Παρά το γεγονός ότι οι γεννήσεις στην Ουκρανία έχουν σημειώσει κατακόρυφη πτώση από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, η ελπίδα παραμένει ζωντανή στα μαιευτήρια της χώρας. Μέσα σε ένα σκηνικό πολέμου και αβεβαιότητας, πολλές οικογένειες επιλέγουν συνειδητά να φέρουν στον κόσμο παιδιά, θεωρώντας την ανατροφή μιας νέας γενιάς ως την απόλυτη πράξη αντίστασης και πίστης στο μέλλον.
4 χρόνια πριν, όταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία
Πριν από τέσσερα χρόνια, τα ρωσικά στρατεύματα βρίσκονταν μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά από το μαιευτήριο Leleka, πέρα από ένα πευκοδάσος και μια λίμνη. Το σχέδιο του Βλαντιμίρ Πούτιν να κατακτήσει την Ουκρανία –εντάσσοντάς την σε μια νέα ρωσική αυτοκρατορία– ξεκίνησε ακριβώς στην άκρη αυτού του δρόμου. Οι δυνάμεις του είχαν ως στόχο να καταλάβουν το Κίεβο και να ανατρέψουν τη φιλοδυτική κυβέρνηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Προς έκπληξη του Κρεμλίνου, η Ουκρανία αντεπιτέθηκε. Μια ρωσική φάλαγγα τεθωρακισμένων καταστράφηκε στην κοντινή Μπούτσα. Για πέντε εβδομάδες μαινόταν μια μάχη. Το προσωπικό του μαιευτηρίου περιέθαλπε τραυματισμένους Ουκρανούς στρατιώτες. Στη συνέχεια, τον Μάρτιο του 2022, τα ρωσικά στρατεύματα αποσύρθηκαν από την περιοχή του Κιέβου. Άφησαν πίσω τους τις σορούς εκατοντάδων αμάχων που είχαν σκοτώσει, ανάμεσα στους οποίους και οικογένειες που προσπαθούσαν να διαφύγουν και πυροβολήθηκαν μέσα στα αυτοκίνητά τους.
Το νοσοκομείο στο χιονισμένο θέρετρο της Πούσα-Βοντίτσα επέστρεψε έκτοτε στην αρχική του λειτουργία: να φέρνει στον κόσμο μωρά. Ο πόλεμος συνεχίζεται, καθώς ο Πούτιν φαίνεται να στρέφει το βλέμμα του προς τον Λευκό Οίκο και τον Ντόναλντ Τραμπ για να πετύχει μια νίκη που αποδείχθηκε ανέφικτη στο πεδίο της μάχης.
Στην ανατολική Ουκρανία, η Ρωσία συνεχίζει να προελαύνει αργά, αλλά με βαρύ τίμημα: τον Ιανουάριο, 35.000 στρατιώτες της σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν.
Ο στρατός της Μόσχας κατέχει πλέον το 20% της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας. Χρειάστηκαν 1,2 εκατομμύρια νεκροί και τραυματίες για να προελάσει μόλις 30 μίλια στην περιοχή του Ντονμπάς, ένας αριθμός απωλειών περίπου ίδιος με εκείνον που υπέστησαν οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια ολόκληρου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Η Ρωσία δεν θα μας νικήσει»
«Δεν πιστεύω ότι η Ουκρανία θα χάσει τελικά. Αυτό είναι το εσωτερικό μου συναίσθημα. Η Ρωσία δεν θα μας νικήσει», αναφέρει στον Guardian η Βαλέρια Ιβαστσένκο, η οποία γέννησε στην κλινική. «Τόσοι πολλοί άνθρωποι έχουν χάσει φίλους και αγαπημένα πρόσωπα. Έχει υπάρξει τόση καταστροφή. Έχει βαρύ τίμημα και για τις δύο χώρες. Η Ουκρανία δεν θα πάψει να υπάρχει. Η ζωή μας δεν μπορεί να χαρακτηριστεί κανονική, αλλά προσπαθούμε να προσαρμοστούμε».
Η Ιβαστσένκο επισκεπτόταν το νοσοκομείο με την 20 μηνών κόρη της, τη Βερόνικα, που ανήκει σε μία νέα γενιά παιδιών της Ουκρανίας που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Το 2022, ρωσικά βλήματα προκάλεσαν ζημιές στην πολυκατοικία της οικογένειάς της στο χωριό Χορένκα. Τώρα, εχθρικά drones και βαλλιστικοί πύραυλοι ακούγονται να βουίζουν πάνω από το σπίτι τους, καθ’ οδόν προς την πρωτεύουσα.
«Είναι τρομακτικό. Δεν ξέρεις την κατεύθυνσή τους. Κρυβόμαστε στο σπίτι ανάμεσα σε δύο τοίχους. Η Βερόνικα αναγνωρίζει τις σειρήνες αεροπορικής επιδρομής», λέει η Ιβασένκο. «Όταν ξεκίνησε η εισβολή, δεν είχα παιδί. Θέλω να συνεχίσω να χτίζουμε τη ζωή μας εδώ. Πόλεμος σημαίνει ότι μπορείς να κάνεις σχέδια μόνο βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα».
