H στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία αναμενόταν να αποτελέσει ένα από τα κύρια θέματα στην ημερήσια διάταξη της συνάντησης Ζελένσκι – Μακρόν στο Παρίσι, στο πλαίσιο της ένατης επίσκεψης του Ουκρανού προέδρου στην Γαλλία, από τότε που η Ρωσία εισέβαλε στην χώρα του, σχολιάζει η γαλλική Le Monde.

Η παύση της αμερικανικής στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο, που αποφασίστηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ, όταν επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, ασκεί πολύ ισχυρή πίεση στους Ευρωπαίους. Η σχετική διαφάνεια που επικρατούσε στην αρχή του πολέμου σχετικά με αυτή τη βοήθεια, συνοδευόμενη από αναλυτικές λίστες εξοπλισμών, έχει εξαφανιστεί, και πλέον οι σύμμαχοι οργανώνονται μέσα σε συνθήκες αδιαφάνειας.

Η ασάφεια με τις παραδόσεις όπλων

Η πρώτη ζώνη ασάφειας αφορά την αμερικανική υποστήριξη. Παρά την επιθυμία της Ρεπουμπλικανικής διοίκησης να τερματίσει το σύστημα που είχαν δημιουργήσει οι Δημοκρατικοί επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, η μείωση της βοήθειας προς την Ουκρανία θα είναι πολύ πιο σταδιακή απ’ ό,τι είχε ανακοινωθεί. Σε αυστηρά δημοσιονομικό επίπεδο, το κονδύλι για την Ουκρανία που προβλέπεται στο σχέδιο προϋπολογισμού για το 2026, το οποίο αυτή τη στιγμή συζητείται στο Κογκρέσο, ανέρχεται μόλις στα 500 εκατομμύρια δολάρια (περίπου 430 εκατομμύρια ευρώ).

Ωστόσο, αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια που είχαν προϋπολογιστεί  την περίοδο 2022–2024 δεν έχουν ακόμη δαπανηθεί, και μεγάλος αριθμός όπλων που έχουν ήδη παραγγελθεί μένει να παραδοθεί.

Από το 2022, η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια έχει χρηματοδοτηθεί μέσω δύο μεγάλων μηχανισμών. Ο πρώτος, συνολικής αξίας 45,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αντιστοιχεί στην αποτίμηση του υλικού που παραχωρήθηκε απευθείας από τα αποθέματα του αμερικανικού στρατού στο Κίεβο.

Το σύστημα αυτό, ονομαζόμενο «Presidential Drawdown Authority» (PDA), και υπό τον αποκλειστικό έλεγχο του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, επέτρεψε την ταχεία αποστολή στην Ουκρανία μεγάλων ποσοτήτων όπλων «από τα ράφια».

Το πρόβλημα είναι ότι τα αμερικανικά αποθέματα εξαντλήθηκαν ταχύτερα απ’ ό,τι αναπληρώθηκαν, με ατελείωτες συζητήσεις για την αξία των όπλων που δόθηκαν στους Ουκρανούς και το κόστος αντικατάστασής τους. Βάσει των αποτιμήσεων της γενικής επιθεώρησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, μόλις περίπου το ένα τέταρτο όσων παραχωρήθηκαν στο Κίεβο από το 2022, έχει αντικατασταθεί.

Οι δυσκολίες και στην χρηματοδότηση

Έχουν υπογραφεί συμβάσεις για ακόμη 32 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά ο εξοπλισμός δεν έχει ακόμη παραδοθεί και οι βιομηχανίες αναγνωρίζουν τις καθυστερήσεις τους.

Αυτό το πρόβλημα υπερθέρμανσης αφορά επίσης τον άλλο μεγάλο μηχανισμό χρηματοδότησης της αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία: την Ukraine Security Assistance Initiative (USAI), ύψους 33,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται για παραχωρήσεις, αλλά για άμεσες αγορές όπλων από τους κατασκευαστές. Η USAI χρηματοδοτεί επίσης την εκπαίδευση των Ουκρανών στρατιωτών και τη συμβολή της Ουάσινγκτον στον τομέα των στρατιωτικών πληροφοριών. Οκτώ δισεκατομμύρια δολάρια από αυτό το κονδύλι δεν έχουν ακόμη διατεθεί. Το αποθεματικό αυτό είναι σημαντικό, αλλά και σε αυτή την περίπτωση μπορεί να περάσουν μήνες ή ακόμη και χρόνια μέχρι να παραδοθεί ο εξοπλισμός.

Αγορά αμερικανικών όπλων

«Η αμερικανική αμυντική βιομηχανία δεν μπορεί πλέον να τροφοδοτεί την Ευρώπη με αξιόπιστο τρόπο», υπογράμμιζε ήδη από τα τέλη του 2024 το ευρωπαϊκό think tank Bruegel. Για τους πυραύλους Patriot, για παράδειγμα, των οποίων η παραγωγή είναι ανεπαρκής, το Κίεβο έχει προτεραιότητα στις παραδόσεις – αλλά για πόσο ακόμη;

Θα μπορέσουν οι μηχανισμοί που δημιουργήθηκαν κατεπειγόντως από τους Ευρωπαίους να αντισταθμίσουν, από το 2026 και μετά, αυτές τις αβεβαιότητες; Στις αρχές του 2025, οι 27 είχαν χρηματοδοτήσει, συνολικά, ισοδύναμο ποσό 50 δισεκατομμυρίων ευρώ σε στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο, δηλαδή περίπου 15 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, σύμφωνα με υπολογισμούς της γενικής γραμματείας ευρωπαϊκών υποθέσεων.

