Η Ανατολική Μεσόγειος και οι εξελίξεις περί αυτήν έχουν αρχίσει να αναδύονται ως ένα από τα πιο καυτά «μέτωπα» όχι μόνον για το παρόν και το εγγύς μέλλον, αλλά και τις αναδιατάξεις δυνάμεων στο περιφερειακό αυτό σύστημα, με σημείο αναφοράς την Ελλάδα, την Τουρκία, την Κύπρο και τον και τον κρίσιμο ρόλο των ΗΠΑ.

«Το Μεσογειακό Τόξο (σσ η «συμμαχία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο) δεν είναι παράπλευρο θέαμα. Έχει γίνει ένα από τα πιο έντονα σημεία πίεσης στην παγκόσμια τάξη που διαμορφώνεται τώρα. Αυτό που ξεκίνησε ως μια περιφερειακή συμφωνία γύρω από τις ενεργειακές ροές είναι τώρα μια σκληρή περίμετρος στην εκστρατεία της Ουάσιγκτον να υπερφαλαγγίσει τους αντιπάλους της στην Ανατολική και Δυτική Ασία.

Στα ύδατα αυτά οι διαχωριστικές γραμμές του 21ου αιώνα τοποθετούνται, δεν διαπραγματεύονται. Και αν αυτός ο άξονας που υποστηρίζεται από τη Δύση αντέξει ή καταρρεύσει κάτω από το βάρος των εσωτερικών πιέσεων και της εξωτερικής αντίστασης θα διαμορφώσει το επόμενο κεφάλαιο της παγκόσμιας τάξης», αναφέρει αρθρογράφος του The Cradle.

Η αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη

Σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να πέρασε «στα ψιλά» όχι όμως απαρατήρητο ένα απόσπασμα της χθεσινής (16/10/2025) ομιλίας του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Βουλή, στο οποίο η Ανατολική Μεσόγειος είχε την «τιμητική» της:

«Το τρίτο σχόλιό μου αφορά την αντίληψή μας ειδικά για τον χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, όπου οι προκλήσεις στην τρέχουσα συγκυρία είναι πολλές. Προκλήσεις σε πολλά επίπεδα, όπως είπα, από τις θαλάσσιες ζώνες μέχρι το μεταναστευτικό, την περιβαλλοντική επιβάρυνση μέχρι την παράνομη αλιεία, είναι ζητήματα για τα οποία το ίδιο το Διεθνές Δίκαιο απαιτεί τη συνεργασία όλων των παράκτιων κρατών.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η Ελλάδα επιδιώκει τη συνεννόηση με όλους τους γείτονες – το επαναλαμβάνω, με όλους τους γείτονές μας – έχοντας πυξίδα τη νομιμότητα και ιδίως το Δίκαιο της Θάλασσας.

Και είναι στις προθέσεις μας το επόμενο διάστημα να καλέσουμε όλα τα παράκτια κράτη σε μια κοινή συνάντηση, σε ένα φόρουμ, όπου θα μπορούμε να εξετάσουμε από κοινού όλα όσα μας απασχολούν. Η Ελλάδα δεν έχει να φοβηθεί απολύτως τίποτα από το να καθίσει στο τραπέζι με οποιονδήποτε, να υπερασπιστεί τις θέσεις της, πάντα με σημείο αναφοράς το Δίκαιο της Θάλασσας».

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές η πρόταση ενός πολυμερούς σχήματος διαλόγου που διατυπώθηκε κατά την ομιλία του πρωθυπουργού στη Βουλή, περιλαμβάνει την Κύπρο, τη Λιβύη, την Αίγυπτο, την Τουρκία και φυσικά την Ελλάδα με αντικείμενα το μεταναστευτικό, την προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος, τη συνδεσιμότητα, τις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών και την πολιτική προστασία.

