Μια διεθνής ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε στην Κρήτη στοιχεία ενός μυστηριώδους τελετουργικού που πραγματοποιήθηκε περίπου πριν από 3.800 χρόνια. Οι κάτοικοι της πόλης Σίσι φαίνεται ότι «σκότωσαν» συμβολικά τους συλλογικούς τους τάφους, κατεδαφίζοντας τους και οργανώνοντας μια γιορτή, ως αντίκτυπο σε κοινωνικές αλλαγές της εποχής, όπως η εμφάνιση των πρώτων ανακτόρων.
Η ανακάλυψη αυτή αποκαλύπτει ότι οι τελετουργίες δεν αφορούσαν μόνο τους νεκρούς, αλλά και τη συγκέντρωση των ζωντανών, ενισχύοντας τους κοινωνικούς δεσμούς και τη συλλογική μνήμη. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Antiquity, προσφέρει νέα δεδομένα για τις ταφικές πρακτικές και τις κοινωνικές δομές της μινωικής Κρήτης.
Πιο αναλυτικά
Αυτή δεν ήταν μια βίαιη πράξη, αλλά μάλλον μια προσεκτικά σχεδιασμένη τελετουργία για να κλείσει ένα κεφάλαιο της ιστορίας τους. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Antiquity , αποκαλύπτει ότι περίπου 3.800 χρόνια πριν, οι κάτοικοι της πόλης Σίσι στο Λασίθι της Κρήτης πραγματοποίησαν μια μεγάλη τελετή κατά την οποία κατεδάφισαν τους συλλογικούς τους τάφους, έκαναν μια γιορτή και τους έθαψαν για πάντα.
Κατά την Εποχή του Χαλκού (μεταξύ 3000 και 1600 π.Χ.), οι Κρήτες έθαβαν τους νεκρούς τους σε συλλογικούς τάφους , μεγάλες ορθογώνιες ή κυκλικές κατασκευές όπου αναπαύονταν γενιές της ίδιας οικογένειας. Αυτοί οι χώροι δεν ήταν απλώς χώροι αποθήκευσης υπολειμμάτων αλλά και χώροι συγκέντρωσης όπου πραγματοποιούνταν τελετουργίες και ενισχύονταν οι κοινωνικοί δεσμοί. Ωστόσο, γύρω στο 1900 π.Χ., κάτι άλλαξε: άρχισαν να εγκαταλείπουν αυτές τις πρακτικές και να υιοθετούν νέες μορφές ταφής, πιο διακριτικές και λιγότερο ορατές αρχαιολογικά.
Μέχρι τώρα πίστευαν ότι αυτή η εγκατάλειψη ήταν σταδιακή και ειρηνική. Αλλά το νεκροταφείο του Σίσι, που ανασκάπτει η Βελγική Σχολή στην Αθήνα από το 2007, λέει μια διαφορετική ιστορία.
Στην περιοχή που ονομάζεται «Ζώνη 9» του νεκροταφείου, οι αρχαιολόγοι βρήκαν στοιχεία μιας μοναδικής τελετής . Πρώτα οι κάτοικοι της περιοχής Σίσι έθαψαν τους τελευταίους νεκρούς τους σε λάκκους και κεραμικά δοχεία. Έπειτα, ξήλωσαν προσεκτικά τους τοίχους των τάφων, συνέτριψαν μερικά υπολείμματα για να «ισοπεδώσουν» το έδαφος και οργάνωσαν ένα μεγάλο γλέντι .
Τα στοιχεία είναι ξεκάθαρα: βρέθηκε ένα στρώμα χώματος που περιείχε χιλιάδες σπασμένα θραύσματα κεραμικής, υπολείμματα κυπέλλων και πιάτων κουζίνας, όλα χρονολογημένα στην ίδια περίοδο (γύρω στο 1700 π.Χ.). Δεν ήταν απλά σκουπίδια , εξηγούν οι ερευνητές, ήταν τα απομεινάρια ενός κοινοτικού γλεντιού, μια συμβολική πράξη που σήμανε το τέλος μιας εποχής .