Μία γέννηση για κάθε τρεις θανάτους
Σύμφωνα με την υπηρεσία προσφύγων του ΟΗΕ, 5,9 εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα και 3,7 εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά. Πολλοί είναι γυναίκες με παιδιά. Μετά από τέσσερα χρόνια ολοκληρωτικού πολέμου, η Ουκρανία έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων στον κόσμο, με περίπου μία γέννηση για κάθε τρεις θανάτους. Τα στοιχεία του ίδιου του νοσοκομείου καταδεικνύουν τη σοβαρή δημογραφική κρίση της χώρας. Το 2020, υπήρχαν 2.300 τοκετοί. Το 2022, ήταν 868 και πέρυσι, 952.
Ο Δρ. Βαλέριι Ζούκιν, διευθύνων σύμβουλος του Leleka, χαρακτηρίζει την πτώση των αριθμών ως «πολύ θλιβερή». «Μου αρέσει η ατμόσφαιρα στις μαιευτικές κλινικές. Είναι διαφορετική από ό,τι σε ένα κανονικό νοσοκομείο, όπου υπάρχει πόνος και τραγωδία. Εδώ, οι άνθρωποι έρχονται με θετικά συναισθήματα», είπε, προσθέτοντας: «Πρέπει να μάθουμε να ζούμε και να επιβιώνουμε σε αυτές τις συνθήκες. Όπως έγραψε ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ: “Είναι ανόητο να μην ελπίζεις”».
Μια άλλη μητέρα, η Ιβάννα Ντιντούρ, δηλώνει ότι η πολυμελής πλέον οικογένειά της αποφάσισε να παραμείνει στο Κίεβο. Τον Οκτώβριο του 2025 έφερε στον κόσμο το τρίτο της παιδί, την Αναστασία. «Δεν πρόκειται να φύγουμε, εκτός αν η Ρωσία φτάσει στο κατώφλι μας», είπε χαρακτηριστικά. Περιέγραψε την απόκτηση παιδιού σε καιρό πολέμου ως μια «πατριωτική πράξη». «Νιώθω ότι το οφείλω στους ανθρώπους της πρώτης γραμμής να μείνω εδώ, να μεγαλώσω παιδιά και να τους μιλήσω για την Ουκρανία», αναφέρει.
Η ίδια προσθέτει ότι το χαμηλό ποσοστό γεννητικότητας στην Ουκρανία ακολουθούσε τις ευρωπαϊκές τάσεις. Επιπλέον, πολλοί Ουκρανοί αντιμετώπιζαν οικονομικές δυσκολίες και ένιωθαν ότι «δεν άντεχαν οικονομικά» να κάνουν παιδιά. Τώρα, σε αυτά προστίθεται και η έλλειψη ασφάλειας. Η Ιβάννα είπε ότι έχει κολλήσει ταινίες στα παράθυρα των υπνοδωματίων του γιου και των κορών της, για να τους προστατεύσει από τα θραύσματα γυαλιού σε περίπτωση έκρηξης.
Η ίδια και ο σύζυγός της, Ανατόλι, προσπαθούν να προσφέρουν στα παιδιά τους μια όσο το δυνατόν πιο φυσιολογική ζωή. Η οκτάχρονη κόρη τους, Άννα, κάνει ακροβατικά, ενώ ο πεντάχρονος Αντρίι παίζει ποδόσφαιρο και πηγαίνει στους προσκόπους. Τρώνε πίτσα και πηγαίνουν στον κινηματογράφο. Το ζευγάρι έχει αγοράσει φορητούς σταθμούς ενέργειας (power banks), ώστε το διαμέρισμά τους να παραμένει ζεστό κατά τη διάρκεια των διακοπών ρεύματος που προκαλούνται από τους βομβαρδισμούς. «Δεν πιστεύω ότι η Ουκρανία χάνει. Στο Ντονμπάς οι Ρώσοι κάνουν μικροσκοπικά βήματα», εκτιμά η ίδια.
Το ποσοστό γεννήσεων έχει μειωθεί κατά 30%
Πριν από τον πόλεμο, ο πληθυσμός της Ουκρανίας ανερχόταν σε 41 εκατομμύρια. Σήμερα, ο εκτιμώμενος αριθμός κυμαίνεται μεταξύ 30 και 32 εκατομμυρίων, χωρίς να υπολογίζονται οι πολίτες που ζουν υπό ρωσική κατοχή. Ο Κύριλλος Βεντσκόφσκι, πρώην επικεφαλής μαιευτικής στο περιγεννητικό κέντρο του Κιέβου, χαρακτηρίζει τη δημογραφική κατάσταση «περίπλοκη». «Συνολικά, το ποσοστό γεννήσεων έχει μειωθεί κατά περίπου 30%. Την ίδια στιγμή, όμως, ορισμένες έγκυες γυναίκες που είχαν διαφύγει στο εξωτερικό, επιστρέφουν», αναφέρει.
