Ουάσινγκτον και Κίεβο δήλωσαν ότι σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος στις συνομιλίες της Γενεύης, έστω κι αν οι λεπτομέρειες που ήρθαν στο φως είναι ελάχιστες και οι αντιδράσεις εντός και εκτός Ευρώπης εξακολουθούν να είναι έντονες.

Οι Αμερικανοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν την Κυριακή ότι σημείωσαν πρόοδο στη Γενεύη, επεξεργαζόμενοι μια νέα εκδοχή του αμφιλεγόμενου σχεδίου για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, λίγο πριν από την προθεσμία της Ημέρας των Ευχαριστιών που έχει επιβάλει η κυβέρνηση των ΗΠΑ.

Ανώτατοι αξιωματούχοι των δύο χωρών ανέφεραν ότι υπήρξε πρόοδος, αν και παρείχαν ελάχιστες λεπτομέρειες μετά τη συζήτηση της αμερικανικής πρότασης για την επίτευξη ειρήνης, μιας πρότασης που έχει προκαλέσει ανησυχία σε αρκετούς Ευρωπαίους συμμάχους της Ουάσινγκτον, οι οποίοι θεωρούν ότι είναι υπερβολικά διαλλακτική προς τη Μόσχα.

Το αμερικανικό σχέδιο, ένα πλαίσιο 28 σημείων που στοχεύει στον τερματισμό του σχεδόν τετραετούς πολέμου, έχει προκαλέσει ανησυχία στο Κίεβο και σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει ότι η χώρα του ίσως βρεθεί αντιμέτωπη με μια σκληρή επιλογή ανάμεσα στην υπεράσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και στη διατήρηση της αμερικανικής στήριξης που θεωρεί απαραίτητη για την επιβίωσή της.

Αισιοδοξία Ρούμπιο

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη ήταν «πολύ χρήσιμες» και αποτέλεσαν τη «πιο παραγωγική ημέρα εδώ και πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα».

«Νιώθω πολύ αισιόδοξος ότι μπορούμε να καταφέρουμε κάτι», είπε, διατηρώντας όμως χαμηλούς τόνους όσον αφορά τις λεπτομέρειες.

Παράλληλα, υποβάθμισε τη σημασία της προθεσμίας της Πέμπτης που έχει θέσει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στην Ουκρανία για να απαντήσει στο σχέδιο, λέγοντας απλώς ότι οι αρμόδιοι «θέλουν να σταματήσουν οι μάχες το συντομότερο δυνατόν» και ότι οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να συνεχιστούν και τη Δευτέρα και αργότερα, ενώ άφησε ανοιχτό ότι ενδεχομένως να χρειαστεί εμπλοκή υψηλότερου επιπέδου.

«Αυτή είναι μια πολύ λεπτή στιγμή», σημείωσε ο Ρούμπιο για όσα απομένουν να διευθετηθούν. «Κάποια ζητήματα αφορούν τη διατύπωση ή τη γλώσσα. Άλλα απαιτούν αποφάσεις και διαβουλεύσεις υψηλότερου επιπέδου. Άλλα, νομίζω, απλώς χρειάζονται περισσότερο χρόνο».

Στο πλευρό του βρέθηκαν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ -ο οποίος είχε εμπλακεί στη διαμόρφωση συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα- και ο υπουργός Στρατού, Ντάνιελ Ντρίσκολ, οι οποίοι συμμετείχαν στις συνομιλίες με την ουκρανική αντιπροσωπεία.

Κοινή ανακοίνωση Κιέβου – Ουάσινγκτον

Μετά τις συνομιλίες, ο Λευκός Οίκος εξέδωσε κοινή ανακοίνωση, στην οποία υπογραμμίστηκε ότι η Ουάσινγκτον και το Κίεβο θεώρησαν τις διαβουλεύσεις «ιδιαίτερα παραγωγικές» και ότι αφορούσαν τη σύνταξη ενός «επικαιροποιημένου και βελτιωμένου πλαισίου».

Οι δύο χώρες επανέλαβαν επίσης ότι κάθε μελλοντική συμφωνία «πρέπει να διασφαλίζει πλήρως την κυριαρχία της Ουκρανίας και να προσφέρει μια βιώσιμη και δίκαιη ειρήνη».