Τέλος, κάλυψαν τα πάντα με ένα στρώμα χώματος και πέτρες, σφραγίζοντας τον χώρο για πάντα . Είναι ενδιαφέρον ότι όταν αιώνες αργότερα ξανάρχισαν να θάβουν τους νεκρούς τους στην περιοχή, σεβάστηκαν αυτόν τον χώρο, σαν να ήξεραν ότι ήταν «απαγορευμένο» να τον ενοχλούν.
Γιατί «σκότωσαν» τους τάφους τους;
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό το τελετουργικό δεν ήταν μια τυχαία πράξη, αλλά μια απάντηση σε βαθιές κοινωνικές αλλαγές. Την ίδια περίπου εποχή στην Κρήτη άρχισαν να χτίζονται τα πρώτα ανάκτορα, όπως η Κνωσός , και οι κοινότητες άρχισαν να οργανώνονται με πιο συγκεντρωτικό τρόπο. Οι συλλογικοί τάφοι, δεμένοι με οικογένειες ή φυλές, έχασαν τη σημασία τους υπέρ νέων τελετουργικών χώρων, όπως ορεινά ιερά ή ιερά σπήλαια.
Με το να θάβουν ενεργά τους τάφους τους, οι κάτοικοι του Σίσσι όχι απλώς τους εγκατέλειπαν – τους έκαναν μέρος της συλλογικής τους μνήμης , σημειώνουν οι αρχαιολόγοι. Ήταν ένας τρόπος να πούμε: αυτό δεν μας αντιπροσωπεύει πλέον, αλλά δεν θα το ξεχάσουμε .
Το νεκροταφείο του Σίσι δεν είναι το μόνο όπου έχουν βρεθεί παρόμοιες τελετουργίες. Στη Μονή Οδηγήτρια, στη νότια Κρήτη, εκκενώθηκε ένας κυκλικός τάφος και τα οστά του θάφτηκαν σε λάκκο, συνοδευόμενος από εκατοντάδες σπασμένα κύπελλα . Στην Κεφάλα Πέτρας, ορισμένοι τάφοι γέμισαν με πέτρες σε μια πράξη που οι αρχαιολόγοι αποκαλούν «συμβολικό φόνο».
Ωστόσο, δεν τελείωσαν όλοι οι μινωικοί τάφοι έτσι. Πολλοί έπεσαν σε αχρηστία σταδιακά, και μερικά συνέχισαν να τους επισκέπτονται για αιώνες για μη ταφικές τελετές. Αυτό υποδηλώνει ότι κάθε κοινότητα έλαβε διαφορετικές αποφάσεις ενόψει των ίδιων κοινωνικών αλλαγών.
Μια μοναδική ανακάλυψη χάρη στη σύγχρονη αρχαιολογία
Αυτό που κάνει την ανακάλυψη του Σίσι ξεχωριστή είναι το επίπεδο λεπτομέρειας με το οποίο έχει τεκμηριωθεί. Χάρη στις σύγχρονες τεχνικές όπως η ανάλυση οστών και η στρωματογραφία, οι αρχαιολόγοι μπόρεσαν να ανασυνθέσουν την ακριβή σειρά των γεγονότων: από τις τελευταίες ταφές μέχρι τη γιορτή και την τελική σφράγιση.
Πριν, πολλά μινωικά νεκροταφεία είχαν ανασκαφεί γρήγορα και δημοσιεύτηκαν με λίγες πληροφορίες , παραδέχονται οι ερευνητές. Τώρα γνωρίζουμε ότι αυτά τα τελετουργικά ήταν πιο συνηθισμένα από ό,τι νομίζαμε, αλλά μόνο προσεκτικές ανασκαφές μας επιτρέπουν να τα εντοπίσουμε.
Οι τελετουργίες αυτές, δεν γινόντουσαν μόνο για τους νεκρούς, αλλά και για τους ζωντανούς, ισχυρίζονται οι αρχαιολόγοι. Ήταν ένας τρόπος να ενωθούν εν όψει της αβεβαιότητας και να πουν: “Τώρα, αυτοί είμαστε”.
Δείτε ΦΩΤΟ ΕΔΩ
