Η απόφαση του βασιλιά Καρόλου να εκδιώξει τον αδελφό του, Άντριου, από τη μοναρχία, καθώς και από το 30-δωματίων αρχοντικό στο οποίο ζούσε για περισσότερα από 20 χρόνια, ήταν τόσο ξαφνική όσο και δραματική.

Πρόκειται για την απόλυτη ταπείνωση για τον 65χρονο, πρώην, πλέον, πρίγκιπα, γνωστό για την αγάπη του προς τα προνόμια και τη χλιδή της βασιλικής ζωής. Θα εγκαταλείψει το Royal Lodge, το τεράστιο αρχοντικό του στην καρδιά του κτήματος του Ουίνδσορ, λίγο έξω από το Λονδίνο, και θα εξοριστεί στην επαρχία για να ζήσει στην αφάνεια.

Η μοναρχία δεχόταν έντονη πίεση να επιλύσει το ζήτημα Άντριου, εν μέσω αμείωτης δημόσιας οργής για τις σχέσεις του με τον μακαρίτη καταδικασμένο δράστη σεξουαλικών εγκλημάτων Τζέφρι Έπσταϊν — οργή που φούντωσε ακόμη περισσότερο μετά τη δημοσίευση των απομνημονευμάτων της Βιρτζίνια Τζιούφρε η οποία τον κατηγορεί για σεξουαλική κακοποίηση. Ο Άντριου έχει επανειλημμένα αρνηθεί τις κατηγορίες εναντίον του. Η Τζιούφρε πέθανε τον Απρίλιο του 2025.

Πριν από δύο εβδομάδες, ο Άντριου παραιτήθηκε από τους τίτλους και τις τιμητικές του διακρίσεις, περισσότερο από πέντε χρόνια αφότου είχε αποσυρθεί από τα βασιλικά του καθήκοντα. Δήλωσε ότι έθετε «το καθήκον προς την οικογένεια και τη χώρα πάνω απ’ όλα», αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό για να σταματήσει το σκάνδαλο που διογκωνόταν.

Ανακοίνωση βόμβα από το παλάτι

Το βράδυ της Πέμπτης, ήρθε η απότομη και εκρηκτική ανακοίνωση από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ: Ο Άντριου χάνει το πριγκιπικό του καθεστώς και, με άμεση ισχύ, είναι πλέον απλός Άντριου Μάουντμπάττεν Ουίνδσορ — ένας κοινός θνητός.

Η ανακοίνωση των Ανακτόρων ήταν ξεκάθαρη — η απόφαση ανήκε στον βασιλιά και ο Άντριου δεν είχε λόγο πάνω σε αυτήν (αν και, όπως κατανοείται, δεν αντιτάχθηκε στις πράξεις του αδελφού του). Σημαντική ήταν επίσης η αναφορά αλληλεγγύης προς τα θύματα κακοποίησης, που έκανε το παλάτι.

Η σημασία των κινήσεων του Καρόλου την Πέμπτη δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Από την κρίση της παραίτησης του 1936 δεν έχει υπάρξει τόσο δημόσια αποπομπή ανώτερου μέλους της βρετανικής βασιλικής οικογένειας.

Η δύσκολη απόφαση

Η απόφαση αναμφίβολα θα ήταν δύσκολη — και, δεδομένων των οικογενειακών σχέσεων, βαθύτατα προσωπική. Όμως ο μονάρχης δεν είχε επιλογή· τα σκάνδαλα του Άντριου καταδίωκαν την οικογένεια επί χρόνια και η δημοσίευση των απομνημονευμάτων της Τζιούφρε ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.

Οι διαπραγματεύσεις μέχρι αυτό το σημείο θα ήταν επίπονες, αλλά ο βασιλιάς δεν είχε άλλη επιλογή πέρα από το να περάσει σε λειτουργία «περιορισμού ζημιών».  Δεν ήταν μόνο το κοινό που είχε εκφράσει αγανάκτηση και απογοήτευση·.

Υπήρχαν επίσης πολλές φωνές που ζητούσαν από τον Άντριου να παρουσιαστεί ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής. Ίσως αυτή η κίνηση αποτρέψει αυτή τη συγκεκριμένη ταπείνωση.  Η ιστορικός του στέμματος Κέιτ Γουίλιαμς δήλωσε ότι η απόφαση του βασιλιά ήταν «πρωτοφανής».

«Πρόκειται για μια τεράστια κίνηση από τη βασιλική οικογένεια. Μόλις πρόσφατα, ο βασιλιάς ανακοίνωσε ότι ο Άντριου αποσύρεται από τον τίτλο του Δούκα του Γιορκ, λίγες ημέρες πριν από τη δημοσίευση των απομνημονευμάτων της Τζιούφρε. Αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό για τη δημόσια γνώμη», είπε.

«Στο παρελθόν, είχαμε ανθρώπους που έχασαν τον τίτλο του πρίγκιπα ή της πριγκίπισσας. Ο Ερρίκος Η΄ (βασίλεψε 1509–1547) είχε δηλώσει ότι οι κόρες του δεν ήταν πλέον νόμιμες μετά την ακύρωση των γάμων του με την Αικατερίνη της Αραγωνίας και την Άννα Μπολέυν — αλλά αργότερα άλλαξε γνώμη.»

