Στα τέλη του 1941 οι εκπληκτικές ικανότητες του Ρόμμελ στην διεξαγωγή του μηχανοκίνητου πολέμου στην βορειοαφρικανική έρημο, είχαν εκδιώξει τους Βρετανούς από την Λιβύη όπου είχαν προελάσει και τους είχαν εξαναγκάσει σε άμυνα στα δυτικά σύνορα της Αιγύπτου.

Τον Απρίλιο του 1941 ο Ρόμμελ πολιορκούσε το Τομπρούκ, το οποίο μόλις που άντεχε στις σφοδρές γερμανικές επιθέσεις.

Δύο προσπάθειες των Βρετανών να απωθήσουν τον Ρόμμελ το καλοκαίρι του 1941 (Επιχειρήσεις BREVITY και BATTLEAXE) είχαν αποτύχει παταγωδώς.

Η «Αλεπού της Ερήμου» είχε κερδίσει και αυτόν τον γύρο.

Οι Βρετανοί, από την στιγμή της εμφάνισης του Ρόμμελ σε αυτό το μέτωπο του πολέμου αντιλήφθηκαν ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος και η βασική αιτία για τις συνεχείς ήττες που υφίσταντο δεν ήταν τόσο η ποιότητα και η ποσότητα των γερμανικών στρατευμάτων, όσο το ευφυές στρατηγικό μυαλό του διοικητή του Αφρικανικού Σώματος.

Αυτό το εμπόδιο υψωνόταν και τώρα τον Νοέμβριο του 1941 όπου οι Βρετανοί, κατόπιν σφοδρών πιέσεων του Τσώρτσιλ, είχαν αποφασίσει να εξαπολύσουν μία νέα μεγάλη επίθεση για να απωθήσουν τις δυνάμεις του Άξονα και να απελευθερώσουν το Τομπρούκ από την πολύμηνη πολιορκία του.

Ο Τσώρτσιλ θα θυσίαζε ακόμα και την Σιγκαπούρη, το βρετανικό προπύργιο της Ασίας, κατευθύνοντας τις ενισχύσεις που προορίζοντο γι’ αυτήν στην Βόρειο Αφρική, προκειμένου να βοηθήσει στην εξαπόλυση της νέας επίθεσης, με τον κωδικό Επιχείρηση CRUSADER.

Παρά το αναμφισβήτητο γεγονός της ποσοτικής υπεροχής των δυνάμεων της 8ης Στρατιάς (διέθετε περισσότερα από 710 άρματα και 700 αεροσκάφη, έναντι 174 γερμανικών αρμάτων – συν 146 απαρχαιωμένων ιταλικών – και 420 αεροσκαφών), οι Βρετανοί ήθελαν να εξασφαλίσουν ότι το δαιμόνιο μυαλό του Ρόμμελ θα έλειπε ακριβώς την πιο κρίσιμη στιγμή της μεγάλης επίθεσης.

Ο Ρόμμελ επομένως έπρεπε να πεθάνει και μάλιστα τα μεσάνυχτα της 17ης προς 18ης Νοεμβρίου, την ώρα που τα τεθωρακισμένα του βρετανικού 30ού Σώματος Στρατού θα περνούσαν την μεθόριο Αιγύπτου – Λιβύης.

Εξουδετερώνοντας την «Αλεπού της Ερήμου»

Η επίθεση κατά του ίδιου του Ρόμμελ προϋπέθετε ότι οι Βρετανοί θα έπρεπε να γνωρίζουν το ακριβές σημείο στο οποίο θα ευρίσκετο κατά την νύκτα της επίθεσης.

Οι βρετανικές μονάδες υποκλοπών επικοινωνιών πίστευαν από καιρό ότι είχαν εντοπίσει το στρατηγείο του Ρόμμελ – με απόλυτη σχεδόν βεβαιότητα – σε ένα κτίριο στο χωριό Μπέντα Λιττόρια, πλησίον της αρχαίας Κυρήνης, γενέτειρας του Αννίβα.

Την επιβεβαίωση των εκτιμήσεων των Βρετανών αναλυτών ανέλαβε ο Λοχαγός Τζων Χέισλντεν, ίσως ο πιο επιτυχημένος πράκτορας των Βρετανών στην βορειοαφρικανική έρημο.

Ο Χέισλντεν μιλούσε ποικίλες αραβικές διαλέκτους και γνώριζε την νοοτροπία και τα έθιμα των νομάδων της ερήμου.

Έχοντας αφήσει γενειάδα και βάψει το δέρμα και τα μαλλιά του και φορώντας αραβικές κελεμπίες, έμοιαζε με έναν από τους Βεδουίνους που τριγυρνούσαν στις αχανείς εκτάσεις της Λιβύης.

Μία νύκτα του Οκτωβρίου 1941 ο Χέισλντεν έπεσε με αλεξίπτωτο κοντά στην Μπέντα Λιττόρια και άρχισε να παρακολουθεί μία βίλα στην άκρη του χωριού και ένα δημόσιο κτίριο που οι Ιταλοί ονόμαζαν Πρεφετούρα.

Γύρω από τα κτίρια υπήρχε πλήθος ασυρματοφόρων οχημάτων των διαβιβάσεων, σαφής ένδειξη υπάρξεως κάποιου διοικητικού σχηματισμού.

Μετά από λίγες ημέρες είδε αυτό που περίμενε: τον ίδιο τον Ρόμμελ να βγαίνει από την Πρεφετούρα και να αποχωρεί με το διοικητικό του όχημα.

Δύο ημέρες μετά συναντήθηκε με μία περίπολο της Ομάδος Ερήμου Μακράς Ακτίνος (Long Range Desert Group / LRDG) που τον μετέφερε στο Κάιρο.

Το βρετανικό επιτελείο είχε πλέον την επιβεβαίωση που χρειαζόταν για να εξαπολύσει την επιδρομή των Κομμάντος.