Σε χωριστή ενημέρωση, ο Λευκός Οίκος πρόσθεσε ότι οι Ουκρανοί εκπρόσωποι προχώρησαν σε αναθεωρήσεις και διευκρινίσεις στο προσχέδιο και ότι οι βασικές τους ανησυχίες αντιμετωπίστηκαν, συμπεριλαμβανομένων των «εγγυήσεων ασφαλείας, της μακροπρόθεσμης οικονομικής ανάπτυξης, της προστασίας των υποδομών, της ελευθερίας ναυσιπλοΐας και της πολιτικής κυριαρχίας».

Τονίστηκε επιπλέον ότι οι Ουκρανοί «εξέφρασαν την εκτίμησή τους για τη δομημένη προσέγγιση ενσωμάτωσης των σχολίων τους σε κάθε σκέλος του υπό διαμόρφωση πλαισίου», ενώ οι αλλαγές που έγιναν αντικατοπτρίζουν «τα εθνικά τους συμφέροντα» και παρέχουν «αξιόπιστους και εφαρμόσιμους μηχανισμούς για τη διασφάλιση της ασφάλειας της Ουκρανίας τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα».

Αντιπρόταση

Στην Ευρώπη, αξιωματούχοι επεξεργάζονται μια αντιπρόταση, σύμφωνα με έγγραφο που περιήλθε στην κατοχή της Washington Post. Η αντιπρόταση προβλέπει ότι οι εδαφικές διαπραγματεύσεις θα ξεκινούσαν από τη σημερινή γραμμή του μετώπου, και όχι πέρα από αυτήν, ενώ ταυτόχρονα θα δοθούν στην Ουκρανία «ισχυρές, νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων και από τις ΗΠΑ».

Οι ευρωπαϊκές αυτές κινήσεις ακολούθησαν την ένταση που προκάλεσε το αρχικό, εγκεκριμένο από τον Τραμπ σχέδιο, το οποίο αρκετοί στο εξωτερικό θεώρησαν υπερβολικά ευνοϊκό προς τη Μόσχα. Μάλιστα, μια διακομματική ομάδα Αμερικανών γερουσιαστών αποκάλυψε ότι ο ίδιος ο Ρούμπιο τους είπε πως το σχέδιο είχε «προέλευση από τη Ρωσία» και αποτελούσε μια «λίστα επιθυμιών» της Μόσχας, και όχι σοβαρή προσπάθεια ειρηνευτικής διαδικασίας – ο Ρούμπιο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέρριψαν αυτούς τους ισχυρισμούς.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ανέφερε ότι μίλησε με τον Τραμπ και του εξήγησε πως υπάρχουν σημεία του σχεδίου στα οποία βασικές ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να συμφωνήσουν, αλλά και άλλα όπου δεν θα μπορούσαν. «Του είπα ότι είμαστε πλήρως ευθυγραμμισμένοι με την Ουκρανία, ότι η κυριαρχία αυτής της χώρας δεν πρέπει να τεθεί σε κίνδυνο», δήλωσε ο Μερτς σε συνέντευξή του στη DW.

Ο Ρούμπιο, από την πλευρά του, περιέγραψε την αμερικανική πρόταση ως ένα «ζωντανό έγγραφο» που θα συνεχίσει να αλλάζει. Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι οποιοδήποτε τελικό προϊόν -όταν αυτό είναι έτοιμο- θα πρέπει να παρουσιαστεί και στη Μόσχα: «προφανώς, οι Ρώσοι έχουν λόγο εδώ».

Οι βασικοί όροι της ΕΕ

Σαφές μήνυμα για τα όρια μιας αποδεκτής συμφωνίας απέστειλε χθες, πριν τις συνομιλίες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογραμμίζοντας ότι τα σύνορα της Ουκρανίας δεν μπορούν να αλλάξουν διά της βίας, ότι ο ουκρανικός στρατός δεν πρέπει να αποδυναμωθεί και ότι η ΕΕ πρέπει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο σε οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία ειρήνης.