Επεσήμανε επίσης τον Πρίγκιπα Κάρολο Έντουαρντ — έναν από τους εγγονούς της βασίλισσας Βικτωρίας — του οποίου ο τίτλος του Δούκα του Όλμπανι αφαιρέθηκε από το κοινοβούλιο το 1917, επειδή πολέμησε για τη Γερμανία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όμως η περίπτωση του Άντριου, σημείωσε η Γουίλιαμς, ήταν διαφορετική, καθώς λογοδοτεί για σοβαρά σφάλματα κρίσης.

Χαιρετίζουν οι πολιτικοί

Οι κινήσεις του βασιλιά χαιρετίστηκαν από πολλούς Βρετανούς πολιτικούς. Η ηγέτιδα των Συντηρητικών, Κέμι Μπαντένοχ, δήλωσε ότι «ο βασιλιάς προφανώς θεώρησε πως αυτή είναι η σωστή απόφαση για τη βασιλική οικογένεια», αλλά πρόσθεσε ότι «θα πρέπει να ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ενεργήσει εναντίον του ίδιου του αδελφού του».

Ο ηγέτης των Φιλελεύθερων Δημοκρατών είπε ότι η κατάσταση του Άντριου «είχε γίνει εντελώς αβάσταχτη, αφού ατίμασε το αξίωμά του και ντρόπιασε τη χώρα».  «Αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα προς την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς μας και προς το να κλείσει επιτέλους αυτό το θλιβερό κεφάλαιο», πρόσθεσε.

Εδώ και εβδομάδες, φαινόταν ότι κάποια ανακοίνωση ήταν καθ’ οδόν· απλώς ήταν θέμα χρόνου, όχι εάν θα συμβεί.  Πηγές του Παλατιού είπαν στο CNN ότι ο βασιλιάς προσπαθούσε να ενεργήσει γρήγορα μετά τις τελευταίες εξελίξεις, αλλά χρειαζόταν χρόνο για να συμβουλευθεί νομικούς και συνταγματικούς ειδικούς.

Επίσης, θεωρείται ότι ο βασιλιάς έδρασε υπό το φως των σοβαρών σφαλμάτων κρίσης του αδελφού του και με τη στήριξη της ευρύτερης οικογένειας, συμπεριλαμβανομένου του Πρίγκιπα Ουίλιαμ.

Η ανακοίνωση, όταν ήρθε, ήταν αμείλικτη: «Αυτές οι επιπλήξεις κρίνονται αναγκαίες, παρά το γεγονός ότι εκείνος συνεχίζει να αρνείται τις κατηγορίες εναντίον του», ανέφερε το κείμενο.

Οι επικριτές της μοναρχίας

Για πολλούς στη χώρα —και ιδίως για τους επικριτές της μοναρχίας— αυτές οι κινήσεις μπορεί να μην επαρκούν για να αποκαταστήσουν τη φήμη του θεσμού. Για κάποιους, η αφαίρεση του πριγκιπικού τίτλου του Άντριου δεν αρκεί. Άλλοι επικριτές λένε ότι η οικογένεια προστάτευε τον Άντριου επί χρόνια, και η πίεση για λογοδοσία πρέπει να συνεχιστεί.

«Η απώλεια ανόητων τίτλων δεν αποτελεί απάντηση σε πολύ σοβαρές κατηγορίες για σεξουαλικά αδικήματα και διαφθορά σε δημόσιο αξίωμα», δήλωσε ο Γκράχαμ Σμιθ, επικεφαλής της αντικαθεστωτικής οργάνωσης Republic, μετά την ανακοίνωση των Ανακτόρων.

«Πρέπει να δούμε τον Άντριου να αντιμετωπίζει τη δικαιοσύνη, γιατί πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι βασιλείς δεν είναι υπεράνω του νόμου.»

Παρά το ότι στερήθηκε τον τίτλο του πρίγκιπα, ο Άντριου παραμένει όγδοος στη σειρά διαδοχής του θρόνου. Πηγές του Παλατιού είπαν στο CNN ότι θα του παραχωρηθεί ένα σπίτι στην ιδιωτική βασιλική έπαυλη του βασιλιά στο Σάντριγχαμ και ότι θα λαμβάνει μία επιδότηση από τα ιδιωτικά εισοδήματα του Καρόλου.

Η πρώην σύζυγός του, Σάρα Φέργκιουσον, που ζούσε μαζί του στο Royal Lodge τα τελευταία είκοσι χρόνια, επίσης μετακομίζει και, όπως λέγεται, κάνει δικές της ρυθμίσεις για το πού θα μείνει. Οι δύο τους κόρες, οι πριγκίπισσες Βεατρίκη και Ευγενία, θα διατηρήσουν τους τίτλους τους ως θυγατέρες γιου μονάρχη, σύμφωνα με διάταγμα του βασιλιά Γεωργίου Ε΄ του 1917.

Δεν είναι ακόμη σαφές εάν οι πράξεις του βασιλιά θα είναι αρκετές για να πείσουν την κοινή γνώμη ότι το ζήτημα έχει αντιμετωπιστεί, αλλά φαίνεται ότι ο Κάρολος κάνει ό,τι μπορεί εντός των ορίων της βασιλικής του εξουσίας.