Σχέδιο αποκεφαλισμού

Η επιχείρηση εξόντωσης του Ρόμμελ θα ήταν μία ευρύτερη προσπάθεια αποκεφαλισμού των δυνάμεων του Άξονα καθώς εκτός από τον κύριο αντικειμενικό σκοπό (επίθεση στο στρατηγείο του Ρόμμελ) η καταδρομική δύναμη είχε και άλλους τρεις: την καταστροφή του ιταλικού στρατηγείου, του ιταλικού κέντρου πληροφοριών στην Απολλωνία καθώς και των τηλεφωνικών και τηλεγραφικών γραμμών σε μία οδική διασταύρωση 6,5 χλμ. νοτιοανατολικά της Κυρήνης.

Την επίθεση ανέλαβε το Τάγμα C της δυνάμεως “Layforce”, η οποία είχε σχηματισθεί στις αρχές του 1941 από τα 7ο, 8ο, 11ο Commando (που αργότερα μετονομάσθηκαν αντιστοίχως σε Τάγματα A, B, C) και τα 50ό και 52ο Commando Μέσης Ανατολής (που συγχωνεύτηκαν σε μία μονάδα αποτελώντας το Τάγμα D). Διοικητής της “Layforce” ήταν ο Συνταγματάρχης Λέϊκοκ.

Διοικητής του Τάγματος C ήταν ο 24χρονος Αντισυνταγματάρχης Ρότζερ Κέγιες, γιος του Ναυάρχου Τζέφρεϋ Κέγιες, ο οποίος ήταν επικεφαλής της Διοίκησης Συνδυασμένων Επιχειρήσεων (Combined Operations), που επέβλεπε όλες τις επιχειρήσεις των Κομμάντος.

Ο Λέϊκοκ θεώρησε εξαρχής το σχέδιο ως πολύ παράτολμο και ότι δεν υπήρχαν πολλές πιθανότητες διαφυγής των συμμετεχόντων ακόμη και σε περίπτωση επιτυχίας.

Ο Ρότζερ Κέγιες, ωστόσο, παρακάλεσε κυριολεκτικά τον Λέϊκοκ ώστε να μην αναφέρει αυτή του την εκτίμηση μπροστά στους επιτελείς της 8ης Στρατιάς, καθώς τότε υπήρχε περίπτωση ακυρώσεως της επιχείρησης.

Πέραν της ζωής των ανδρών του, οι επιτελείς πιθανώς να εφοβούντο για την ζωή ή την αιχμαλωσία του γιου ενός υψηλά ισταμένου Βρετανού αξιωματούχου και μέλους της αγγλικής αριστοκρατίας, καθώς ο Κέγιες θα ηγείτο προσωπικά της επίθεσης κατά του Ρόμμελ.

Η οργάνωση μάχης της μικρής καταδρομικής δύναμης προέβλεπε τον σχηματισμό τεσσάρων επιμέρους επιδρομικών τμημάτων.

Το 1ο Τμήμα θα συνίστατο από τον Αντισυνταγματάρχη Κέγιες, δύο αξιωματικούς, 22 Κομμάντος και έναν ιθαγενή οδηγό της φυλής Σενούσσι. Αποστολή τους ήταν η επίθεση στην οικία του Ρόμμελ και το γερμανικό στρατηγείο.

Το 2ο Τμήμα θα απετελείτο από τον Υπολοχαγό Σάντερλαντ, 12 Κομμάντος και έναν ακόμη οδηγό Σενούσσι, με αποστολή την επίθεση στο ιταλικό στρατηγείο στην Κυρήνη.

Το 3ο Τμήμα θα αποτελούσαν ο Υπολοχαγός Σεβαλιέ και 11 Κομμάντος, με αποστολή την επίθεση στο κέντρο πληροφοριών στην Απολλωνία.

Το 4ο Τμήμα θα ήταν η ομάδα διοικήσεως με τον Συνταγματάρχη Λέϊκοκ, δύο Κομμάντος και έναν νοσοκόμο. Θα λειτουργούσε ως κέντρο αναφοράς καταστάσεως και ως σύνδεσμος.

Τέλος θα υπήρχε και μία ομάδα με δύο κανό Folbot (από το Τάγμα C), με δύο αξιωματικούς και δύο Κομμάντος.

Οι ομάδες των κανό θα έβγαιναν πρώτα στην ακτή για να εντοπίσουν τυχόν φυσικά ή τεχνητά εμπόδια, να σιγουρευτούν ότι οι σύνδεσμοι στην ακτή ήταν οι προβλεπόμενοι και όχι πράκτορες των Γερμανών και, τέλος, για να καθοδηγήσουν τις λέμβους των Κομμάντος με ακρίβεια στο σωστό σημείο της αποβίβασης.

Η επιδρομική δύναμη θα μεταφερόταν από δύο υποβρύχια: το HMS “Torbay”, στο οποίο θα επιβιβάζοντο το 1ο Τμήμα και η ομάδα διοικήσεως και το HMS “Talisman”, στο οποίο θα επιβιβάζοντο τα 2ο και 3ο Τμήματα.

Οι Κομμάντος θα αποβιβάζοντο στο σημείο Τσεσκέμ ελ-Κελμπ (αλλιώς Ζαουιέτ ελ-Χαμάμα) στην ακτή δυτικά της Κυρήνης.

Εκεί θα παρέμεναν όλη την διάρκεια της 15ης Νοεμβρίου σε έναν προσωρινό χώρο αποκρύψεως και το βράδυ της 15ης προς 16η θα προχωρούσαν σε έναν χώρο αποκρύψεως στην μισή απόσταση από τον στόχο.

Εκεί πάλι θα έμεναν κρυμμένοι όλη την 16η και το βράδυ 16/17 Νοεμβρίου, τα τμήματα θα εχωρίζοντο και θα έφθαναν σε προκεχωρημένους χώρους αποκρύψεως οι οποίοι απείχαν μερικές εκατοντάδες μέτρα από τους στόχους τους.

