Ο πόλεμος στο Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει προκαλέσει ασφυξία στις παγκόσμιες μεταφορές. Ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από την Τεχεράνη έχει αποκόψει το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, προκαλώντας οξεία κρίση στη διαθεσιμότητα κηροζίνης (jet fuel).

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο σε Ευρώπη και Ασία, καθώς οι περιοχές αυτές εξαρτώνται άμεσα από τη Μέση Ανατολή, ενώ η μικρή διάρκεια αποθήκευσης των αεροπορικών καυσίμων καθιστά τα αεροδρόμια ευάλωτα σε άμεσες διακοπές της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ασία

Χώρες όπως η Κίνα, η Ταϊλάνδη και η Νότια Κορέα έχουν επιβάλει περιορισμούς ή απαγορεύσεις στις εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων πετρελαίου.

Στο Βιετνάμ έχουν ήδη σημειωθεί περικοπές εγχώριων δρομολογίων, ενώ στο Πακιστάν οι αεροπορικές εταιρείες συμβουλεύονται να εφαρμόζουν την πρακτική του «tankering» (μεταφορά πλεονάζοντος καυσίμου από το εξωτερικό για το ταξίδι της επιστροφής), γεγονός που αυξάνει σημαντικά το κόστος και ενδέχεται να καταστήσει μη βιώσιμα ορισμένα δρομολόγια.

Ευρώπη

Η θέση της Ευρώπης είναι ακόμη πιο δυσχερής λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς από το 2022 πολλές χώρες στράφηκαν από το ρωσικό πετρέλαιο σε αυτό της Μέσης Ανατολής.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η Βρετανία είναι εξαιρετικά εκτεθειμένη, εισάγοντας πάνω από το μισό jet fuel που χρησιμοποιεί από τη Μέση Ανατολή.

ΗΠΑ & Ωκεανία

Παρότι οι ΗΠΑ παράγουν το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων τους, οι αεροπορικές εταιρείες πλήττονται από την κατακόρυφη αύξηση των τιμών, επηρεάζοντας κυρίως τα υπερατλαντικά ταξίδια.

Στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, οι εταιρείες προχωρούν σε περικοπές πτήσεων και αυξήσεις ναύλων.

«Η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου είναι μεγάλη είδηση γενικά, και η επίδραση στις τιμές των καυσίμων αεροσκαφών είναι έντονη. Το jet fuel αποτελεί τεράστιο κόστος για τις αεροπορικές εταιρείες, ειδικά στις πτήσεις μεγάλων αποστάσεων», δήλωσε στο CBS News ο οικονομολόγος Στίβεν Ρούνεϊ.

Κινήσεις της ΕΕ για αποφυγή κρίσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει σχέδιο αντιμετώπισης της επερχόμενης κρίσης, με στόχο τη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και την αύξηση της παραγωγής μέσω διυλιστηρίων.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, θα ζητηθεί από τα κράτη-μέλη να μειώσουν την εξάρτησή τους από τη Μέση Ανατολή και να εξετάσουν αύξηση εισαγωγών από τις ΗΠΑ.

Το σχέδιο δίνει έμφαση και σε πιο βιώσιμες λύσεις, όπως τα συνθετικά και τα βιώσιμα καύσιμα (SAF), ενώ εξετάζεται ακόμη και συντονισμένη απελευθέρωση αποθεμάτων σε περίπτωση επιδείνωσης της κατάστασης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με προσχέδιο που είδε το Reuters, σχεδιάζει μια πανευρωπαϊκή χαρτογράφηση της διυλιστικής ικανότητας και μέτρα «για να διασφαλιστεί ότι η υφιστάμενη ικανότητα διύλισης χρησιμοποιείται πλήρως και διατηρείται».

Το σχέδιο και τα μέτρα της Κομισιόν, σύμφωνα με το ειδησεογραφικό πρακτορείο, θα δημοσιευθούν αύριο Τετάρτη 22 Απριλίου.

Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το ίδιο μέσο ενημέρωσης, «Η διαθεσιμότητα του εφοδιασμού παραμένει η κύρια ανησυχία. Εάν ο εφοδιασμός παραμείνει μπλοκαρισμένος μέσω των Στενών του Ορμούζ, η ΕΕ θα μπορούσε να προχωρήσει σε μια πιθανή συντονισμένη απελευθέρωση των αποθεμάτων αεροπορικών καυσίμων».

