ΟΗΕ: Γενική Συνέλευση στη σκιά των πολέμων, της ακρίβειας και της ανεξέλεγκτης AI – Οι πιέσεις Τραμπ και το διπλωματικό παρασκήνιο

Υπό το βάρος των πολεμικών συρράξεων, των κλιματικών καταστροφών και των ταχύτατων εξελίξεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη, οι ηγέτες του πλανήτη συγκεντρώνονται αυτή την εβδομάδα στη Νέα Υόρκη για την 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Σε ένα ιδιαίτερα τεταμένο διεθνές σκηνικό, τα Ηνωμένα Έθνη καλούνται να αποδείξουν τη χρησιμότητά τους, ενώ στο παρασκήνιο καταγράφονται κρίσιμες διπλωματικές επαφές για τα μέτωπα στη Μέση Ανατολή, την Ουκρανία και την παγκόσμια οικονομία.

Η ατζέντα της Γενικής Συνέλευσης

Σε μια χρονική συγκυρία που σημαδεύεται από πολέμους, οι παγκόσμιοι ηγέτες συναντώνται αυτή την εβδομάδα στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη.

Ωστόσο, εκτός από τις ανοιχτές πολεμικές συρράξεις, στο επίκεντρο βρίσκονται οι υπαρξιακές απειλές της ανεξέλεγκτης Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και οι άμεσες συνέπειες των κλιματικών καταστροφών και του αυξημένου κόστους διαβίωσης.

Η ετήσια συνάντηση υψηλού επιπέδου στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ θα αναλωθεί επίσης με τους μεγάλους πολέμους στο Ιράν, τη Γάζα, την Ουκρανία, το Σουδάν, το Κονγκό και τη Μιανμάρ, καθώς και με ένα επίμονο ερώτημα: Μπορούν οι ηγέτες να κάνουν κάτι για να τους τερματίσουν;

Παράλληλα, τίθενται τα ερωτήματα για το τι μπορούν να πράξουν απέναντι στην αδιάκοπη άνοδο της υπερθέρμανσης του πλανήτη που απειλεί το μέλλον της Γης, τις αυξανόμενες ανισότητες εντός και μεταξύ των εθνών, καθώς και τα σοκ στην παγκόσμια οικονομία, καθώς οι αποκλεισμένες ναυτιλιακές διαδρομές και οι εφοδιαστικές αλυσίδες αυξάνουν το κόστος διαβίωσης και επιβραδύνουν την ανάπτυξη.

Στην ημερήσια διάταξη θα βρίσκεται σίγουρα και το μέλλον του ίδιου του ΟΗΕ. Στα 81 του χρόνια, τις εξουσίες του εξακολουθούν να κατέχουν οι νικήτριες δυνάμεις του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και όχι οι κυρίαρχοι παγκόσμιοι παίκτες του 21ου αιώνα.

Τα 193 κράτη-μέλη του ΟΗΕ έχουν συμφωνήσει σε ένα ευρύ πακέτο μεταρρυθμίσεων που περιλαμβάνει την επικαιροποίηση βασικών θεσμών, όπως το ισχυρό Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, η Βρετανία και η Γαλλία κατέχουν δυσανάλογη επιρροή λόγω του δικαιώματος βέτο.

Ωστόσο, η μεταρρύθμιση είναι ευκολότερο να εξαγγελθεί παρά να εφαρμοστεί.

Πίσω από τις κλειστές πόρτες, θα υπάρξουν εικασίες για το ποιος θα ηγηθεί του ΟΗΕ στη συνέχεια. Η δεύτερη πενταετής θητεία του γενικού γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες λήγει στις 31 Δεκεμβρίου και δεν έχει αναδειχθεί σαφής διάδοχος.

