφοράς και εγκεφαλικής λειτουργίας.
Τι αποκαλύπτει μελέτη για τους πραγματικούς τύπους ύπνου
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα υγείας και αυτοαναφερόμενα πρότυπα ύπνου από 27.030 ενήλικες μέσης και τρίτης ηλικίας από τη βάση δεδομένων UK Biobank. Η ανάλυση αποκάλυψε:
- Δύο υποομάδες πρωινών τύπων
- Τρεις ομάδες νυχτερινών τύπων
Παρόμοια αποτελέσματα προέκυψαν και όταν το ίδιο μοντέλο εφαρμόστηκε σε περισσότερους από 10.000 εφήβους στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιβεβαιώνοντας ότι οι χρονότυποι αυτοί εμφανίζονται σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.
Οι πέντε τύποι ύπνου και οι επιπτώσεις τους στην υγεία
Η επιστημονική έρευνα αναδεικνύει πλέον πέντε διαφορετικούς χρονότυπους, αποδεικνύοντας ότι το εσωτερικό μας ρολόι επηρεάζει πολύ περισσότερα από το πότε απλώς νυστάζουμε.
- Οι “δυναμικοί” της νύχτας
- Ο επιβαρυμένος νυχτερινός τύπος
- Ο υγιής πρωινός τύπος
- Ο πρωινός τύπος με τάσεις κατάθλιψης
- Ο νυχτερινός τύπος με αυξημένο κίνδυνο υγείας
Οι “δυναμικοί” της νύχτας
Αυτός ο τύπος νυχτερινού ύπνου συνδέεται με υψηλότερη γνωστική απόδοση και ταχύτερους χρόνους αντίδρασης. Ωστόσο, σχετίζεται επίσης με μεγαλύτερη τάση για ριψοκίνδυνες συμπεριφορές και δυσκολίες στη συναισθηματική ρύθμιση.
Ο επιβαρυμένος νυχτερινός τύπος
Πρόκειται για το πιο ευάλωτο προφίλ. Συνδέεται με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, κάπνισμα, χαμηλή φυσική δραστηριότητα και υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Παράλληλα, παρατηρούνται νευροβιολογικές διαφορές στον εγκέφαλο και αυξημένη χρήση αντικαταθλιπτικών.
Ο υγιής πρωινός τύπος
Αυτός θεωρείται ο πιο «προστατευμένος» χρονότυπος. Τα άτομα αυτά εμφανίζουν τα λιγότερα προβλήματα υγείας, αποφεύγουν το κάπνισμα και τις επικίνδυνες συμπεριφορές και έχουν γενικά πιο υγιεινό τρόπο ζωής.
Ο πρωινός τύπος με τάσεις κατάθλιψης
Παρότι ξυπνούν νωρίς, τα άτομα αυτής της ομάδας εμφανίζουν αυξημένα συμπτώματα κατάθλιψης και μεγαλύτερη πιθανότητα χρήσης αντικαταθλιπτικών φαρμάκων. Ο τύπος αυτός αφορά κυρίως γυναίκες.
Ο νυχτερινός τύπος με αυξημένο κίνδυνο υγείας
Αυτός ο τύπος, που αφορά κυρίως άνδρες, συνδέεται με αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, κάπνισμα και άλλες επιβαρυντικές συνήθειες, καθώς και με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Γιατί έχει σημασία αυτή η ανακάλυψη
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι το εσωτερικό μας σύστημα χρονισμού επηρεάζει πολλές πτυχές της καθημερινής ζωής, από τη γνωστική απόδοση έως την ψυχική υγεία.
Η καλύτερη κατανόηση των διαφορετικών τύπων ύπνου μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο εξατομικευμένων παρεμβάσεων, τόσο στην ιατρική όσο και στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας και της καθημερινότητας.
