Την προβολή της Ελλάδας από την «Οδύσσεια» του Νόλαν ζήλεψε η Τουρκία – Καλεί τους τουρίστες στο σπήλαιο όπου ο Όμηρος έγραψε το έπος

Σε «τουριστική επίθεση» περνά η Τουρκία μετά την επιτυχία της ταινίας του σκηνοθέτη Κρίστοφερ Νόλαν, «Οδύσσεια» αξιώνοντας να πείσει την διεθνή κοινή γνώμη ότι ο Όμηρος έγραψε το έπος σε ένα σπήλαιο με θέα το Αιγαίο κοντά στη Σμύρνη. Σύμφωνα με την τουρκική πλευρά, το σπήλαιο βρίσκεται στην θέση «Κοιλάδα του Ομήρου».

«Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα από τους ντόπιους ‘Κοιλάδα του Ομήρου’. Ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο έρχονταν να δουν το σπήλαιο όπου λέγεται ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», εξηγεί στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Τούρκος ερευνητής Αλτάν Αλτίν, ο οποίος έχει γράψει ένα βιβλίο για το θέμα. Βέβαια, κανείς δεν γνωρίζει πού ακριβώς έγραψε ο Όμηρος τα επικά του ποιήματα και υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από την ιδέα του σπηλαίου του, επισημαίνεται στο ίδιο δημοσίευμα, επισημαίνοντας ότι η συζήτηση έχει γίνει πιο ζωντανή και πιο επίκαιρη χάρη στην ταινία-υπερπαραγωγή του Κρίστοφερ Νόλαν ‘Η Οδύσσεια’.

Η καταγραφή του Παυσανία

«Οι Σμυρναίοι έχουν τον ποταμό Μέλη, με τα υπέροχα νερά του, και στις πηγές του βρίσκεται το σπήλαιο, όπου, όπως λένε, ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», έγραψε ο Έλληνας χρονογράφος και γεωγράφος του 2ου αιώνα, Παυσανίας. Πρόκειται για μια περιοχή στη Σμύρνη, με θεά την αιγαιοπελαγίτικη ακτή της Τουρκίας, η οποία για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της ήταν γνωστή ως αρχαία Σμύρνη. «Αυτά τα λόγια έχουν τροφοδοτήσει μια διαμάχη που διαρκεί αιώνες, και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, σχετικά με τη ζωή του Ομήρου και την τοποθεσία του ποταμού όπου πιστεύεται ότι γεννήθηκε το έτος 8 π.Χ.», αναφέρει το ίδιο δημοσίευμα.

Από την Ιωνία στην Μπορνόβα

Η επίσκεψη στο σπήλαιο, το οποίο είναι γεμάτο βράχους, δεν είναι εύκολη. Στο εσωτερικό του σπηλαίου οι ταξιδιώτες έχουν αφήσει ελληνικές επιγραφές στους τοίχους, αν και δεν είναι σαφές πόσο παλιές είναι. Βέβαια, το ότι ο Όμηρος έγραψε τα έπη διεκδικεί και η Χίος.

«Για μένα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, ο Όμηρος κατάγεται από τη Μπορνόβα. Σε κάθε περίπτωση, κατάγεται από την Ιωνία, η οποία περιλαμβάνει τη Σμύρνη και τη Χίο. Κατάγεται από αυτές τις περιοχές», δήλωσε ο Αλτάν Αλτίν στο AFP υπογραμμίζοντας ότι «Η Ιωνία είναι το όνομα μιας αρχαίας ελληνικής περιοχής στην αιγαιοπελαγίτικη ακτή της Τουρκίας».

Για να υποστηρίξει τη θέση του, ο Αλτάν Αλτίν ανέφερε ένα ζωφόρο του 3ου αιώνα π.Χ. που απεικονίζει τη θεοποίηση του Ομήρου, το οποίο, όπως λέει, «αναπαριστά το σπήλαιο της Μπορνόβα (σ.σ. Σμύρνη) με αξιοσημείωτη ακρίβεια». «Αυτό το ανάγλυφο ήταν ήδη γνωστό, αλλά κανείς δεν είχε παρατηρήσει ποτέ τις λεπτομέρειες που είναι πανομοιότυπες με αυτές που βρέθηκαν στο σπήλαιο του Ομήρου. Είναι η πρώτη φορά που έρχεται στο φως μια τόσο λεπτομερής γεωγραφική περιγραφή», ισχυρίστηκε ο Τούρκος ερευνητής.

Αρχαιολογικά ευρήματα με την εικόνα του Ομήρου

«Οι ανακαλύψεις από τις ανασκαφές, ειδικά τα νομίσματα που φέρουν την εικόνα του Ομήρου, μας δείχνουν ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Σμύρνης θεωρούσαν τον ποιητή ως δικό τους», δήλωσε ο αρχαιολόγος Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ.

«Η ‘Ιλιάδα’ και η ‘Οδύσσεια’ γράφτηκαν στις (αρχαίες ελληνικές) διαλέκτους του Ιωνικού και του Αιολικού, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αρχαία Σμύρνη και η Μπορνόβα θα μπορούσαν να συγκαταλέγονται στις πατρίδες του Ομήρου», πρόσθεσε ο Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ.