Μια συνάντηση κομβικής σημασίας

Παρά τις αμφισβητήσεις, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο ΟΗΕ παραμένει ο τόπος συγκέντρωσης για τα 193 κράτη-μέλη του και τους ηγέτες τους. Περίπου 130 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναμένεται να μιλήσουν στη Γενική Συνέλευση από την Τρίτη, μαζί με δεκάδες υπουργούς.

Μεταξύ των κύριων ομιλητών θα είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. Και οι δύο θα μιλήσουν την Τρίτη, μετά την εναρκτήρια ομιλία του Γκουτέρες για την «κατάσταση του κόσμου».

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, και ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, θα μιλήσουν την Τετάρτη.

Ο Τραμπ αναμένεται να εκφωνήσει ομιλία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το πρωί της Τρίτης και σχεδιάζει να συναντηθεί με μεγάλους παραγωγούς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου αλλά και με την πρόεδρο της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες.

Ο Μάικ Γουόλτζ, πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, δήλωσε ότι ο Τραμπ θα μιλήσει για το πώς «αντιμετώπισε σύνθετα προβλήματα κατά μέτωπο σε όλο τον κόσμο. Για πολλές από τις ειρηνευτικές συμφωνίες που έχει οδηγήσει σε ολοκλήρωση ή βρίσκεται στη διαδικασία να οδηγήσει σε ολοκλήρωση».

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, τον οποίο ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζοχράν Μαμντάνι, ήθελε να συλληφθεί για τη μεταχείριση των Παλαιστινίων στη Γάζα μέχρι που έμαθε ότι δεν έχει τέτοια αρμοδιότητα, θα απευθυνθεί στη συνέλευση την Πέμπτη.

Για δεύτερη χρονιά, ο Παλαιστίνιος πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς δεν θα παρευρεθεί στον ΟΗΕ επειδή οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να του χορηγήσουν βίζα. Παρ’ όλα αυτά, θα απευθυνθεί στη συνέλευση μέσω βίντεο την ίδια ημέρα.

Οι ΗΠΑ, βάσει της συμφωνίας τους με τον ΟΗΕ για τη φιλοξενία του οργανισμού, υποχρεούνται να επιτρέπουν σε διπλωμάτες από όλα τα κράτη-μέλη να παρίστανται στις συναντήσεις.

Εξίσου αποκαλυπτικό είναι το ποιοι άλλοι δεν έρχονται. Ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, συναντάται με τον Τραμπ στην Ουάσινγκτον την Τετάρτη, ωστόσο παρακάμπτει —ορισμένοι διπλωμάτες λένε ότι περιφρονεί— τη συγκέντρωση του ΟΗΕ, στέλνοντας έναν αντιπρόεδρο στη θέση του.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δεν ταξιδεύει επίσης στη Νέα Υόρκη, ενώ ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι απέσυρε τη συμμετοχή του.

Ο πρέσβης της Γαλλίας στον ΟΗΕ, Ζερόμ Μπονάφον, δήλωσε ότι είναι «εξαιρετικά κρίσιμο» για τους ηγέτες του κόσμου αυτή την εβδομάδα να υποστηρίξουν τον ΟΗΕ ως το μέρος όπου συναντώνται τα έθνη του κόσμου — ειδικά σε μια εποχή τόσο μεγάλης πολικότητας.

«Πιστεύουμε στον πολυμερισμό», δήλωσε, «και πιστεύουμε ότι η εβδομάδα υψηλού επιπέδου είναι η ευκαιρία για τις χώρες του κόσμου να επιβεβαιώσουν εκ νέου ότι προτιμούν τη συνεργασία και τον διάλογο από τη αντιπαράθεση».

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο επίκεντρο

Το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης έχει περάσει στο προσκήνιο των παγκόσμιων ανησυχιών, με τις ραγδαίες προόδους της και τη σταδιακή συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχουν έλεγχοι, πόσο μάλλον παγκόσμια προστατευτικά μέτρα ασφαλείας για μια τεχνολογία που έχει πολλά πλεονεκτήματα αλλά και πολλά μειονεκτήματα, δημιουργώντας έντονη αβεβαιότητα.

