Μια υπόθεση ελέγχων σε αλυσίδες επιχειρήσεων της εστίασης με πολλαπλά νομικά πρόσωπα ήταν η αφετηρία για την «Επιχείρηση Αχυράνθρωποι», την μεθοδολογία της οποίας δημοσιοποίησε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
Η έρευνα της ΑΑΔΕ στον χώρο της εστίασης έφερε στην επιφάνεια «αχυράνθρωπους» οι οποίοι συνδέονται επαναλαμβανόμενα πίσω από διαφορετικές εταιρείες και ρόλους.
Πρόκειται για πρόσωπα που εμφανίζονται τυπικά στα εταιρικά έγγραφα ως νόμιμοι εκπρόσωποι ή διαχειριστές, με την έρευνα της ΑΑΔΕ να στοχεύει να αποκαλύψει ποιοι ασκούν στην πράξη τη διοίκηση των επιχειρήσεων και την εκμετάλλευσή τους καθώς το ποιος «φαίνεται» στα χαρτιά δεν ταυτίζεται πάντα με το ποιος κινεί τα νήματα.
Η διερεύνηση κλιμακώθηκε μέσω εγγράφων και δεδομένων από πληροφοριακά συστήματα, ώστε να προκύψει μια δομημένη εικόνα δικτύου.
Η ΑΑΔΕ σημειώνει ότι η επιχειρησιακή δράση έβαλε στο κάδρο περισσότερα από ένα πεδία. Εκτός από τα φορολογικά, ελέγχθηκαν ζητήματα που συνδέονται με τη λειτουργία της επιχείρησης, όπως οι πωλήσεις αλκοολούχων, η τήρηση υποχρεώσεων στο εργασιακό σκέλος και η ορθότητα των δηλώσεων για τους πραγματικούς δικαιούχους, δηλαδή για το ποιος ελέγχει ουσιαστικά μια εταιρεία.
Το κρίσιμο στοιχείο, σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, ήταν η μετατροπή του μεγάλου όγκου διοικητικών δεδομένων σε έναν «χάρτη» των σχέσεων, κάτι που αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για παρόμοιες υποθέσεις με αλυσίδες, πολλαπλά νομικά πρόσωπα, πολλούς ρόλους και συχνές μεταβολές.
Το «σπάσιμο» της δραστηριότητας σε πολλά νομικά πρόσωπα δυσκολεύει την εικόνα του ποιος έχει την ευθύνη, ειδικά όταν αλλάζουν συχνά οι διαχειριστές, οι μέτοχοι ή οι εταίροι. Στην πράξη, η ίδια δραστηριότητα μπορεί να συνεχίζει, ενώ το εταιρικό όχημα να αλλάζει. Για αυτό, όπως υπογραμμίζεται, δεν αρκεί μια αποσπασματική ανάγνωση εταιρικών εγγράφων, αλλά χρειάζεται χαρτογράφηση των επαναλαμβανόμενων σχέσεων.
Ποια βήματα ακολούθησε η ΑΑΔΕ
Η επεξεργασία ξεκίνησε από τα νομικά πρόσωπα και πέρασε στα φυσικά πρόσωπα. Έγινε επεξεργασία προφίλ 380 νομικών προσώπων, ανεξαρτήτως ενεργής ή μη κατάστασης. Από τη συγκεντρωτική αποτύπωση προέκυψαν 205 φυσικά πρόσωπα που εμφανίζονται στις συγκεκριμένες εταιρείες ως ιδιοκτήτες, μέτοχοι ή εταίροι ή ως διαχειριστές και νόμιμοι εκπρόσωποι.
Στη συνέχεια αποτυπώθηκαν, με συγκεκριμένη μεθοδολογία, δυαδικές σχέσεις των παραπάνω προσώπων σε ρόλους ιδιοκτήτη ή διαχειριστή ή και των δύο. Ως σύνδεση θεωρείται η κοινή εμφάνιση σε εταιρικό σχήμα, με οποιονδήποτε ρόλο, σε κάθε μία από τις 380 εταιρείες. Από τα ζεύγη αυτά προκύπτουν ευρύτερες ομαδοποιήσεις, δηλαδή συστάδες ή «κυκλώματα» με πολλαπλές και επαναλαμβανόμενες κοινές σχέσεις.
Για την ποσοτικοποίηση της έντασης μιας σχέσης, η ΑΑΔΕ αναφέρει ότι δεν αξιολογήθηκε μόνο ο απόλυτος αριθμός κοινών εταιρειών. Χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης ομοιότητας Jaccard, ώστε να μετρηθεί η σχετική επικάλυψη του εταιρικού αποτυπώματος δύο προσώπων. Με αυτόν τον τρόπο αναδείχθηκαν περιπτώσεις όπου οι κοινές συμμετοχές δεν είναι τυχαίες ή αποσπασματικές, αλλά συγκροτούν σταθερό πρότυπο επαναλαμβανόμενης συνύπαρξης σε εταιρικά σχήματα.
Η συγκεντρωτική εικόνα κατέληξε σε τρία κυκλώματα, με κατανομή εταιρειών και ενδεικτικές οφειλές:
- Το Κύκλωμα Α περιλαμβάνει 87 εταιρείες, με ενδεικτικές οφειλές 11.396.587 ευρώ σε φόρους και 6.164.946 ευρώ στον ΕΦΚΑ.
- Το Κύκλωμα Β περιλαμβάνει 61 εταιρείες, με ενδεικτικές οφειλές 1.790.875 ευρώ σε και 1.810.472 ευρώ στον ΕΦΚΑ.
- Το Κύκλωμα Γ περιλαμβάνει 45 εταιρείες, με ενδεικτικές οφειλές 2.416.466 ευρώ σε φόρους και 1.030.120 ευρώ στον ΕΦΚΑ.
Με βάση μόνο αυτά τα τρία υποσύνολα, οι ενδεικτικές οφειλές αθροίζουν 15.603.928 ευρώ σε φόρους και 9.005.538 ευρώ σε εισφορές προς τον ΕΦΚΑ, δηλαδή συνολικά 24.609.466 ευρώ. Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι πρόκειται για ενδεικτικές οφειλές, όπως αποτυπώνονται στην κατανομή ανά κύκλωμα.