On a hillside overlooking the olive-covered slopes outside Izmir is a cave known to generations of locals as the place where Homer penned “The Odyssey”. “These Homer caves in Bornova are mentioned in more than 30 travelogues” explains Turkish researcher Altan Altin, who has… https://t.co/Jb8ubt1NyU pic.twitter.com/QxLmcVQIpD

— alparslan (@alparslanaydin_) August 17, 2026

Ο Όμηρος βρίσκεται παντού …

Πέρα από την ακαδημαϊκή συζήτηση σχετικά με την καταγωγή του, ο Όμηρος είναι παντού στη Μπορνόβα. Στο Γιεσίλοβα Χογιούκ, έναν νεολιθικό αρχαιολογικό χώρο που θεωρείται ο παλαιότερος γνωστός προϊστορικός ανθρώπινος οικισμός στη Σμύρνη, υπάρχει μια προτομή του Ομήρου με την επιγραφή: «Συνέθεσα τα έπη ‘Ιλιάδα’ και ‘Οδύσσεια’ σε αυτή τη γη. Έζησα στη Μπορνόβα».

Η πόλη  – η οποία ήδη φιλοξενεί μια έκθεση βιβλίου αφιερωμένη στον Όμηρο και διαθέτει ένα άγαλμα του Έκτορα, ήρωα του Τρωικού Πολέμου, σε ένα τοπικό πάρκο – σχεδιάζει να ανακαινίσει το σπήλαιο και να το ανοίξει στους επισκέπτες, προκειμένου να αξιοποιήσει την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον αρχαίο ποιητή.

«Η διαφύλαξη της κληρονομιάς του Ομήρου είναι ένα καθήκον που οφείλουμε στην ανθρωπότητα. Είναι ένας από τους ιδρυτές της λογοτεχνίας», δήλωσε ο δήμαρχος της Μπορνόβα, Ομέρ Εσκί, στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων. «Οι ιστορίες που αφηγείται αφορούν αυτή τη γη. Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να διεκδικήσουμε τον Όμηρο ή όχι. Η ιστορία του είναι και δική μας», πρόσθεσε ο Ομέρ Εσκί.

Ο Ερντογάν ζητούσε την μετονομασία της «Κοιλάδας του Ομήρου»

Ωστόσο, δεν έχουν όλοι την άποψή του. Το 2024, δημοτικοί αξιωματούχοι του κυβερνώντος κόμματος AKP του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρότειναν να μετονομαστεί η Κοιλάδα του Ομήρου προς τιμήν ενός Τούρκου μαχητή, υποστηρίζοντας ότι «ο χώρος δεν πρέπει να φέρει ελληνικό όνομα». «Η διαγραφή του ονόματος του Ομήρου θα ήταν ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε στη Μπορνόβα», απάντησε ο δήμαρχος, Ομέρ Εσκί ο οποίος έχει ως στόχο «να κάνει τον Όμηρο γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο ως πρόσωπο από τη Μπορνόβα» και να μετατρέψει την πόλη σε τουριστικό αξιοθέατο.

«Περήφανος που είμαι συμπατριώτης του»

Ο Μουσταφά Κοτζιγκίτ, ο οποίος διευθύνει το βιβλιοπωλείο ‘Γκαργκάντουα’ στη Σμύρνη, δήλωσε ότι η επιτυχία της ταινίας του Νόλαν έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τον Όμηρο και έχει ενισχύσει τις πωλήσεις του ποιήματος «Η Οδύσσεια». «Ήξερα ότι ο Όμηρος καταγόταν από αυτές τις περιοχές, αλλά δεν ήξερα ότι συγκεκριμένα ήταν από τη Σμύρνη. Είμαστε απίστευτα τυχεροί», δήλωσε ο καθηγητής Σαφάκ Τοσούν έξω από έναν από τους κινηματογράφους της πόλης όπου προβάλλεται η ταινία. «Νιώθω υπερήφανος, τιμημένος και βαθιά προνομιούχος που είμαι συμπατριώτης του», πρόσθεσε.

Παραδέχονται την ελληνική καταγωγή του Ομήρου

Για τον ερευνητή Αλτάν Αλτίν, υπάρχουν στοιχεία στα έργα του Ομήρου που, όπως λέει, αποδεικνύουν ότι ο ποιητής καταγόταν από την περιοχή. «Όταν βυθίζεσαι στην ‘Ιλιάδα’, καταλαβαίνεις πραγματικά ότι ο Όμηρος ήταν Ανατολίτης. Βρίσκεις ανέκδοτα και πολιτισμικές αναφορές που είναι εντελώς άγνωστες αλλού», είπε. Βέβαια, ο ίδιος πιστεύει ότι η καταγωγή του Ομήρου δεν πρέπει να πυροδοτήσει αντιπαλότητες μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. «Ο Όμηρος είναι 2.800 ετών, ενώ τα τουρκοελληνικά σύνορα έχουν ηλικία μόλις ενός αιώνα», λέει με αδιαφορία. «Ο Όμηρος είναι Έλληνας. Ο Όμηρος είναι Ανατολίτης. Κανείς από εμάς δεν είναι παλαιότερος από αυτόν, ούτε καν οι χώρες μας», κατέληξε ο Τούρκος ερευνητής, Αλτάν Αλτίν.