Όπως το Στενό του Ορμούζ, έτσι και το Στενό του Γιβραλτάρ, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στο νότιο άκρο της Ευρώπης και το βορειοδυτικό άκρο της Αφρικής, έχει μια ιστορία ναυτιλίας και συγκρούσεων στα ύδατά του.
Πολλά από τα αρχαιολογικά στοιχεία για αυτό βρίσκονται ανατολικά του στενού, στον κόλπο της Αλχεθίρας, γνωστό και ως κόλπος του Γιβραλτάρ – ένα σημείο στάσης για τη διατλαντική ναυτιλία, που σήμερα μεταφέρει κυρίως πετρέλαιο.
Ισπανοί αρχαιολόγοι λένε ότι εντόπισαν 151 υποβρύχιους αρχαιολογικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένων 124 ναυαγίων, στον κόλπο των 29 τετραγωνικών μιλίων, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής έρευνας μεταξύ 2020 και 2023.
Τα ναυάγια προέρχονται από μια σειρά εποχών και πολιτισμών, συμπεριλαμβανομένου του αρχαίου Καρχηδονιακού πολιτισμού και της ρωμαϊκής, μεσαιωνικής και σύγχρονης περιόδου, σύμφωνα με πρόσφατη ερευνητική εργασία.
Η ανακάλυψη των ναυαγίων επιβεβαιώνει τη σημασία του κόλπου ως θαλάσσιου κόμβου περιφερειακής και παγκόσμιας σημασίας, ανέφεραν οι ερευνητές. Περιβάλλεται από αστικούς οικισμούς από την αρχαιότητα, υπήρξε σημείο εισόδου στην Ιβηρική Χερσόνησο κατά τον Μεσαίωνα και σημείο ναυτικής αντιπαράθεσης για τον έλεγχο του στενού στη σύγχρονη εποχή.
Ενώ τα περισσότερα ναυάγια σχετίζονται με τη σύγχρονη ιστορία, οι ερευνητές βρήκαν επίσης «μερικά πολύ ενδιαφέροντα αθέατα ναυάγια», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Felipe Cerezo Andreo, αναπληρωτής καθηγητής υποβρύχιας αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κάντιθ στην Ισπανία.
Ενώ χιλιάδες ναυτικά ατυχήματα αναφέρονται σε ιστορικές και άλλες πηγές, πολλά ναυάγια παραμένουν ανεξερεύνητα επειδή μέχρι στιγμής έχει γίνει ελάχιστη αρχαιολογική μελέτη της ιστορίας που είναι θαμμένη κάτω από τα νερά.
Το παλαιότερο εύρημα ήταν ένα ναυάγιο του 5ου αιώνα π.Χ., είπε ο Andreo, προσθέτοντας ότι το πλοίο θα μετέφερε σάλτσα ψαριού που παράγεται στη νότια ισπανική πόλη Κάντιθ και πιθανότατα μετέφερε αυτό το φορτίο μέσω της Μεσογείου.
Τα «πιο ενδιαφέροντα» από τη σύγχρονη εποχή ήταν τα ναυάγια που σχετίζονται με τους Ναπολεόντειους πολέμους, που διεξήχθησαν μεταξύ της Γαλλίας και των μεταβαλλόμενων Ευρωπαίων συμμάχων στις αρχές του 19ου αιώνα, είπε ο Andreo.
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ναυάγια από τις αρχές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καταγράφοντας τα ερείπια ενός Maiale ή Pig – ενός είδους υποβρυχίου που χρησιμοποιούσε το ιταλικό ναυτικό για να επιτεθεί στον βρετανικό στόλο στο Στενό του Γιβραλτάρ κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με τον Andreo.
Το Στενό του Γιβραλτάρ, «όπως τώρα το Ορμούζ, είναι ένα στενό πέρασμα υποχρεωτικό για όλα τα σκάφη», είπε ο Andreo.
«Όλα τα πλοία που θέλουν να ταξιδέψουν από τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό πρέπει να περάσουν από το Στενό του Γιβραλτάρ και πιθανώς τα περισσότερα από αυτά πρέπει να αγκυροβολήσουν και να περιμένουν καλύτερες καιρικές συνθήκες στον Κόλπο της Αλχεθίρας», το «λιμάνι του στενού», πρόσθεσε.
Οι ερευνητές δεν είχαν αρχαιολογική τεκμηρίωση για τα περισσότερα ναυάγια πριν από το έργο. Πριν από το 2019, μόνο τέσσερις υποβρύχιες αρχαιολογικές θέσεις ήταν γνωστές στην περιοχή και μόνο μία από αυτές θα μπορούσε να θεωρηθεί αποτέλεσμα ναυαγίου, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Η αλλαγή των ωκεάνιων ρευμάτων και της κίνησης των ιζημάτων στον κόλπο, σύμφωνα με τους ερευνητές, «προκαλεί την αποκάλυψη όλων αυτών των ναυαγίων».
Οι αρχαιολόγοι χρησιμοποίησαν γεωφυσικές τεχνικές για να εντοπίσουν αντικείμενα στον βυθό και ανωμαλίες που είναι θαμμένες στα ιζήματα, πριν καταδυθούν για να μετρήσουν και να δημιουργήσουν ένα ψηφιακό μοντέλο των αρχαιολογικών ευρημάτων.
Οι ερευνητές λένε ότι θέλουν να μελετήσουν και να προστατεύσουν τους αρχαιολογικούς χώρους, οι οποίοι περιέχουν πληροφορίες για τη ναυτική ιστορία της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της θαλάσσιας κυκλοφορίας, του εμπορίου, της ναυτικής τεχνολογίας και όσων ταξίδεψαν στη θάλασσα, εξηγώντας ότι παραμένουν ευάλωτοι στις μεταβαλλόμενες τοπία και στη δραστηριότητα των μεγάλων πλοίων που αγκυροβολούν στον κόλπο.
«Για εμάς, είναι σημαντικό να τα καταγράψουμε, να τα τεκμηριώσουμε εικονικά και τεχνικά, προκειμένου να τα προστατεύσουμε», νομικά ή φυσικά, είπε ο Andreo.
Η ομάδα έχει μέχρι στιγμής εξετάσει μόνο ένα «πολύ μικρό βάθος» περίπου 10 μέτρων (33 πόδια), αλλά ο κόλπος της Αλχεθίρας έχει βάθος περίπου 400 μέτρα και πιστεύεται ότι υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα βαθιά στον κόλπο που χρονολογούνται από την προϊστορική εποχή, επειδή η ακτή από την Παλαιολιθική περίοδο, ή Παλαιά Λίθινη Εποχή, «βρίσκεται τώρα κάτω από το νερό».
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι τα μελλοντικά έργα θα επικεντρωθούν στη διεξαγωγή λεπτομερούς μελέτης κάθε ναυαγίου — μέχρι στιγμής έχουν μελετήσει το 24% των αρχαιολογικών χώρων που έχουν εντοπιστεί — καθώς και στην εξερεύνηση των χώρων σε μεγαλύτερα βάθη.