Από εκεί θα μπορούσαν να παρατηρούν τους στόχους και να εκπονήσουν τα τελικά σχέδια επίθεσης.

Η αποχώρηση των Κομμάντος θα γινόταν πάλι με υποβρύχια τα οποία θα περίμεναν από την τέταρτη μέχρι και την έκτη νύκτα μετά την ημέρα της απόβασης των τμημάτων (ήτοι τα βράδια της 18ης, 19ης και 20ής Νοεμβρίου).

Οι χώροι αποχώρησης θα ήταν για το HMS “Torbay” η αρχική παραλία, ενώ για το HMS “Talisman” μία παραλία 5 χλμ. δυτικότερα.

Η επιβίβαση των 59 Κομμάντος έγινε στις 10 Νοεμβρίου στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας με μία μικρή αλλαγή.

Ο Συνταγματάρχης Λέϊκοκ επιβιβάστηκε στο HMS “Talisman” αντί του HMS “Torbay”, καθώς ο Λοχαγός Γκλέννυ, που θα διοικούσε τα 3ο και 4ο Τμήματα, αρρώστησε ξαφνικά.

Η επιδρομική δύναμη ωστόσο ξεκινούσε με δύο σοβαρές ελλείψεις: πρώτον, δεν διέθετε διαβιβαστές καθώς αυτοί είχαν μετατεθεί από την “Layforce” σε άλλες μονάδες και δεύτερον δεν υπήρχαν καταστροφείς, με αποτέλεσμα οι ανατινάξεις των στόχων να έχουν ανατεθεί σε απλούς Κομμάντος με πρόχειρη εκπαίδευση.

Ο ρόλος των πρακτόρων του Χέιζελντεν

Σημαντικότατο ρόλο για την επιτυχή διεξαγωγή της επιχείρησης θα διαδραμάτιζε η ομάδα πρακτόρων του Λοχαγού Χέισλντεν η οποία είχε αναλάβει την υποδοχή της επιδρομικής δύναμης και την διεξαγωγή επιμέρους δολιοφθορών.

Συγκεκριμένα, η ομάδα του Χέισλντεν περιελάμβανε τους Λοχαγούς Τσάπμαν και Μελλότ και τον Ανθυπολοχαγό Γουέσταλ, από το Επιτελείο Ειδικών Επιχειρήσεων G(R) του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

Το G(R) συντόνιζε όλες τις επιχειρήσεις του SAS, της LRDG και των Κομμάντος ή οποιουδήποτε συνδυασμού αυτών, πίσω από τις εχθρικές γραμμές. Την ομάδα συμπλήρωναν δύο Άραβες από το 3ο Τάγμα της Λιβυκής Δύναμης Προσφύγων (Libyan Refugee Force).

Η αποστολή της ομάδας πρακτόρων, συγκεκριμένα, ήταν να αναγνωρίσουν την ακτή στο Τσεσκέμ ελ-Κελμπ και να εκπέμψουν φωτεινό σήμα ότι η ακτή ήταν ασφαλής για την αποβίβαση των Κομμάντος.

Εν συνεχεία θα εκτελούσαν δολιοφθορές στο στρατηγείο της ιταλικής Μεραρχίας “Trieste”, που ευρίσκετο στην κύρια οδό πλησίον της τοποθεσίας Σλόντα, καταστρέφοντας μέσα μεταφοράς και κόβοντας τις τηλεφωνικές γραμμές στην νοτιότερη οδό, μέσω των ορέων του Τζεμπέλ-ελ-Ακχντάρ.

Η ομάδα ξεκίνησε την 7η Νοεμβρίου, από την προωθημένη βάση της Όασης Σίβα, επιβιβασμένη στα οχήματα της περιπόλου T.2 της LRDG, υπό τον Λοχαγό Χάντερ.

Με αυτά μεταφέρθηκαν μέχρι το νοτιότατο άκρο του χειμάρρου Ουάντι Χελέιγκμα.

Εκεί αφίχθησαν την 10η Νοεμβρίου οπότε ο Χέισλντεν και ένας Άραβας συνέχισαν το ταξίδι με τα πόδια, φθάνοντας στην ακτή του Τσεσκέμ ελ-Κελμπ το πρωί της 14ης Νοεμβρίου.

Το απόγευμα κατέβηκαν στην ακτή και από τις 18.30 άρχισαν να εκπέμπουν κάθε 15 λεπτά φωτεινά σήματα προς το πέλαγος, όπως είχε συμφωνηθεί, για να ειδοποιήσουν το υποβρύχιο που ανέμεναν, ότι η ακτή ήταν ασφαλής για την αποβίβαση των Κομμάντος.

Προβληματική αποβίβαση

Σαράντα πέντε λεπτά μετά την εκπομπή των πρώτων σημάτων, το HMS Torbay έλαβε το προσυμφωνηθέν σήμα από τον Χέισλντεν και στις 19.56 απεστάλησαν με κανό ο Υπολοχαγός Ίνγκλις και ένας δεκανέας για να βεβαιωθούν ότι αυτός που έστελνε τα σήματα ήταν όντως ο Χέισλντεν.

Με την σειρά του ο Ίνγκλις έστειλε σήμα στο υποβρύχιο ότι μπορούσε να αρχίσει η αποβίβαση.

Οι φουσκωτές λέμβοι που θα μετέφεραν τους Κομμάντος τοποθετήθηκαν στο κατάστρωμα του υποβρυχίου το οποίο καταδύθηκε λίγο ώστε να γίνει δυνατή η άφεση των λέμβων στην επιφάνεια της θαλάσσης.

Την στιγμή εκείνη ένα μεγάλο κύμα σάρωσε το κατάστρωμα και 4 από τις λέμβους παρασύρθηκαν στην θάλασσα μαζί με έναν στρατιώτη που δεν γνώριζε κολύμπι.

