Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η εξαφάνιση των ποταμών που διέσχιζαν την έρημο Τακλαμακάν στην περιοχή της λεκάνης Ταρίμ, στη βορειοδυτική Κίνα.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Archaeological Method and Theory, βασίστηκε σε περισσότερα από 10 χρόνια μελετών σε μία από τις πιο αφιλόξενες περιοχές του πλανήτη.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν 164 δείγματα απολιθωμένων δέντρων, καλαμιών και θάμνων, καθώς και 254 αρχεία ανάπτυξης δέντρων που κάποτε μεγάλωναν στις όχθες ποταμών οι οποίοι σήμερα έχουν εξαφανιστεί.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μεγάλη μείωση του εμπορίου στον Δρόμο του Μεταξιού συνέπεσε με περίοδο ακραίας ξηρασίας και πολύ χαμηλής ροής ποταμών μεταξύ 1500 και 1650 μ.Χ.
Η λεκάνη Ταρίμ, που περιβάλλεται από τα βουνά Τιανσάν, Παμίρ και Κουνλούν, είναι μία από τις πιο ξηρές περιοχές της Γης. Ωστόσο, για χιλιάδες χρόνια, τα νερά από το λιώσιμο των παγετώνων δημιουργούσαν ποτάμια που σχημάτιζαν πράσινες ζώνες ζωής μέσα στην έρημο.
Εκεί αναπτύχθηκαν οάσεις, πόλεις, σταθμοί καραβανιών και εμπορικά κέντρα που στήριζαν το τεράστιο δίκτυο του Δρόμου του Μεταξιού. Όταν όμως οι ποταμοί άλλαξαν πορεία ή σταμάτησαν να ρέουν λόγω μείωσης των υδάτων, τα δάση πέθαναν και οι οάσεις εγκαταλείφθηκαν.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι την περίοδο ακμής της Μογγολικής Αυτοκρατορίας, όταν ο Μάρκο Πόλο φέρεται να πέρασε από την περιοχή τον 13ο αιώνα, τα ποτάμια είχαν άφθονο νερό και οι εμπορικές διαδρομές λειτουργούσαν κανονικά. Ωστόσο, από τον 16ο αιώνα η εικόνα αλλάζει δραματικά. Τα δέντρα σταμάτησαν να αναπτύσσονται στις όχθες, τα ποτάμια ξεράθηκαν και πολλές οάσεις εγκαταλείφθηκαν.
Η μελέτη συνδέει επίσης την περίοδο αυτή με ένα εντυπωσιακό «αρχαιολογικό κενό» στην περιοχή, καθώς υπάρχουν ελάχιστα ευρήματα μεταξύ 1400 και 1650 μ.Χ. Οι επιστήμονες εικάζουν ότι πολλοί πληθυσμοί είτε μετακινήθηκαν είτε χάθηκαν όταν οι πηγές νερού εξαφανίστηκαν.
Παρότι οι ερευνητές δεν απορρίπτουν άλλες πιθανές αιτίες της παρακμής (όπως οι μογγολικές κατακτήσεις, οι συγκρούσεις και η άνοδος των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων), υποστηρίζουν ότι η έλλειψη νερού αποτέλεσε βασικό παράγοντα. Σύμφωνα με τη μελέτη, χωρίς νερό δεν μπορούσαν να υπάρξουν οάσεις, τροφή για τις καμήλες, πόσιμο νερό για τα καραβάνια ή στρατιωτικές δυνάμεις που θα προστάτευαν τις διαδρομές.
