Μια διεθνής ομάδα γεωεπιστημόνων, με επικεφαλής τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης Douwe van Hinsbergen, ανέπτυξε ένα διαδικτυακό εργαλείο που μας επιτρέπει να δούμε, για οποιαδήποτε τοποθεσία στη Γη, σε ποιο γεωγραφικό πλάτος βρισκόταν στο μακρινό παρελθόν — μέχρι και την εποχή της υπερηπείρου Παγγαίας πριν από 320 εκατομμύρια χρόνια.
Η βάση αυτού του εργαλείου είναι το Μοντέλο Παλαιογεωγραφίας της Ουτρέχτης, το οποίο επιτρέπει την πιο λεπτομερή μέχρι σήμερα ανακατασκευή πολύπλοκων οροσειρών και εξαφανισμένων τεκτονικών πλακών. Η πρωτοφανής ακρίβεια του εργαλείου προσφέρει αμέτρητες δυνατότητες, όπως η ανακατασκευή της εξέλιξης και της ανθεκτικότητας της βιοποικιλότητας, και θέτει τα θεμέλια για την κατανόηση της εξέλιξης του κλίματος. «Την επόμενη φορά που θα ταξιδέψεις, ρίξε μια ματιά στο Paleolatitude.org για να δεις το “ταξίδι” που έχει κάνει ο προορισμός σου», αναφέρει.
Το γεωγραφικό πλάτος καθορίζει τη γωνία με την οποία πέφτουν οι ακτίνες του ήλιου και, κατά συνέπεια, το τοπικό κλίμα. Οι γεωεπιστήμονες που ανακατασκευάζουν το κλίμα του μακρινού παρελθόντος από ίχνη σε πετρώματα χρειάζεται να γνωρίζουν πού βρίσκονταν αυτά τα πετρώματα όταν σχηματίστηκαν. Και αυτό συχνά δεν είναι το ίδιο σημείο με σήμερα, καθώς οι τεκτονικές πλάκες μπορεί να έχουν μετακινηθεί σε μεγάλες αποστάσεις.
Για παράδειγμα, επιστήμονες από την Ουτρέχτη μελετούν χλωρίδα και πανίδα ηλικίας 245 εκατομμυρίων ετών στο Winterswijk (Ολλανδία), που ζούσε σε περιβάλλον πολύ παρόμοιο με τον σημερινό Περσικό Κόλπο: έρημος και τροπική θάλασσα. Οφείλεται αυτό στο ότι το κλίμα ήταν πολύ θερμότερο τότε; Ή μήπως η Ολλανδία βρισκόταν στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος με την Αραβία; Πριν από έξι χρόνια, είχαν ήδη αποδείξει ότι ισχύει το δεύτερο.
Στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, οι γεωεπιστήμονες της Ουτρέχτης είχαν ήδη προσπαθήσει να αποτυπώσουν τέτοιες ανακατασκευές σε ένα ενιαίο μοντέλο. Πλέον υπάρχει ένα νέο μοντέλο πολύ πιο εξελιγμένο: οι ερευνητές έχουν ουσιαστικά αυξήσει σημαντικά την «ανάλυση» των ανακατασκευών τους. Για παράδειγμα, έχουν ενσωματώσει τις κινήσεις μικρών τεκτονικών πλακών, καθώς και «χαμένων ηπείρων».
Ο van Hinsbergen δηλώνει: «Για πρώτη φορά υπάρχει ένα πραγματικά παγκόσμιο μοντέλο που επιτρέπει τη σύνδεση αυτών των πετρωμάτων με τις αρχικές τους πλάκες, οι οποίες έχουν πλέον βυθιστεί στον μανδύα της Γης. Το παγκόσμιο “ταξίδι” αυτών των πετρωμάτων μπορεί πλέον να ανιχνευθεί».
Το μοντέλο και το διαδικτυακό εργαλείο έχουν και άλλες εφαρμογές. Τα πτυχωμένα πετρώματα των οροσειρών είναι πλούσια σε απολιθώματα. Χάρη στη βελτιωμένη εφαρμογή στο Paleolatitude.org, οι παλαιοντολόγοι μπορούν να χρησιμοποιούν αυτά τα ευρήματα για να μελετήσουν πώς εξελίχθηκε η βιοποικιλότητα σε διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη και κλίματα με την πάροδο του χρόνου.
«Μπορούμε να δούμε τι συνέβη στη βιοποικιλότητα κατά και μετά από μαζικές εξαφανίσεις, λόγω ταχείας θέρμανσης ή ψύξης της Γης», αναφέρει η παλαιοντολόγος Emilia Jarochowska. «Ποια γεωγραφικά πλάτη έγιναν πρώτα ακατοίκητα και ποια αποτέλεσαν καταφύγια; Ποια είδη μετανάστευσαν, ποια προσαρμόστηκαν και ποια εξαφανίστηκαν;»
Παρότι υπάρχουν σενάρια για τις γνωστές μαζικές εξαφανίσεις, ήταν δύσκολο να ελεγχθούν λόγω αβεβαιότητας για τη γεωγραφική θέση των απολιθωμάτων. «Με το νέο μοντέλο έχουμε πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια και η κατανόηση της βιοποικιλότητας περνά από μονοδιάστατη (μόνο στον χρόνο) σε τρισδιάστατη, συμπεριλαμβάνοντας και τον χώρο. Αυτό μας επιτρέπει να εξάγουμε σημαντικά συμπεράσματα για την ανθεκτικότητα της βιοποικιλότητας σήμερα».
Το μοντέλο φτάνει μέχρι την εποχή της υπερηπείρου Παγγαίας, πριν από 320 εκατομμύρια χρόνια. Στο μέλλον, θα επεκταθεί ακόμη πιο πίσω, μέχρι την «Έκρηξη της Κάμβριας περιόδου» πριν από 550 εκατομμύρια χρόνια.
Βίντεο εδώ