Παρά την θαλασσοταραχή, όλες οι λέμβοι και ο στρατιώτης περισυνελέγησαν και στις 21.15 άρχισε η αποβίβαση από ένα αρχικό κύμα 7 λέμβων.

Εν τω μεταξύ, ο Ίνγκλις επέστρεψε στο HMS “Torbay” για να δει ποιά ήταν η αιτία της καθυστερήσεως.

Στην προσπάθεια ανελκύσεως του κανό καταστράφηκε ο σκελετός του, καθώς μεγάλα κύματα έδερναν πλέον το υποβρύχιο, αφού ο καιρός είχε επιδεινωθεί σε επικίνδυνο βαθμό.

Προβλήματα αντιμετώπισαν και οι φουσκωτές λέμβοι οι οποίες ανατράπηκαν πολλές φορές, μέχρις ότου μπορέσουν οι Κομμάντος να κωπηλατήσουν προς την ακτή.

Η τελευταία λέμβος έφυγε από το υποβρύχιο στις 00.30 αφού προηγουμένως είχε ανατραπεί τρεις φορές.

Η αποβίβαση που είχε υπολογισθεί ότι θα διαρκούσε 1 ώρα είχε διαρκέσει 5 ολόκληρες ώρες (!) ενώ οι Κομμάντος και ο εξοπλισμός τους ήταν μούσκεμα από την θάλασσα.

Στις 00.35 της 15ης Νοεμβρίου το HMS “Torbay” έστειλε οπτικό σήμα στο HMS “Talisman” ότι είχε ολοκληρωθεί η αποβίβαση των Κομμάντος που μετέφερε. Το HMS “Talisman” προσέγγισε την ακτή στις 01.45 και οι Κομμάντος ανέπτυξαν τις φουσκωτές λέμβους τους στο κατάστρωμα.

Η κακοκαιρία ωστόσο επανέλαβε την σκηνή που είχε προηγηθεί στο άλλο υποβρύχιο, καθώς ένα μεγάλο κύμα σάρωσε 7 από τις 8 λέμβους από το κατάστρωμα μαζί με 11 στρατιώτες.

Το υποβρύχιο τότε απομακρύνθηκε από την ακτή ώστε να μειωθεί η επίδραση των μεγάλων κυμάτων και προσπάθησε να στείλει ένα κανό για να βοηθήσει στην περισυλλογή των ανδρών και των λέμβων.

Ατυχώς και αυτό το κανό καταστράφηκε κατά την καθέλκυσή του.

Ο κυβερνήτης του HMS “Talisman”, είπε τότε στον Υπολοχαγό Σάντερλαντ να ρίξει τις λέμβους που είχαν απομείνει στην θάλασσα και οι Κομμάντος να πηδήξουν στο νερό πίσω από αυτές.

Αυτό και έγινε αλλά τελικά μόνο μία λέμβος κατόρθωσε να πλεύσει σωστά με τους επιβάτες της επάνω και να φθάσει στην ακτή. Σε αυτήν ευρίσκοντο ο Συνταγματάρχης Λέϊκοκ και 7 Κομμάντος.

Η ώρα είχε φθάσει πλέον στις 04.00 και το φεγγάρι είχε ανατείλει πλήρως στον ουρανό όταν περισυνελέγησαν οι τελευταίοι άνδρες και λέμβοι από την θάλασσα.

Περαιτέρω προσπάθειες αποβίβασης δεν έγιναν, καθώς το υποβρύχιο έπρεπε να φύγει για να φορτίσει τις μπαταρίες του.

Επιπλέον, δεν υπήρχαν αρκετές λέμβοι για να μεταφέρουν τους Κομμάντος και τα δύο κανό είχαν καταστραφεί, με αποτέλεσμα να μη μπορούν να δέσουν τις λέμβους που είχαν βγει στην ακτή και να τις σύρουν μέχρι το HMS “Talisman”.

Ως εκ τούτου ο Λέϊκοκ έστειλε σήμα να σταματήσει η αποβίβαση και να επαναληφθεί την επόμενη νύκτα και αν ήταν δυνατόν να συλλεχθούν οι λέμβοι γιατί υπήρχε κίνδυνος να ανακαλυφθούν από τον εχθρό.

Τροποποίηση του σχεδίου

Η προβληματική, λόγω καιρικών συνθηκών, αποβίβαση, είχε ως αποτέλεσμα να φθάσουν στην ακτή μόνον 36 Κομμάντος, γεγονός που δημιουργούσε δυσχέρειες στην εφαρμογή του αρχικού σχεδίου της καταδρομής.

Ο Λέϊκοκ είχε δύο επιλογές: είτε να καθυστερήσει και να περιμένει την αποβίβαση και των υπολοίπων Κομμάντος την επόμενη νύκτα, είτε να συνεχίσει με την υπάρχουσα δύναμη και να τροποποιήσει το σχέδιο ενέργειας.

Προτίμησε το δεύτερο καθώς ήταν κεφαλαιώδους σημασίας η επιδρομή στο στρατηγείο του Ρόμμελ να γίνει ακριβώς τα μεσάνυχτα 17/18 Νοεμβρίου οπότε και θα εκδηλωνόταν η επίθεση της 8ης Στρατιάς.

Ως εκ τούτου, το HMS “Talisman” στις 09.35 το πρωί της 16ης Νοεμβρίου έλαβε σήμα να αποχωρήσει και να μην αποβιβάσει άλλους στρατιώτες.

Το νέο σχέδιο προέβλεπε την προσβολή του στρατηγείου του Ρόμμελ από το 1ο Τμήμα υπό τον Κέγιες, που θα είχε μαζί του τον Λοχαγό Κάμπελ και 17 Κομμάντος.

Η άλλη ομάδα, που σχηματιζόταν από 6 Κομμάντος και τον Υπολοχαγό Κουκ, θα αναλάμβανε την καταστροφή των γραμμών επικοινωνιών στην διασταύρωση νοτίως της Κυρήνης, την οποία θα πραγματοποιούσε το 2ο Τμήμα του Υπολοχαγού Σάντερλαντ, το οποίο όμως δεν είχε αποβιβασθεί.