Λίγες ημέρες πριν από την παγκόσμια συγκέντρωση, ηγέτες τριών μεγάλων εταιρειών AI προειδοποίησαν ότι η τεχνολογία ξεφεύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο και ζήτησαν παύση, αλλά ο Τραμπ απέρριψε τις ανησυχίες τους ως «απάτη» και ζήτησε τη συνέχιση της προόδου ώστε οι ΗΠΑ να παραμείνουν μπροστά από την Κίνα.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πρόσθεσε μια συνάντηση υψηλού επιπέδου για την τεχνητή νοημοσύνη στην ημερήσια διάταξή του για το απόγευμα της Τετάρτης, σημάδι της αυξανόμενης ανησυχίας και της ανάγκης αντιμετώπισης του ζητήματος.

Ήταν επίσης ήδη προγραμματισμένο να πραγματοποιήσει συνάντηση υψηλού επιπέδου για την Ουκρανία με τον Ζελένσκι το πρωί της Τετάρτης.

Για τον επικεφαλής του ΟΗΕ, αυτή θα είναι η τελευταία του συνάντηση στη Συνέλευση με τους ηγέτες του πλανήτη. Έδωσε μια πρόγευση της ομιλίας του την περασμένη εβδομάδα, δηλώνοντας στους δημοσιογράφους του ΟΗΕ ότι η ισχύς μετατοπίζεται σε «μια εποχή βαθιάς αβεβαιότητας».

«Σε μια εποχή που ο κόσμος αντιμετωπίζει τρεις υπαρξιακές απειλές», δήλωσε, «η διεθνής συνεργασία είναι πιο απαραίτητη από ποτέ».

Άλλοι θα διεκδικήσουν την προσοχή για ζητήματα που κυμαίνονται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης έως τον αγώνα για την ισότητα των φύλων.

Εκατοντάδες ιδιωτικές συναντήσεις θα πραγματοποιηθούν επίσης σε γραφεία του ΟΗΕ, ξενοδοχεία, διπλωματικές αποστολές και εστιατόρια.

Η Έσθερ Μπρίμερ, ανώτερη ερευνήτρια παγκόσμιας διακυβέρνησης στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων και πρώην βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για υποθέσεις διεθνών οργανισμών στην κυβέρνηση Ομπάμα, δήλωσε ότι οι δια ζώσης συναντήσεις μπορούν να βοηθήσουν τις χώρες να επεξεργαστούν ιδέες που εφαρμόζονται μήνες αργότερα.

Χαρακτήρισε την κατάσταση το 2026 «πολύ πιο σοβαρή και σύνθετη από ό,τι τις προηγούμενες δεκαετίες».

Το Ιράν δίνει το «παρών» παρά τον πόλεμο

Μια συρρικνωμένη ιρανική αντιπροσωπεία φτάνει στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ διακηρύσσει την πιθανότητα για «πολύ μεγάλα πράγματα» στη συνέχεια, εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Ιδρυτικό μέλος του ΟΗΕ, το Ιράν διατηρεί ενεργή την παρουσία του στην παγκόσμια διπλωματική συνάντηση εδώ και δεκαετίες, με επικεφαλής πιο πρόσφατα τον πρόεδρο της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν, και τον προκάτοχό του, Εμπραχίμ Ραϊσί.

Ωστόσο, η παρουσία της αντιπροσωπείας του Ιράν φέτος, στο έδαφος μιας χώρας με την οποία παραμένει σε εμπόλεμη κατάσταση, είναι πρωτοφανής τα τελευταία χρόνια.

Η κυβέρνηση Τραμπ δήλωσε ότι θα επιτρέψει στη «βασική αντιπροσωπεία» του Ιράν, η οποία θα περιλαμβάνει τον Πεζεσκιάν, να μεταβεί στη Νέα Υόρκη.