Μία από τις ασθενείς του επέστρεψε πρόσφατα στο Κίεβο από τις ΗΠΑ, καθώς στην Ουκρανία οι βασικές μαιευτικές υπηρεσίες παρέχονται δωρεάν. «Υπολόγισε ότι με τα 30.000 έως 40.000 δολάρια που θα χρειαζόταν για να γεννήσει στην Αμερική, θα μπορούσε να αγοράσει ένα διαμέρισμα στούντιο στα προάστια του Κιέβου», σημείωσε ο γιατρός.
Παράλληλα, ο νόμος απαλλάσσει τους πατέρες με τρία παιδιά από την επιστράτευση και τους επιτρέπει να εγκαταλείψουν τη χώρα. «Ορισμένες γυναίκες μού εξομολογούνται ότι αποκτούν τρίτο παιδί ακριβώς για αυτόν τον λόγο», παραδέχεται ο γιατρός.
Δυσοίωνες προβλέψεις για το δημογραφικό στην Ουκρανία
Αν το χαμηλό ποσοστό γεννητικότητας συνεχιστεί, οι δημογράφοι προβλέπουν ότι έως το 2050 μόλις 25 εκατομμύρια άνθρωποι θα κατοικούν στην Ουκρανία. Το Verkhovna Rada, το κοινοβούλιο της Ουκρανίας, έχει λάβει μέτρα για να αντιμετωπίσει αυτή την ανησυχητική μείωση. Τον Ιανουάριο, αύξησε την εφάπαξ καταβολή προς τις νέες μητέρες στις 50.000 χρίβνια (περίπου 1.150 ευρώ). Επίσης, θέσπισε ένα νέο μηνιαίο επίδομα 7.000 χρίβνια για άνεργες εγκύους.
+1
Ο Βεντσκόφσκι δηλώνει αισιόδοξος. «Ως κοινωνία αλλάζουμε. Οι άνθρωποι αγωνίζονται, προσφέρουν και προσπαθούν να κάνουν τα πράγματα καλύτερα», λέει, προβλέποντας ότι οι πρόσφυγες θα επιστρέψουν σε περίπτωση ειρήνης. «Αν δεν υπήρχε διαφθορά, θα μπορούσαμε να είμαστε μια φαινομενική χώρα. Έχουμε θάλασσα, βουνά, καλό φαγητό και εξαιρετική μπύρα».
Οι δυσκολίες για όσους έχουν φύγει στο εξωτερικό
Για τους γονείς που έχουν φύγει στο εξωτερικό, η ζωή μπορεί να είναι σκληρή. Η Ιβαστσένκο τονίζει ότι πολλοί φίλοι της που έφυγαν από την Ουκρανία «δυσκολεύονταν». «Είναι δύσκολο να προσαρμοστείς. Θεωρείσαι πρόσφυγας και δεν έχεις το ίδιο κοινωνικό στάτους που είχες στην πατρίδα σου. Εδώ έχουμε οικογένεια, φίλους και έναν κύκλο. Εκεί πρέπει να ξεκινήσεις από το μηδέν. Είναι ήδη αρκετά δύσκολο να μεγαλώνεις ένα παιδί υπό κανονικές συνθήκες», επισημαίνει.
Η Ιβαστσένκο τονίζει ότι η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία θα καθορίσει το μέλλον της Ευρώπης και το είδος του κόσμου στον οποίο θα μεγαλώσει η κόρη της. «Δεν θεωρώ ότι πρόκειται για μια ρωσο-ουκρανική σύγκρουση. Πιστεύω ότι πρόκειται για μια επίθεση σε ολόκληρο το φιλελεύθερο δημοκρατικό σύστημα και στις δυτικές αξίες. Η ιδέα ότι ζούμε σε έναν κόσμο που βασίζεται σε κανόνες και στο διεθνές δίκαιο είναι μια ψευδαίσθηση. Δεν λειτουργεί πλέον», είπε.
Λίγοι πιστεύουν ότι οι Ρώσοι σκοπεύουν να σταματήσουν την αιματηρή τους προσπάθεια, που κρατά 12 χρόνια, να καταστρέψουν την Ουκρανία. «Η εισβολή ήταν μια ανόητη πράξη. Είναι τυφλωμένοι από τη δική τους προπαγάνδα και τα ψέματά τους», συνεχίζει η Ιβαστσένκο. «Ο πόλεμος έκανε την Ουκρανία πιο ενωμένη. Γίναμε πιο περήφανοι για την ουκρανική μας ταυτότητα. Και είμαστε γενναίοι. Πολλά έθνη φοβούνται τους Ρώσους. Εμείς δεν φοβόμαστε».