Ο ίδιος ο Λέϊκοκ και δύο Κομμάντος θα έμεναν στο σημείο ανασυγκροτήσεως της δυνάμεως ως σύνδεσμοι, ενώ ο Χέισλντεν θα κατέστρεφε τις επικοινωνίες στην οδό Λαμλούντα – Ελ Φάιντια, όπως είχε προβλεφθεί.

Προσέγγιση στον στόχο

Οι δύο βρετανικές ομάδες ξεκίνησαν στις 19.00 της 15ης Νοεμβρίου με δύο Άραβες οδηγούς που τους εξασφάλισε ο Χέισλντεν καθώς οι οδηγοί Σενούσσι δεν είχαν αποβιβασθεί.

Μετά από μερικά χιλιόμετρα, ωστόσο, οι Άραβες αρνήθηκαν να συνεχίσουν και οι Κομμάντος προχώρησαν μόνοι τους φθάνοντας τα ξημερώματα σε έναν ξεροπόταμο στον οποίο και διανυκτέρευσαν.

Εκεί το πρωί της 16ης ανακαλύφθηκαν από Άραβες που απεδείχθησαν φιλικοί και τους οδήγησαν σε ένα σημείο 16 χλμ. μακριά από την Μπέντα Λιττόρια, το οποίο και επελέγη ως σημείο ανασυγκροτήσεως.

Η πορεία των Κομμάντος προς τον στόχο τους υπήρξε τυραννική εξαιτίας των καιρικών συνθηκών.

Από την στιγμή της αποβίβασής τους ήταν μουσκεμένοι και παγωμένοι καθώς έβρεχε συνεχώς καταρρακτωδώς και η θερμοκρασία ήταν πολύ χαμηλή.

Οι Κομμάντος ήταν υποχρεωμένοι να διανύσουν τα 30 χλμ. ως το στρατηγείο του Ρόμμελ και να ανέβουν σε υψόμετρο 600 μέτρων υπό αυτές τις συνθήκες, αποκρυπτόμενοι την ημέρα και περπατώντας την νύκτα.

Στο σημείο ανασυγκροτήσεως οι Κομμάντος έμειναν όλη την ημέρα και ενημερώθηκαν από τον Χέισλντεν ότι ο Ρόμμελ και το επιτελείο του έμεναν σε μία οικία στο Σίντι Ράφα και όχι στο κτίριο της Μπέντα Λιττόρια, όπως αρχικά έλεγαν οι πληροφορίες.

Αυτό επιβεβαιωνόταν και από Άραβες οι οποίοι φαίνεται ότι δεν είχαν την παραμικρή αμφιβολία.

Ως εκ τούτου, το βράδυ της 17ης η ομάδα του Κέγιες οδηγήθηκε από τους Άραβες οδηγούς σε ένα σημείο που απείχε μερικές εκατοντάδες μέτρα από τον νέο στόχο.

Την ίδια στιγμή έφθανε στον στόχο της (το σταυροδρόμι νοτίως της Κυρήνης) και η δεύτερη ομάδα των επιδρομέων του Υπολοχαγού Κουκ.

Στον τελικό χώρο αποκρύψεως ο Κέγιες είχε το χρόνο να παρατηρήσει τον στόχο και να εκπονήσει το τελικό σχέδιο επιθέσεως στην οικία που διέμενε ο διοικητής του Afrika Korps.

Οι τελευταίες διαταγές του προέβλεπαν: την επίθεση στο σπίτι από τον ίδιο, τον Λοχαγό Κάμπελ και τον Λοχία Τέρυ, ενώ την επίθεση στο ηλεκτροπαραγωγικό εργοστάσιο θα αναλάμβαναν τρεις Κομμάντος.

Οι υπόλοιποι θα ελάμβαναν θέσεις γύρω από τον κύριο στόχο ώστε να μην υπάρχει διέξοδος διαφυγής για τον Ρόμμελ και τους επιτελείς του.

Πέντε άνδρες θα παρακολουθούσαν τις εξόδους από την σκηνή των σκοπών και τον χώρο σταθμεύσεως αυτοκινήτων, δύο θα έμεναν έξω από το ξενοδοχείο, δύο θα ήταν στον δρόμο και στις δύο πλευρές του σπιτιού και άλλοι δύο θα φρουρούσαν την είσοδο της οικίας από όπου θα εισέβαλλαν ο Κέγιες και η ομάδα του.

Επίθεση με απώλειες

Ακριβώς στις 23.59 της 17ης Νοεμβρίου ο Κέγιες και οι άνδρες του έλαβαν θέσεις γύρω από το κτίριο όπου υποτίθεται ότι κοιμόταν ο Ρόμμελ.

Μαζί με τον Κάμπελ, ο Κέγιες ερεύνησε την πίσω μεριά του κτιρίου αλλά ανακάλυψαν ότι δεν ήταν δυνατή η πρόσβαση από τα παράθυρα ή τις πόρτες.

Ως εκ τούτου, πήγαν στην μπροστινή είσοδο και κτύπησαν κανονικά την πόρτα απαιτώντας, ο Κάμπελ, που μιλούσε άπταιστα γερμανικά, να τους ανοίξουν.

Ένας φρουρός τους άνοιξε και ο Κέγιες του επιτέθηκε προσπαθώντας να τον καταβάλει με σιωπηλό τρόπο ώστε να μην ξυπνήσουν οι ένοικοι του σπιτιού.

Ο Γερμανός όμως έπιασε την κάννη του υποπολυβόλου Thompson του Κέγιες με αποτέλεσμα να επακολουθήσει πάλη μεταξύ των δύο ανδρών.

Ο Κέγιες καθώς ήταν σφηνωμένος μεταξύ της εξωτερικής και εσωτερικής θύρας της εισόδου δεν μπορούσε να τραβήξει το στιλέτο του για να μαχαιρώσει τον Γερμανό στο λαιμό.