Η φετινή αντιπροσωπεία θα είναι μικρότερη από ό,τι κατά τη συνάντηση του 2025, μήνες πριν ξεκινήσει ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν, δήλωσε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ την Πέμπτη.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έφτασε στη Νέα Υόρκη τη Δευτέρα, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης, ενώ ο Πεζεσκιάν αναμένεται να ταξιδέψει στις ΗΠΑ την Τρίτη. Η ακριβής σύνθεση της ευρύτερης ιρανικής αντιπροσωπείας δεν είναι ακόμη γνωστή.

«Σύμφωνα με τις υποχρεώσεις μας ως φιλοξενούσα χώρα, η βασική αντιπροσωπεία του ιρανικού καθεστώτος θα μπορέσει να παρευρεθεί στην Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ», δήλωσε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

«Η αντιπροσωπεία θα τελεί υπό ταξιδιωτικούς περιορισμούς και θα αντιμετωπίσει απαγορεύσεις στην αγορά πολυτελών και άλλων αγαθών σύμφωνα με την πολιτική μας (κυρώσεων)», δήλωσε ο αξιωματούχος.

Το Άρθρο 11 της Συμφωνίας για την Έδρα του ΟΗΕ ορίζει ότι οι αρχές των ΗΠΑ «δεν επιβάλλουν εμπόδια» σε αξιωματούχους του ΟΗΕ ή αντιπροσώπους κρατών-μελών για να ταξιδέψουν προς ή από την έδρα της Νέας Υόρκης.

Δεν έχουν αναφερθεί αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν για περισσότερες από δύο εβδομάδες.

Μιλώντας στο Fox News το Σαββατοκύριακο, ο Τραμπ δήλωσε ότι βρίσκεται σε «φάση αποφάσεων» και ότι «πολύ μεγάλα πράγματα» θα μπορούσαν να συμβούν σύντομα, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες.

Το Ιράν συμμετέχει στη Γενική Συνέλευση με διάφορες μορφές εδώ και δεκαετίες, τόσο σε ταραγμένες περιόδους όσο και σε στιγμές διπλωματικής προόδου.

Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ απηύθυνε ομιλία στη συνέλευση το 1987 όταν ήταν πρόεδρος, δύο χρόνια πριν γίνει ανώτατος ηγέτης. Ο Χαμενεΐ σκοτώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην αρχή του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν.

Το 2015, ο τότε πρόεδρος του Ιράν, Χασάν Ρουχανί, δήλωσε στους ηγέτες του κόσμου ότι η ιστορική πυρηνική συμφωνία για το Ιράν που υπογράφηκε εκείνο το έτος —κομβικό σημείο της εξωτερικής πολιτικής του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα— ήταν μια «νίκη κατά του πολέμου» και θα έπρεπε να βοηθήσει στην επίτευξη ειρήνης στη Μέση Ανατολή.

Φέτος, ωστόσο, η ειρήνη για την οποία μίλησε ο Ρουχανί φαίνεται όλο και πιο μακρινή, χωρίς κανένα σημάδι επανέναρξης των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Πίεση Τραμπ σε Ζελένσκι

Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να πιέσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για μια εκεχειρία στον τομέα της ενέργειας κατά τη διάρκεια τετ-α-τετ συνάντησής τους αυτή την εβδομάδα, καθώς οι παγκόσμιες τιμές του ντίζελ έχουν εκτοξευθεί στα ύψη λόγω του πολέμου στο Ιράν, αλλά και του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η Ουκρανία κλιμάκωσε τις επιθέσεις της κατά του ενεργειακού τομέα της Ρωσίας το Σαββατοκύριακο, εξαπολύοντας το μεγαλύτερο αναφερόμενο κύμα πληγμάτων της στην περιοχή της Μόσχας, σε ένα μπαράζ επιθέσεων που έπληξε μεγάλο διυλιστήριο πετρελαίου και στοίχισε τη ζωή σε τρία άτομα.