Ωστόσο, ο Επίτροπος Μεταφορών, Απόστολος Τζιτζικώστας, εμφανίστηκε καθησυχαστικός.

«Τις δύο τελευταίες ημέρες έχουν κυκλοφορήσει ορισμένες αναφορές που υποδηλώνουν ότι η Ευρώπη ενδέχεται να βρίσκεται κοντά στην εξάντληση των αποθεμάτων καυσίμων αεροσκαφών. Αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική κατάσταση» είπε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Λευκωσία, σύμφωνα με το Politico.

«Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ελλείψεων καυσίμων που να προκαλούν εκτεταμένες ακυρώσεις πτήσεων στην Ευρώπη», τόνισε.

«Οι αεροπορικές εταιρείες αποφάσισαν τις τελευταίες ημέρες να ακυρώσουν ορισμένα δρομολόγιά τους, καθώς αυτά δεν ήταν πλέον κερδοφόρα», εξήγησε.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ΕΕ διατηρεί «αποθέματα έκτακτης ανάγκης, τα οποία θα αποδεσμευτούν μόνον εφόσον απαιτηθεί. Μέχρι στιγμής πάντως διαχειριζόμαστε χωρίς ελλείψεις την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί».

Πριν το Άτυπο Συμβούλιο των υπουργών Τουρισμού της ΕΕ στη Λευκωσία, όπου εκεί μίλησε ο Έλληνας Επίτροπος, η εκπρόσωπος Τύπου της Κομισιόν, Έβα Χρντσιρόβα, ξεκαθάρισε πως «δεν υπάρχουν συνολικές ελλείψεις καυσίμων στην ΕΕ αυτή τη στιγμή».

«Στην ΕΕ υπάρχει σημαντική ικανότητα διύλισης αργού πετρελαίου και παραγωγής καυσίμων αεροσκαφών», πρόσθεσε.

Αντιθέτως, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε: «Εάν δεν καταφέρουμε να ανοίξουμε τα Στενά του Ορμούζ, μπορώ να σας πω ότι σύντομα θα ακούσουμε την είδηση ότι ορισμένες από τις πτήσεις από την πόλη Α στην πόλη Β μπορεί να ακυρωθούν ως αποτέλεσμα της έλλειψης καυσίμων».

Ο Μπιρόλ πρόσθεσε μάλιστα πως η Ευρώπη «έχει ίσως έξι εβδομάδες περίπου αποθέματα αεροπορικών καυσίμων».

Η εκπρόσωπος μεταφορών της Κομισιόν, Άννα-Κάισα Ιτκόνεν, σημείωσε πως αν δεν αποκατασταθεί η ροή από τον Κόλπο, «Οι Βρυξέλλες θα προετοιμάζονται να ξεκινήσουν πιθανή συντονισμένη δράση όσον αφορά τα αεροπορικά καύσιμα».

Μπαράζ ακυρώσεων, ζημιές και αυξήσεις στις χρεώσεις

Οι αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζουν τη λειτουργία τους στα νέα δεδομένα.

• Lufthansa: Καθηλώνει τον περιφερειακό στόλο της CityLine (27-31 αεροσκάφη) λόγω του κόστους.
• Air France-KLM: Η KLM ακυρώνει 160 πτήσεις στην Ευρώπη τον επόμενο μήνα.
• SAS: Ακύρωσε τουλάχιστον 1.000 πτήσεις τον Απρίλιο μετά τον διπλασιασμό των τιμών καυσίμων.
• Ryanair: Προειδοποιεί για περικοπές 5-10% στις καλοκαιρινές πτήσεις (Μάιος-Ιούλιος).
• EasyJet: Προβλέπει ζημιές έως και 560 εκατ. λίρες
• United Airlines: Ο CEO Σκοτ Κίρμπι δήλωσε ότι η εταιρεία προετοιμάζεται για τιμές πετρελαίου άνω των 100 δολαρίων μέχρι το τέλος του 2027, ενώ αυξάνει τις χρεώσεις για τις αποσκευές κατά 10 δολάρια.
• Delta: Ανακοίνωσε περικοπές τεσσάρων δρομολογίων.
• American Airlines & Alaska Air: Σημαντικές αυξήσεις στις χρεώσεις αποσκευών (έως και 200 δολάρια για την τρίτη αποσκευή στην Alaska Air).
• Air New Zealand: Ανέστειλε τις προβλέψεις για τα κέρδη του έτους λόγω της μεταβλητότητας στην αγορά καυσίμων.