Την κατάσταση έβγαλε από το αδιέξοδο ο Κάμπελ, ο οποίος πυροβόλησε τον Γερμανό με το 38άρι περίστροφό του, προκαλώντας όμως την έγερση των ενοίκων του κτιρίου.

Μερικοί από αυτούς προσπάθησαν να κατέβουν την σκάλα που οδηγούσε στον πρώτο όροφο, αλλά μία ριπή από το Thompson του Λοχία Τέρυ τους έκανε να υποχωρήσουν.

Οι Κέγιες και Κάμπελ, αφού ερεύνησαν μερικά από τα δωμάτια στον διάδρομο του ισογείου, ανακάλυψαν μία πόρτα από την χαραμάδα της οποίας έβγαινε φως.

Ο Κέγιες άνοιξε την πόρτα και βρέθηκε απέναντι σε 10 περίπου Γερμανούς που φορούσαν κράνη, εναντίον των οποίων έριξε μία ριπή και ξανάκλεισε την πόρτα.

Ο Κάμπελ του είπε ότι επρόκειτο να ρίξει χειροβομβίδα και ο Κέγιες άνοιξε την πόρτα.

Αυτή την φορά όμως οι Γερμανοί τον περίμεναν. Καθώς η χειροβομβίδα έπεφτε στο δωμάτιο οι Γερμανοί πρόλαβαν και πυροβόλησαν τον Κέγιες, ο οποίος δεχόμενος μία ριπή στο στήθος, τραυματίσθηκε θανάσιμα.

Σύμφωνα με άλλη περιγραφή του συμβάντος, ο Κέγιες σκοτώθηκε αμέσως μόλις άνοιξε την πόρτα ενώ το δωμάτιο εκκαθάρισαν ο Λοχίας Τέρυ με τον Κάμπελ, ρίχνοντας ο δεύτερος την χειροβομβίδα και ο πρώτος ακολουθώντας και θερίζοντας τον χώρο.

Όπως και να έχει, μετά την συμπλοκή επικράτησε ησυχία και ο Τέρυ με τον Κάμπελ έσυραν έξω από την μπροστινή είσοδο τον Κέγιες όπου και διαπίστωσαν τον θάνατό του.

Ο Κάμπελ επέστρεψε στο εσωτερικό του κτιρίου και αφού ερεύνησε τα υπόλοιπα δωμάτια, χωρίς να ανακαλύψει κανέναν, βγήκε από την πίσω πόρτα του σπιτιού.

Εκεί τον πυροβόλησαν οι ίδιοι οι άνδρες του, οι οποίοι τον πέρασαν για Γερμανό που προσπαθούσε να διαφύγει.

Με σπασμένο το κάτω μέρος του ποδιού του από μία βολίδα, ο Κάμπελ κατάλαβε ότι δεν υπήρχε πιθανότητα να ακολουθήσει τους υπόλοιπους Κομμάντος ως την ακτή.

Διέταξε λοιπόν τους άνδρες του να τον εγκαταλείψουν.

Προηγουμένως όμως τους διέταξε να συγκεντρώσουν όσες χειροβομβίδες είχαν μείνει και να τις πετάξουν σε όσα παράθυρα ήταν ανοικτά.

Ο ήχος μίας μάχης λίγες εκατοντάδες μέτρα πιο μακριά που δεν υπήρχαν Βρετανοί, απεδείκνυε ότι οι Γερμανοί είχαν πανικοβληθεί και επάνω στην σύγχυσή τους άρχισαν μεταξύ τους ανταλλαγή πυρών.

Οι απώλειές τους, πίστευαν οι Κομμάντος, περιελάμβαναν αρκετούς στρατιώτες και τουλάχιστον δύο επιτελικούς αξιωματικούς, όμως ο κύριος στόχος, ο Ρόμμελ, δεν φαίνεται να ήταν μέσα σε αυτούς.

Η μοίρα σώζει τον Ρόμμελ

Πραγματικά ο Ρόμμελ εκείνη την βραδιά βρισκόταν στην Ρώμη όπου εόρταζε τα γενέθλιά του, έχοντας πάρει άδεια δύο εβδομάδες πριν, για λόγους υγείας.

Όμως ακόμα και αν ο Ρόμμελ ευρίσκετο στην Αφρική θα ήταν πάλι αδύνατον να τον σκοτώσουν οι Κομμάντος καθώς το στρατηγείο του είχε μεταφερθεί από την Μπέντα Λιττόρια πολύ πιο κοντά στην πρώτη γραμμή, πλησίον της Γκαμπούτ, μεταξύ της Μπάρντια και του Τομπρούκ.

Ο εντοπισμός του Ρόμμελ από τον Χέισλντεν, σύμφωνα με μία άποψη, οφειλόταν πιθανώς σε συμπτωματική επίσκεψη του Γερμανού στρατηγού για να επιθεωρήσει ή να συνομιλήσει με τον υπεύθυνο διοικητικής μερίμνης του Afrika Korps, καθώς η οικία στην Μπέντα Λιττόρια στέγαζε πλέον το αρχηγείο εφοδιασμού των Γερμανών.

Μία άλλη άποψη δίνει η μαρτυρία του διοικητή του στρατηγείου εφοδιασμού, Συνταγματάρχη Σλιούσενερ, τον Ιούλιο του 1946, όντας αιχμάλωτος πολέμου στην Γερμανία.

Σύμφωνα με τον Σλιούσενερ – ο οποίος απουσίαζε το βράδυ της επιδρομής από το στρατηγείο στην Μπέντα Λιττόρια λόγω ασθενείας – το κτίριο δεν απετέλεσε ποτέ αρχηγείο του Ρόμμελ.

