Στενά του Ορμούζ: Ιράν, ρίσκο και αλλαγή τακτικής του Τραμπ

Σε έναν επικίνδυνο διπλωματικό και στρατιωτικό «βήμα προς βήμα» ελιγμό εξελίσσεται η κρίση στον Περσικό Κόλπο, με την Τεχεράνη να μετατρέπει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ σε κεντρικό μοχλό πίεσης προς την Ουάσινγκτον.

Οι New York Times σημειώνουν πως, οι απαιτήσεις που έθεσε το Ιράν το Σάββατο για το άνοιγμα της θαλάσσιας διόδου ταυτίζονται σε μεγάλο βαθμό με όσα είχε ήδη αποδεχθεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στο Μνημόνιο Συναντίληψης (MoU) που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου, το οποίο όμως κατέρρευσε γρήγορα.

Παρ’ όλα αυτά, η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι ο έλεγχος των Στενών αποτελεί το ισχυρότερο χαρτί της για να υποχρεώσει τον Αμερικανό Πρόεδρο να υλοποιήσει τις υποσχέσεις του — και δεν είναι διατεθειμένη να το παραδώσει ακόμη.

Τα Στενά ως «δαμόκλειος σπάθη»

Σύμφωνα με αναλυτές, η άρνηση του Ιράν να επιτρέψει στον Τραμπ να ανακηρύξει τη νίκη του στα Στενά αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέσο για να τον πείσει να επιστρέψει στις συμφωνίες.

Η διατήρηση του ουσιαστικού αποκλεισμού των Στενών κρατά τις τιμές της ενέργειας στα ύψη και ασκεί πιέσεις στα κράτη του Περσικού Κόλπου, τα οποία εξαρτώνται από τη δίοδο για τις εξαγωγές τους, ώστε να ενθαρρύνουν την Ουάσινγκτον να τηρήσει το MoU, τονίζει το Associated Press.

Όπως επισημαίνει ο Εσφαντιάρ Μπατμανγκελίτζ, ιδρυτής του ινστιτούτου Bourse & Bazaar Foundation, το επίπεδο καχυποψίας μεταξύ των δύο πλευρών είναι τόσο υψηλό, που η Τεχεράνη απαιτεί να λάβει πρώτα την οικονομική ελάφρυνση που της υποσχέθηκαν για την ανοικοδόμησή της, πριν παραχωρήσει ακόμα και τον μερικό έλεγχο.

«Οι Ιρανοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι εάν τα Στενά ανοίξουν, ο Τραμπ θα αποχωρήσει από αυτή τη σύγκρουση χωρίς να νιώθει την ανάγκη να την επιλύσει. Θέλουν να χρησιμοποιήσουν το Ορμούζ ως μηχανισμό δέσμευσης για να διασφαλίσουν ότι ο Τραμπ θα εφαρμόσει τις διάφορες διατάξεις του μνημονίου συναντίληψης».

Από την πλευρά του, ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group, παρομοίασε τα Στενά με «μια δαμόκλειο σπάθη πάνω από τον Τραμπ».

«Το Ιράν θέλει να λάβει προκαταβολικά τα οφέλη χωρίς να παραδώσει το κύριο μέσο πίεσης που διαθέτει, το οποίο είναι το Ορμούζ», πρόσθεσε.

Οι υπολογισμοί της Τεχεράνης και η στάση του Τραμπ

Σύμφωνα με ορισμένες παραδόσεις, όπως αναφέρει το AP, το Ορμούζ πήρε το όνομά του από μια ζωροαστρική θεότητα που ήταν προορισμένη να νικήσει έπειτα από αντιπαράθεση 9.000 ετών.

Οι Ιρανοί ηγέτες θεωρούν ότι η δική τους νίκη πλησιάζει και δεν θα απαιτήσει τόση υπομονή.

Η ηγεσία του Ιράν πόνταρε στο ότι η στρατιωτική πίεση θα αναγκάσει τελικά τις ΗΠΑ να αποδεχθούν τον έλεγχό της στη στρατηγική θαλάσσια οδό. Γνωρίζει τη μείωση των αποθεμάτων κρίσιμων αμερικανικών όπλων, όπως οι προηγμένοι αντιπυραυλικοί αναχαιτιστές, καθώς και το γεγονός ότι ο πόλεμος είναι ιδιαίτερα μη δημοφιλής στους Αμερικανούς.

Επιπλέον, γνωρίζει ότι όσο τα Στενά παραμένουν κλειστά, οι τιμές της βενζίνης και άλλων αγαθών θα παραμένουν υψηλές ενόψει των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, ενώ μια προσπάθεια βίαιου ανοίγματος θα απαιτούσε αμερικανικές χερσαίες δυνάμεις.

Παράλληλα, οι σύμμαχοί τους Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσαν να διευρύνουν τον πόλεμο διαταράσσοντας άλλη μια κύρια εμπορική διαδρομή.

Βάσει αυτής της λογικής, η Τεχεράνη θεωρεί ότι ο Τραμπ δεν έχει άλλη επιλογή από το να υποχωρήσει.

Εξάλλου, μιλώντας την Κυριακή στο Axios, ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε πως «Κρατάμε χαμηλούς τόνους» με το Ιράν, αποφεύγοντας να διατυπώσει νέες στρατιωτικές απειλές.

Παράλληλα, δεν εξέφρασε οργή για την καθυστέρηση της ανακοίνωσης της συμφωνίας με το Ομάν, επιλέγοντας να αφήσει την οικονομική ασφυξία να λειτουργήσει ως μέσο πίεσης.

