Χθες, Δευτέρα 26 Ιανουαρίου, τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικύρωσαν επισήμως τον κανονισμό που προβλέπει τη σταδιακή διακοπή των εισαγωγών ρωσικού αερίου μέσω αγωγών και υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ/LNG) στην ΕΕ.
Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο νέος κανονισμός περιλαμβάνει επίσης μέτρα για την αποτελεσματική παρακολούθηση και τη διαφοροποίηση των πηγών ενεργειακού εφοδιασμού, ενώ συνιστά βασικό ορόσημο για την επίτευξη του στόχου του REPowerEU σχετικά με τον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τη ρωσική ενέργεια.
«Από σήμερα, η αγορά ενέργειας της ΕΕ θα είναι ισχυρότερη, ανθεκτικότερη και πιο διαφοροποιημένη, καθώς απαλλάσσεται από την επιζήμια εξάρτηση από το ρωσικό αέριο και κάνει ένα σημαντικό βήμα, σε πνεύμα αλληλεγγύης και συνεργασίας, προς μια αυτόνομη Ενεργειακή Ένωση», δήλωσε ο Μιχαήλ Δαμιανός, υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου
Σταδιακή απαγόρευση
Σύμφωνα με τον κανονισμό, θα απαγορευτεί η εισαγωγή ρωσικού αερίου αγωγών και ΥΦΑ στην ΕΕ. Η απαγόρευση θα αρχίσει να εφαρμόζεται έξι εβδομάδες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
Οι υφιστάμενες συμβάσεις θα έχουν μεταβατική περίοδο.
Αυτή η σταδιακή προσέγγιση θα περιορίσει τον αντίκτυπο στις τιμές και τις αγορές. Η πλήρης απαγόρευση θα τεθεί σε ισχύ για τις εισαγωγές ΥΦΑ από τις αρχές του 2027 και για τις εισαγωγές αερίου αγωγών από το φθινόπωρο του 2027.
Πριν από την έγκριση εισόδου των εισαγωγών αερίου στην Ένωση, οι χώρες της ΕΕ θα επαληθεύουν τη χώρα παραγωγής του αερίου.
Αυστηρή παρακολούθηση
Η μη συμμόρφωση με τους νέους κανόνες μπορεί να οδηγήσει σε μέγιστες κυρώσεις ύψους τουλάχιστον 2,5 εκατ. ευρώ για τα φυσικά πρόσωπα και τουλάχιστον 40 εκατ. ευρώ για τις εταιρείες, τουλάχιστον 3,5% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας ή 300% των εκτιμώμενων εσόδων από τη συναλλαγή.
Έως την 1η Μαρτίου 2026, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να καταρτίσουν εθνικά σχέδια για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού με αέριο και να εντοπίσουν πιθανές προκλήσεις όσον αφορά την αντικατάσταση του ρωσικού αερίου.
Για τον σκοπό αυτό, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να κοινοποιούν στις αρχές και στην Επιτροπή τυχόν εναπομένουσες συμβάσεις ρωσικού αερίου. Οι χώρες της ΕΕ που εξακολουθούν να εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο θα πρέπει επίσης να υποβάλουν σχέδια διαφοροποίησης.
Ασφάλεια του εφοδιασμού σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης
Σε περίπτωση κήρυξης κατάστασης έκτακτης ανάγκης και εάν η ασφάλεια του εφοδιασμού απειλείται σοβαρά σε μία ή περισσότερες χώρες της ΕΕ, η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει την απαγόρευση εισαγωγής για διάστημα έως τεσσάρων εβδομάδων.
Τα επόμενα βήματα
Ο κανονισμός θα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Θα τεθεί σε ισχύ μία ημέρα μετά τη δημοσίευσή του και θα εφαρμοστεί άμεσα σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να προτείνει νομοθεσία για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου έως το τέλος του 2027.
Μετά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τη χρήση της ενέργειας ως όπλου, οι ηγεσίες της ΕΕ συμφώνησαν, στη Διακήρυξη των Βερσαλλιών τον Μάρτιο του 2022, να καταργήσουν σταδιακά την εξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα το συντομότερο δυνατόν.
Κατά συνέπεια, οι εισαγωγές αερίου και πετρελαίου από τη Ρωσία στην ΕΕ έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Ωστόσο, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν σε λιγότερο από 3% το 2025 ως αποτέλεσμα του ισχύοντος καθεστώτος κυρώσεων, το ρωσικό αέριο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου το 13% των εισαγωγών της ΕΕ το 2025, αξίας άνω των 15 δισ. ευρώ ετησίως.
Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ παραμένει εκτεθειμένη σε σημαντικούς κινδύνους ως προς το εμπόριο και την ενεργειακή της ασφάλεια.