Όσον αφορά δε την θέασή του Ρόμμελ από τον Χέισλντεν, υποστήριξε ότι θα πρέπει να είδε τον Αρχίατρο και να τον μπέρδεψε με τον Ρόμμελ, καθώς και οι δύο είχαν τις ίδιες σωματικές διαστάσεις και φορούσαν παρόμοια στολή.

Επίσης, ο Σλιούσενερ είπε ότι δύο ημέρες πριν την επιδρομή βρέθηκαν ελαστικές λέμβοι στην ακτή οπότε και αποφασίσθηκε να τοποθετηθεί ένας σκοπός στην είσοδο του στρατηγείου, το οποίο ως τότε ήταν αφύλακτο. Επρόκειτο για τον σκοπό που πάλεψε με τον Κέγιες.

Όσον αφορά τις απώλειες, ο Γερμανός αξιωματικός δήλωσε ότι αυτές περιελάμβαναν τον θάνατο ενός υπολοχαγού και ενός ανθυπολοχαγού του επιτελείου του.

Τέλος απεκάλυψε ότι το διπλανό ιταλικό στρατηγείο δεν δέχθηκε επίθεση και ότι στην διάρκεια της επίθεσης σε έναν πυλώνα ηλεκτρικών συρμάτων, κατεστράφη μόνον μία από τις τέσσερεις τσιμεντένιες κολώνες του.

Η περιγραφή του Σλιούσενερ για την απόδοση των υπολοίπων επιδρομικών τμημάτων, είναι σχεδόν ακριβής.

Ο Χέισλντεν πραγματικά δεν επιτέθηκε στο στρατηγείο της ιταλικής Μεραρχίας “Trieste”, καθώς αυτή είχε αποχωρήσει από την περιοχή προς τα νοτιοανατολικά.

Μοναδικός του στόχος έμειναν τα τηλεφωνικά καλώδια τα οποία έκοψε στον κεντρικό δρόμο πλησίον του Σίντι Μοχάμεντ-ελ-Χομρί.

Το 2ο Τμήμα επιτέθηκε στον ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό, αλλά δεν μπόρεσε να ανατινάξει το δυναμό καθώς οι πυροκροτητές είχαν αχρηστευθεί από το θαλασσινό νερό και την συνεχή βροχή.

Οι Βρετανοί υποστήριξαν αργότερα ότι τελικά αχρήστευσαν το δυναμό με χειροβομβίδες.

Σύμφωνα με γερμανικά έγγραφα που έπεσαν αργότερα στα χέρια των Συμμάχων, σημειώθηκε μία ανατίναξη στο σταυροδρόμι νοτίως της Κυρήνης ενώ ένα κέντρο διανομής καυσίμων δέχθηκε επίθεση και οι επιδρομείς διέφυγαν.

Αυτές οι ενέργειες πιθανότατα οφείλοντο στην ομάδα του Υπολοχαγού Κουκ.

Διαφυγή

Ο Λοχίας Τέρυ και οι άνδρες του κατόρθωσαν να φθάσουν στο προσυμφωνηθέν σημείο ανασυγκροτήσεως στις 17.00 και να συναντηθούν με τον Λέϊκοκ.

Την ημέρα αυτή ανακαλύφθηκαν από φιλικούς Άραβες οι οποίοι τους πληροφόρησαν ότι το σημείο που είχαν κρύψει τις λέμβους ήταν επισφαλές. Προσφέρθηκαν να τις κρύψουν αυτοί, πράγμα που δέχθηκαν οι Βρετανοί, αλλά μετά έφυγαν χωρίς να τους ανακοινώσουν πού τις είχαν τοποθετήσει.

Οι επόμενοι Άραβες που ανακάλυψαν τους Κομμάντος κάθε άλλο παρά φιλικοί ήταν και έφυγαν γρήγορα για να πληροφορήσουν τους Γερμανούς.

Μέχρι το βράδυ ωστόσο, δεν είχε φανεί κανένα εχθρικό τμήμα και σύντομα εμφανίσθηκε το HMS “Torbay” για να παραλάβει τους Κομμάντος.

Αυτό όμως ήταν για την ώρα αδύνατο καθώς η κακοκαιρία δεν επέτρεπε την ασφαλή πλεύση των λέμβων.

Εκτός αυτού οι επιδρομείς από την ξηρά έστειλαν σήμα ζητώντας σωσίβια Mae West, καθώς θα έπρεπε να κολυμπήσουν μέχρι το υποβρύχιο μια και δεν ήξεραν πού βρίσκονται οι λέμβοι.

Το αίτημα αυτό φάνηκε παράξενο στον κυβερνήτη του υποβρυχίου καθώς ήξερε πως οι Κομμάντος βγήκαν στην ακτή φορώντας δύο σωσίβια ο καθένας.

Τελικά στις 22.50 απεστάλη μία λέμβος με 23 σωσίβια, τρόφιμα και νερό η οποία βγήκε στην ακτή παρασυρόμενη από το κύμα εφόσον δεν κατέστη δυνατό λόγω της σφοδρής θαλασσοταραχής να επιβιβασθεί ο Υπολοχαγός Ίνγκλις.

Η αναφορά των επιδρομέων για τον θάνατο του Κέγιες και τους αγνοούμενους του 2ου Τμήματος έδωσε την εντύπωση στον κυβερνήτη του HMS “Torbay”, Πλοίαρχο Μάγιερς, ότι οι Κομμάντος κινδύνευαν από στιγμή σε στιγμή να συλληφθούν.

Ως εκ τούτου, πρότεινε να πλησιάσει το υποβρύχιο σε απόσταση 100 περίπου μέτρων από ένα μικρό ακρωτήριο στα δυτικά της ακτής και οι άνδρες να κολυμπήσουν μέχρι αυτό.

Ο Λέϊκοκ, ωστόσο, φοβούμενος ότι οι εξαντλημένοι στρατιώτες του θα κινδύνευαν σε αυτό το νυκτερινό κολύμπι μέσα σε μία άγρια θάλασσα, έστειλε σήμα ότι θα προσπαθούσαν αύριο που προβλεπόταν, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Ναυτικού, να είναι καλύτερος ο καιρός.