«Κάθε αξιόπιστο και βιώσιμο σχέδιο ειρήνης πρέπει πρώτα και κύρια να σταματά τις δολοφονίες και να τερματίζει τον πόλεμο, χωρίς όμως να σπέρνει τους σπόρους για μελλοντική σύγκρουση», ανέφερε.

«Έχουμε συμφωνήσει στα βασικά στοιχεία που απαιτούνται για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη και για την κυριαρχία της Ουκρανίας. Επιτρέψτε μου να επισημάνω τρία από αυτά. Πρώτον, τα σύνορα δεν μπορούν να αλλάζουν δια της βίας».

Η Φον ντερ Λάιεν τόνισε στη συνέχεια: «Δεύτερον, ως κυρίαρχο κράτος, δεν μπορεί να υπάρχουν περιορισμοί στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις που θα άφηναν τη χώρα ευάλωτη σε μελλοντική επίθεση και θα υπονόμευαν την ευρωπαϊκή ασφάλεια».

«Τρίτον, ο κεντρικός ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διασφάλιση της ειρήνης για την Ουκρανία πρέπει να αποτυπωθεί πλήρως. Η Ουκρανία πρέπει να έχει την ελευθερία και το κυρίαρχο δικαίωμα να επιλέξει τη δική της μοίρα. Έχουν επιλέξει μια ευρωπαϊκή μοίρα», κατέληξε.

Ευγνωμοσύνη

Ο επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας, Αντρίι Γερμάκ, σχολίασε για τις συνομιλίες: «Έχουμε σημειώσει πολύ καλή πρόοδο και προχωράμε προς μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη». Βέβαια, η αισιόδοξη αυτή εικόνα ερχόταν σε αντίθεση με τον Τραμπ, ο οποίος λίγο πριν από την έναρξη των συναντήσεων είχε επικρίνει την Ουκρανία για έλλειψη ευγνωμοσύνης απέναντι στην αμερικανική στρατιωτική βοήθεια, ενώ ταυτόχρονα επέλεγε να μην ασκήσει κριτική στη Ρωσία.

Ο Τραμπ έχει θέσει ως καταληκτική ημερομηνία για την ουκρανική απάντηση την Πέμπτη, αν και άφησε ανοιχτό ότι θα μπορούσε να υπάρξει παράταση εφόσον υπάρξουν αποδείξεις ουσιαστικής προόδου.

Συμπλήρωσε επίσης ότι το σχέδιο δεν αποτελεί την τελική του προσφορά, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει τι ακριβώς εννοεί με αυτό. «Η ηγεσία της Ουκρανίας δεν έχει εκφράσει καμία ευγνωμοσύνη για τις προσπάθειές μας, και η Ευρώπη συνεχίζει να αγοράζει πετρέλαιο από τη Ρωσία», έγραψε σε ανάρτησή του την Κυριακή το πρωί στην πλατφόρμα Truth Social.

Μετά την αναφορά του Τραμπ, ο Ζελένσκι χαιρέτησε τις αμερικανικές προσπάθειες στον τομέα της ασφάλειας, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι «η ουσία ολόκληρης της διπλωματικής κατάστασης είναι ότι ήταν η Ρωσία, και μόνο η Ρωσία, που ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο». Σε ανάρτησή του στο Telegram, τόνισε: «Η Ουκρανία είναι ευγνώμων στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε κάθε αμερικανική καρδιά, και προσωπικά στον πρόεδρο Τραμπ», προσθέτοντας: «Ευχαριστούμε όλους στην Ευρώπη».

Ολοκλήρωσε λέγοντας: «Είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε τον κύριο στόχο – να σταματήσουμε τον πόλεμο της Ρωσίας και να αποτρέψουμε από το να ξεσπάσει ποτέ ξανά».

Την Κυριακή, ο Ζελένσκι είπε: «Τώρα υπάρχει κατανόηση ότι οι αμερικανικές προτάσεις μπορεί να λάβουν υπόψη μια σειρά από στοιχεία που βασίζονται στο ουκρανικό όραμα και είναι κρίσιμης σημασίας για τα εθνικά συμφέροντα της Ουκρανίας».