Για να ξεμπλοκάρει η κατάσταση παρά τις δημοσιονομικές δυσκολίες πολλών χωρών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε αυτό το καλοκαίρι να δημιουργήσει δάνειο ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, με την ονομασία «Security Action for Europe» (SAFE). Όμως αυτά τα χρήματα θα έχουν διπλή λειτουργία: τη βοήθεια προς την Ουκρανία και τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό.

Ένας άλλος μηχανισμός, που υιοθετήθηκε στα τέλη Οκτωβρίου και ονομάζεται «European Defence Industry Programme» (EDIP), στοχεύει στην ενίσχυση των κοινών αγορών όπλων, με 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ έως το 2027, εκ των οποίων 300 εκατομμύρια μόνο για την Ουκρανία. Αλλά το ποσό αυτό παραμένει προς το παρόν ελάχιστο.

Μεγάλο μέρος των πόρων που θα διατεθούν από αυτούς τους δύο μηχανισμούς θα μπορούσε, τελικά, να χρησιμοποιηθεί για την αγορά αμερικανικών όπλων. Για τους Ουκρανούς  –όπως και για πολλές χώρες–  η αγορά αμερικανικού εξοπλισμού αποτελεί εγγύηση ασφάλειας, ανεξάρτητα από τη μεταβλητότητα του Ντόναλντ Τραμπ.

Η αμφίσημη υποστήριξη της Γαλλίας

Περίπου δέκα ευρωπαϊκές χώρες έχουν επίσης ενταχθεί σε έναν μηχανισμό κοινής αγοράς όπλων, αποκλειστικά αμερικανικών. Δημιουργήθηκε τον Ιούλιο και ονομάζεται «Prioritised Ukraine Requirements List» (PURL).

Τελεί υπό την καθοδήγηση του ΝΑΤΟ. Η Ολλανδία, η Δανία, η Νορβηγία, η Σουηδία, η Γερμανία και ο Καναδάς έχουν ήδη χρηματοδοτήσει από 500 εκατομμύρια δολάρια η καθεμία για την απόκτηση «πακέτων» όπλων.

Μέσα σε αυτό το τοπίο που βρίσκεται σε πλήρη αναδιάρθρωση, η γαλλική υποστήριξη προς την Ουκρανία είναι από τις πιο αμφιλεγόμενες. Ενώ η Γερμανία επαίρεται ότι θα είναι σε θέση να χρηματοδοτήσει μόνη της το ισοδύναμο των 11,5 δισεκατομμυρίων ευρώ βοήθειας το 2026, στη Γαλλία τα ποσά που συζητούνται για τον προϋπολογισμό του 2026 φαίνονται πενιχρά.

Στο παρόν στάδιο, προβλέπονται μόλις λίγο πάνω από 120 εκατομμύρια ευρώ, κατανεμημένα σε διάφορα υπουργεία. Ένα ποσό πολύ μακριά από τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ που διατέθηκαν στο Κίεβο το 2024 – εκ των οποίων 700 εκατομμύρια αφορούσαν παραχωρήσεις εξοπλισμού.

Το 2026, η γαλλική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία φαίνεται να βασίζεται ουσιαστικά στα πιθανά έσοδα από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία (η Γαλλία έλαβε περίπου 300 εκατομμύρια ευρώ το 2024–2025).

Σε αντίθεση με τους γείτονές της, η Γαλλία επέλεξε να διατηρήσει ένα είδος συσχετισμού δυνάμεων με το Κίεβο, επιχειρώντας να αντισταθμίσει το κόστος της δικής του δέσμευσης στο ανατολικό μέτωπο του ΝΑΤΟ με την αγορά γαλλικού στρατιωτικού εξοπλισμού από τους Ουκρανούς.

Πέρα από τις δυνάμεις που έχουν αναπτυχθεί στην Εσθονία και τη Ρουμανία, η Γαλλία θέτει στη διάθεση του Κιέβου τα δορυφορικά της μέσα και τα αεροσκάφη Awacs, τα οποία είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της αντιαεροπορικής του άμυνας. Μια δέσμευση ύψους περίπου 500 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Η γαλλική στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο θα μπορούσε να αυξηθεί μόνο εάν πραγματοποιηθούν νέες παραχωρήσεις εξοπλισμού, ιδίως Mirage και πυρομαχικών.

Αλλά η στάση του Παρισιού είναι μερικές φορές δύσκολα κατανοητή στο Κίεβο, παρότι οι Ουκρανοί γνωρίζουν ότι η Γαλλία θα είναι, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, η ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη που θα επενδύσει περισσότερο στο πλαίσιο της «συμμαχίας των προθύμων» σε περίπτωση κατάπαυσης του πυρός.