Μία ώρα πριν το πρώτο φως το πρωί της 19ης Νοεμβρίου οι Κομμάντος έλαβαν θέσεις περιμετρικής τάξεως χωρισμένοι σε δύο τμήματα, ένα δυτικά και ένα ανατολικά του σημείου αποκρύψεως.

Τίποτα δεν συνέβη το υπόλοιπο πρωί αλλά το μεσημέρι ακούσθηκαν πυροβολισμοί από τα δυτικά.

Μία μεγάλη δύναμη Καραμπινιέρων και Αράβων άρχισε σφοδρή επίθεση κατά των βρετανικών θέσεων.

Σύντομα χάθηκε η επαφή με το δυτικό τμήμα ενώ το ανατολικό στο οποίο ηγείτο ο Λέϊκοκ χωρίσθηκε σε ομάδες των τριών ανδρών οι οποίες διετάχθησαν από τον συνταγματάρχη να κινηθούν ανατολικά και να προσπαθήσουν να έλθουν σε επαφή με τις προελαύνουσες προς τα δυτικά δυνάμεις της βρετανικής 8ης Στρατιάς.

Οι μοναδικοί που θα έμεναν πίσω θα ήταν ο Υπολοχαγός Πράιορ ο οποίος είχε τραυματισθεί σοβαρά στο πόδι και ένας νοσοκόμος, οι οποίοι παραδόθηκαν στους Ιταλούς.

Ο Συνταγματάρχης Λέϊκοκ και ο Λοχίας Τέρυ έμειναν μαζί μετά την αυτοδιάλυση της ομάδας και κρύφθηκαν στους λόφους της ορεινής περιοχής Τζεμπέλ-ελ-Ακχντάρ.

Τις δύο επόμενες νύκτες (20/21 και 21/22 Νοεμβρίου) προσπάθησαν να κατέβουν στην ακτή και να κατευθυνθούν στο εναλλακτικό σημείο περισυλλογής από το HMS “Talisman”, αλλά η έντονη δραστηριότητα του εχθρού δεν τους επέτρεψε να το πετύχουν.

Ως εκ τούτου, αποφάσισαν να κινηθούν ανατολικά.

Στην επίπονη πορεία τους είχαν σημαντική βοήθεια από την φιλική αραβική φυλή των Σενούσσι, οι οποίοι τους προμήθευαν με ψωμί και κατσικίσιο κρέας.

Όσο για το νερό οι συνεχείς βροχοπτώσεις τους εξασφάλισαν άφθονο.

Η διαφυγή τους από τις ομάδες ερεύνης των Ιταλών ήταν εύκολη μέσα στο ορεινό έδαφος του Τζεμπέλ-ελ-Ακχντάρ, αλλά μεγάλες δυσκολίες αντιμετώπισαν από τους Άραβες Καραμπινιέρους οι οποίοι γνώριζαν άριστα την τέχνη της ιχνηλάτησης.

Ωστόσο η τακτική τους να κρύβονται την ημέρα και να ταξιδεύουν την νύκτα μέσα από τους ξεροπόταμους που ήδη είχε ερευνήσει ο εχθρός, τους εξασφάλισε ασφαλή διάβαση μέσα από την εχθρική περιοχή.

Τελικά η οδύσσεια των δύο Βρετανών έληξε 41 ημέρες μετά την αποβίβασή τους στην Κυρήνη, δηλαδή τα Χριστούγεννα του 1941.

Ένα άλλο μέλος της επιδρομικής δύναμης που επέστρεψε σώο ήταν ο Λοχαγός Χέισλντεν, ο οποίος την 1η Δεκεμβρίου περισυνελέγη από την περίπολο T.2 της LRDG, υπό τον Υπολοχαγό Κράουτσερ και έφθασε στην Όαση Σίβα.

Όσο για την τύχη των υπολοίπων Κομμάντος, τα νέα που έφεραν οι Άραβες στον Χέισλντεν ήταν άσχημα.

Οι Γερμανοί το πρωί της 18ης είχαν συλλάβει δύο Βρετανούς και μετά άλλους πέντε, γεγονός που σήμαινε ότι επρόκειτο για το 2ο Τμήμα του Υπολοχαγού Κουκ.

Επάνω στον ένα Βρετανό βρέθηκε χάρτης ο οποίος σημείωνε την ακτή στο Τσεσκέμ-ελ-Κελμπ, πράγμα που εξηγεί την ανεύρεση της θέσης από τους Ιταλούς και την επίθεση που ακολούθησε.

Ωστόσο καμμία πληροφορία δεν υπήρχε για τους Κομμάντος που διαλύθηκαν στην ακτή.

Αυτοί είτε φονεύθηκαν, είτε συνελήφθησαν, είτε χάθηκαν στην έρημο, προσπαθώντας να διαφύγουν.

Πάντως οι Κομμάντος που συνελήφθησαν δεν εκτελέσθηκαν από τους Γερμανούς τουλάχιστον όσο ευρίσκοντο στην Βόρειο Αφρική, καθώς ο Ρόμμελ, ο οποίος επέστρεψε δύο ημέρες μετά την επιδρομή, αγνόησε την διαταγή του Χίτλερ που επέβαλε την εκτέλεση όσων Κομμάντος έπεφταν στα χέρια των Γερμανών.

Φυσικά δεν γνωρίζουμε εάν ίσχυσε το ίδιο και όταν οι Κομμάντος μεταφέρθηκαν στην Γερμανία ή στην Ιταλία σε κάποιο στρατόπεδο συγκεντρώσεως.

Αντίθετα, ο Ρόμμελ διέταξε στην περίπτωση του Κέγιες να ταφεί με πλήρεις στρατιωτικές τιμές μαζί με τους τέσσερεις Γερμανούς που σκοτώθηκαν κατά την επιδρομή.