Τη Δευτέρα, ο Τραμπ δήλωσε ότι ολόκληρος ο κόσμος υποφέρει λόγω της ενεργειακής έλλειψης, η οποία, όπως είπε, επιδεινώνεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

«Η Ρωσία δυστυχώς έχασε τον έλεγχο της βιομηχανίας πετρελαίου ντίζελ λόγω του πολέμου της με την Ουκρανία», ανέφερε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στο Truth Social το πρωί της Δευτέρας. «Ένας μεγάλος αριθμός από τα διυλιστήρια ντίζελ έχουν ανατιναχθεί και βρίσκονται, τουλάχιστον προσωρινά, εκτός λειτουργίας».

«Αυτός ο γελοίος και ατελείωτος πόλεμος με την Ουκρανία πρέπει να τελειώσει», δήλωσε ο Τραμπ. «Ολόκληρος ο κόσμος υποφέρει καθώς 25.000 άνθρωποι, κυρίως στρατιώτες, σκοτώνονται κάθε μήνα. Τι ντροπή!».

Ο Τραμπ είχε νωρίτερα επιρρίψει την ευθύνη στο Κίεβο για τον κλιμακούμενο ενεργειακό πόλεμο, ακόμη και όταν η Ρωσία έχει αποδεκατίσει την οικονομία της Ουκρανίας και έχει εξαπολύσει νυχτερινές επιθέσεις με drones και βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον ουκρανικών πόλεων.

Ο Ζελένσκι δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται και ότι υπάρχουν «ιδέες στο τραπέζι για την προσέγγιση της ειρήνης, ξεκινώντας με ισχυρά βήματα αποκλιμάκωσης».

«Ο ενεργειακός τομέας της Ουκρανίας, οι κρίσιμες υποδομές και οι εξαγωγές τροφίμων μας πρέπει να σταματήσουν να αποτελούν στόχους για τη Ρωσία, και αυτό θα οδηγήσει σε αντίστοιχα βήματα αποκλιμάκωσης από την πλευρά μας», ανέφερε σε δήλωσή του. «Οι λύσεις είναι εφικτές».

Οι δύο ηγέτες αναμένεται να συναντηθούν την Τρίτη στο περιθώριο της εβδομάδας υψηλού επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ θα βρίσκεται επίσης στην Ουάσινγκτον αυτή την εβδομάδα και αναμένεται να συναντηθεί με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.

Κατά τη διάρκεια ταξιδιού στην Ιρλανδία την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ απευθύνθηκε στον Ζελένσκι, λέγοντας ότι πρέπει να κάνει «ένα πράγμα: πρέπει να σταματήσει να καταστρέφει το καύσιμο ντίζελ στη Ρωσία».

«Ας χτυπήσει άλλους στόχους, αλλά όχι το καύσιμο ντίζελ, επειδή προκαλεί έλλειψη», δήλωσε.

Ο Τραμπ μίλησε με τον Ζελένσκι την Κυριακή σε μια τηλεφωνική επικοινωνία, την οποία ένας ανώτερος Ουκρανός αξιωματούχος περιέγραψε στους Financial Times ως μια συζήτηση που αφορούσε το «ντίζελ, ντίζελ, ντίζελ».

Οι μέσες τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ έφτασαν το ρεκόρ των 6,50 δολαρίων ανά γαλόνι τη Δευτέρα, από 3,19 δολάρια ανά γαλόνι την ίδια περίοδο πέρυσι, πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπολύσουν κοινά πλήγματα στο Ιράν και η Τεχεράνη απάντησε κλείνοντας Στενά του Ορμούζ.

Η αύξηση των τιμών θεωρείται πολιτικό ρίσκο για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, οι οποίες θα διεξαχθούν τον Νοέμβριο.