«Στρατηγικός κόμβος εξαγωγών»

Ίσως φαντάζει ουτοπικό τα κράτη που βρέχει η Ανατολική Μεσόγειος να κάθονται στο ίδιο τραπέζι και να συζητούν – πολύ δε περισσότερο να συμφωνούν – για τη διευθέτηση πχ των μεταξύ τους ΑΟΖ. Ίσως πάλι να εξαρτάται και από τις πιέσεις που θα ασκηθούν…

«Οι μαζικές ανακαλύψεις φυσικού αερίου στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου – Ταμάρ και Λεβιάθαν στα ανοικτά των ακτών της κατεχόμενης Παλαιστίνης, Αφροδίτη κοντά στην Κύπρο και το κοίτασμα Ζορ της Αιγύπτου – προκάλεσαν μια αλλαγή στις περιφερειακές ευθυγραμμίσεις. Αυτό που κάποτε ήταν μια περιοχή καθαρής εισαγωγής ενέργειας υπόσχεται τώρα να γίνει στρατηγικός κόμβος εξαγωγών», αναφέρει ο αρθρογράφος του Cradle, που επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Η άποψή του πάντως συνάδει με το γεγονός ότι η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί πόλο έλξης αμερικανικών κολοσσών στον τομέα των υδρογονανθράκων. Άλλωστε το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την ευρύτερη περιοχή δεν είναι άγνωστο. Σχέδια που έχουν εκπονηθεί – έστω κι αν προχωρούν μετ’ εμποδίων ή για διάφορους λόγους παραμένουν στάσιμα – όπως ο αγωγός EastMed ή ο Great Sea Interconnector είχαν της «ευλογίες» της Ουάσινγκτον.

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Η επιδίωξη των ΗΠΑ είναι σαφής και διαχρονική. Για την Ουάσινγκτον η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί το «αντίπαλο δέος» απέναντι στην κινεζική επιρροή στον Ινδικό Ωκεανό, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Μεσόγειο.

Εξ ου και οι στρατηγικές επιλογές των ΗΠΑ για στήριξη πρωτοβουλιών όπως το πρόγραμμα I2U2 στο οποίο μετέχουν Ινδία, Ισραήλ, ΗΑΕ, ΗΠΑ ή τον διάδρομο Ινδίας – ΗΑΕ – Σαουδικής Αραβίας – Ιορδανίας – Ισραήλ, η υλοποίηση του οποίου «πάγωσε» – προσωρινά; – μετά την επίθεση της Χαμάς, την 7η Οκτωβρίου 2023.

«Αστάθμητο» – ή αρνητικό – παράγοντα σε όλα αυτά τα σχέδια που εκπονούνται αποτελεί η Τουρκία. Η οποία είτε βλέποντας τον ρόλο της να υποβαθμίζεται αν τα προγράμματα αυτά αποκτήσουν σάρκα και οστά, είτε κινούμενη από τον μεγαλοϊδεατισμό της «Γαλάζιας Πατρίδας», δείχνει να αντιδρά.

Η στάση της Άγκυρας

Η πρόσφατη δήλωση του Χακάν Φιντάν είναι χαρακτηριστική: «Μία από τις πιο σημαντικές ανησυχίες είναι οι ορατές και αόρατες περιοχές από τις οποίες περικυκλώνεται η Τουρκία. Οι ορατές περιοχές περικύκλωσης είναι δίκτυα συμμαχιών που έχουν σχηματιστεί εις βάρος της Τουρκίας.

Τα γνωρίζουμε και αναπτύσσουμε διπλωματικά μέτρα για να ανταποκριθούμε. Εάν δεν μπορούν να αναπτυχθούν διπλωματικά μέτρα για συγκεκριμένα ζητήματα, τότε το θέμα παραπέμπεται στους στρατιωτικούς θεσμούς και τους θεσμούς ασφαλείας – και από εκεί προκύπτουν περισσότερα».

Τα «δίκτυα συμμαχιών» στα οποία αναφέρεται ο Φιντάν προφανώς περιλαμβάνουν και το «Μεσογειακό Τόξο», ειδικά μετά την κίνηση της Κύπρου να προμηθευτεί τα ισραηλινής προέλευσης συστήματα αεράμυνας τύπου Barak MX, που «επισφράγισε» κατά την Άγκυρα την δημιουργία του άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Το πόσο μπορεί να «τραβήξει το σχοινί» η Τουρκία παραμένει ζητούμενο. Ομοίως όμως και η αντίδραση των ΗΠΑ που έχουν αποδείξει – ειδικά με τον Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία τους – ότι μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα πειστικές ή και πιεστικές όταν κάποιος απειλεί να χαλάσει τα στρατηγικά – ή και «επιχειρηματικά» – σχέδια τους.

Πηγή: OnAlert