«Διαπραγματευόμαστε μόνο κατά το ήμισυ μαζί τους. Απλώς παρακολουθούμε το Ιράν με τον τεράστιο πληθωρισμό του και το γεγονός ότι δεν έχουν χρήματα», είπε.

Λίγο νωρίτερα, η Wall Street Journal, επικαλούμενη Αμερικανούς αξιωματούχους, ανέφερε πως ο Πρόεδρος των ΗΠΑ εμφανίζεται διατεθειμένος να βάλει τέλος στις πολεμικές επιχειρήσεις ακόμη και χωρίς συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, θέτοντας ως μόνη βασική προϋπόθεση την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.

Τα μεγάλα ρίσκα της ιρανικής στρατηγικής

Ωστόσο, η στρατηγική του Ιράν εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Ο Τραμπ επισημαίνει συχνά τα πλήγματα που έχουν αποδεκατίσει την ανώτατη ιρανική ηγεσία, το ναυτικό και την αεροπορία της χώρας.

Η ίδια η οικονομία του Ιράν πλήττεται σοβαρά, εν μέρει λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού, ενώ μόλις πριν από λίγους μήνες ξέσπασαν μαζικές, πολύνεκρες διαμαρτυρίες.

Μια πιθανή συμφωνία με το Ομάν θα επισημοποιούσε τον έλεγχο της Τεχεράνης σε μια διεθνή θαλάσσια δίοδο από την οποία διερχόταν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ο Αμπντολρεζά Νταβαρί, αναλυτής και πρώην σύμβουλος του πρώην προέδρου Μαχμούντ Αχμεντινετζάντ, ανέφερε: «Περισσότερο από τα έσοδα από τα Στενά, το Ιράν θέλει να επιβεβαιώσει τη διαχείριση και την κυριαρχία του επί του Ορμούζ».

Ο επίσημος έλεγχος των Στενών θα αποτελούσε νίκη για το Ιράν και πλήγμα για τους διεθνείς κανόνες ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Η Κίνα, η οποία αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο, δήλωσε τον Μάιο ότι πρέπει να αποκατασταθεί η «κανονική και ασφαλής διέλευση».

Στρατηγικός μοχλός και εσωτερικό μέτωπο

Στο εσωτερικό, οι Ιρανοί ηγέτες θεωρούν ότι έχουν το πάνω χέρι. Ο Μεχντί Μοχαμαντί, σύμβουλος του επικεφαλής διαπραγματευτή του Ιράν, σημείωσε σε ανάρτησή του: «Εκείνοι ξεκίνησαν τον πόλεμο, αλλά το τέλος του δεν ήταν ποτέ δικό τους θέμα. Εμείς αποφασίζουμε πάντα για τους εαυτούς μας πότε θα τελειώσει. Το Ιράν επιδιώκει την ήττα του εχθρού — όχι μια συμφωνία».

Ο Μοχαμαντί πρόσθεσε ότι μια ιρανική επίθεση στην Ιορδανία τον Ιούλιο «αντισταθμίστηκε» από την πτώση των τιμών του πετρελαίου, συμβάλλοντας στην κατάρρευση της ενδιάμεσης συμφωνίας του Ιουνίου.

Το Ιράν τονίζει ότι τα Στενά δεν θα επιστρέψουν στο καθεστώς ανοιχτής θαλάσσιας οδού, με τη στρατιωτική διοίκηση να αποκαλεί τον έλεγχό τους «αδιάσπαστη κόκκινη γραμμή».

Ο Μοσταφά Νατζαφί, αναλυτής ασφαλείας με έδρα την Τεχεράνη, σημείωσε πως «Για το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ έχουν γίνει ένας στρατηγικός μοχλός αποτροπής, διατήρησης της περιφερειακής ισορροπίας δυνάμεων και αναδιαμόρφωσης των κανόνων ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο».

Από την πλευρά του, ο αναλυτής Ραχμάν Γκαχρεμανπούρ υπογράμμισε: «Το πυρηνικό ζήτημα, λόγω της σύγκρουσης στα Στενά του Ορμούζ, έχει παραμεριστεί, και στην πραγματικότητα αυτό είναι προς το συμφέρον του Ιράν».

Ωστόσο, το οικονομικό τίμημα είναι τεράστιο. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα είναι τριψήφιος, ενώ τον Δεκέμβριο μια νομισματική κρίση πυροδότησε ορισμένες από τις μεγαλύτερες διαμαρτυρίες στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ, πρώην υπουργός Εξωτερικών, προειδοποίησε σε πρόσφατο άρθρο του ότι αν δεν επιτευχθεί σύντομα συμφωνία «Η οικονομική ανάκαμψη θα είναι δύσκολη και η πιθανότητα εσωτερικών ταραχών ή ανανεωμένης επιθετικότητας, ειδικά μετά τις εκλογές στις ΗΠΑ, δεν μπορεί να αποκλειστεί».

Ο Γκαχρεμανπούρ κατέληξε σημειώνοντας ότι το Ιράν χρησιμοποιεί τα Στενά «Για να δείξει ότι δεν έχει ηττηθεί».

Προειδοποίησε ωστόσο πως «Το Ιράν δεν μπορεί να συνεχίσει με αυτή τη στρατηγική για πάντα και σε ένα ορισμένο σημείο, στην πραγματικότητα, πρέπει να καταλήξει σε συμφωνία με την Αμερική».

Αντίθετα, ο Νταβαρί εκτίμησε ότι η Τεχεράνη μπορεί να αντέξει την πίεση. «Είναι απίθανο, παρά τις δυσκολίες της οικονομικής κατάστασης, το Ιράν να υποχωρήσει από τις θέσεις του».