Ένα νέο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης παρουσίασε τον Ιανουάριο του 2025, μια άγνωστη μέχρι τότε κινεζική startup, η Deepseek. Το μοντέλο της ήταν σχεδόν ισάξιο με εκείνα των γιγάντων, όπως η OpenAI και η Google, αλλά απαιτούσε σημαντικά λιγότερους υπολογιστικούς πόρους. Η κίνηση αυτή τάραξε τα νερά και προκάλεσε αμηχανία στις καθιερωμένες δυνάμεις του κλάδου.

Η κίνηση αυτή προκάλεσε αρχικά ανησυχία στους επενδυτές και αναστάτωση στη Wall Street, με τις μετοχές της Nvidia να βυθίζονται προσωρινά. Ωστόσο, η ανησυχία γρήγορα μετατράπηκε σε θαυμασμό, καθώς η εταιρεία έρευνας τεχνητής νοημοσύνης Deepseek μπήκε στη λίστα του περιοδικού Time με τις 100 πιο επιδραστικές εταιρείες του έτους.

Έξι μήνες αργότερα, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Οι φήμες για τεχνολογική «επανάσταση» ίσως ήταν πρόωρες. Παρ’ όλα αυτά, η παρέμβαση της Deepseek αποκάλυψε σημαντικές αδυναμίες στο οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης: την εξάρτηση από τεράστια κέντρα δεδομένων, την αδιαφάνεια των αλγορίθμων στις ΗΠΑ και την απειλή που συνιστά η Κίνα ως ανερχόμενη υπερδύναμη ανοιχτού κώδικα.

Για να αποτιμήσουμε την πραγματική επίδραση της Deepseek, αλλά και να κατανοήσουμε γιατί η αντίδραση ήταν τόσο έντονη, εξετάζουμε πέντε βασικές πτυχές που καθορίζουν την τρέχουσα δυναμική στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης:

1. Τιμές μετοχών: Γρήγορη ανάκαμψη

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη απώλεια αξίας στην ιστορία της Wall Street: στις 27 Ιανουαρίου, η τιμή της Nvidia έπεσε κατά 17% – δεδομένης της ιστορικά υψηλής κεφαλαιοποίησης της αγοράς ύψους 3,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, αυτό αντιστοιχούσε σε 589 δισεκατομμύρια δολάρια. Άλλες εταιρείες βίωσαν επίσης μια μαύρη Δευτέρα: πάροχοι cloud όπως η Microsoft, κατασκευαστές chip όπως η ASML, ειδικοί στον τομέα της ενέργειας όπως η Siemens Energy.

Η Nvidia είναι το «εμβληματικό όνομα» της τεχνητής νοημοσύνης και, ως εκ τούτου, το κυρίαρχο θέμα στο χρηματιστήριο, όπως γράφει η εταιρεία ανάλυσης Morningstar. Οι γραφικοί επεξεργαστές του κατασκευαστή τσιπ είναι κεντρικής σημασίας για την ανάπτυξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων που λειτουργούν στο παρασκήνιο σε προγράμματα όπως το ChatGPT. Από αυτή την άποψη, ο όμιλος επωφελείται περισσότερο από τον ενθουσιασμό – και υποφέρει περισσότερο από τις αμφιβολίες.

Η Deepseek αμφισβήτησε μια υποτιθέμενη κανονικότητα. Μέχρι τώρα ίσχυε το εξής: όσο περισσότερα δεδομένα και υπολογιστική ισχύ χρησιμοποιούν οι προγραμματιστές κατά την εκπαίδευση ενός γλωσσικού μοντέλου, τόσο πιο αποδοτικό γίνεται αυτό. Η νεοφυής επιχείρηση έσπασε αυτόν τον φαύλο κύκλο με μερικές ευρηματικές ιδέες. Αυτό έκανε τους μετόχους και τους αναλυτές να αναρωτηθούν: Χρειάζονται λιγότερα κέντρα δεδομένων, μετασχηματιστές και επεξεργαστές από ό,τι πιστεύαμε;

Ωστόσο, το φαινόμενο Deepseek δεν ήταν διαρκές στο χρηματιστήριο, καθώς η τιμή της Nvidia ανέκαμψε και βρίσκεται λίγο κάτω από το ιστορικό υψηλό. Ωστόσο, για μια εταιρεία αυτού του μεγέθους, η εξέλιξη της τιμής είναι ασυνήθιστα ασταθής, παρατηρεί η Morningstar. Ο κατασκευαστής τσιπ είναι πρωτοπόρος σε μια τεχνολογία, η εισαγωγή της οποίας είναι γεμάτη αβεβαιότητα. Πρόσφατη απόδειξη αποτελεί ότι αν και η εταιρεία ανέφερε ισχυρή ανάπτυξη την περασμένη εβδομάδα, η τιμή της μετοχής της υποχώρησε.

2. Χρήση τεχνητής νοημοσύνης: Μακροπρόθεσμη ανάπτυξη

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για την αβεβαιότητα. Ενώ ο διευθυντής της OpenAI, Sam Altman, σχεδιάζει το όραμα μιας υπερνοημοσύνης, πολλές εταιρείες δυσκολεύονται στην καθημερινή τους λειτουργία με τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Ταυτόχρονα, η Deepseek και άλλες εταιρείες δείχνουν ότι η πρόοδος είναι εφικτή με λιγότερα μέσα.

Τι σημαίνει αυτό για τους παρόχους υπολογιστικής υποδομής και τους προμηθευτές τους; Σύμφωνα με την UBS, δεν χρειάζεται να ανησυχούν προς το παρόν. Μια ομάδα αναλυτών της επενδυτικής τράπεζας εκτιμά ότι η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ θα αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 115% ετησίως από το 2024 έως το 2027, παρά όλες τις αβεβαιότητες.

Ωστόσο, υπάρχει μια μετατόπιση. Σήμερα, είναι κυρίως οι προγραμματιστές που υπερθερμαίνουν τους επεξεργαστές με την εκπαίδευση των μοντέλων τους. Στο μέλλον, η εφαρμογή της τεχνολογίας – στην ορολογία: Inferencing – θα εξασφαλίσει την πλήρη αξιοποίηση της παραγωγικής ικανότητας. Σύμφωνα με την UBS, το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί από 20% σε 57%, ωθούμενο από τις επιχειρηματικές εφαρμογές.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόκειται για ένα μοντέλο υπολογισμού – με κινδύνους, όπως γράφει η UBS. Εάν, για παράδειγμα, οι εταιρείες χρειαστούν περισσότερο χρόνο για την εισαγωγή εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, θα χαθεί μέρος της ζήτησης που έχει υπολογιστεί επί του παρόντος.

3. Εξέλιξη των τιμών: Τα κόστη μειώνονται, η χρήση αυξάνεται

Στα τέλη του 2024, πριν από το σοκ της Deepseek, ο Guido Appenzeller της εταιρείας επιχειρηματικών κεφαλαίων Andreessen Horowitz περιέγραψε ότι το κόστος χρήσης μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης είχε μειωθεί κατά μέσο όρο δέκα φορές σε τρία χρόνια.

Η Deepseek συνέχισε αυτή την τάση. Με παρόμοια απόδοση, τα μοντέλα κόστιζαν κατά τη χρήση τους περισσότερο από 90% λιγότερο από τα ανταγωνιστικά μοντέλα της OpenAI.

Μήπως η Deepseek επιτάχυνε έτσι την πτώση των τιμών; Σε κάθε περίπτωση, η OpenAI μείωσε το κόστος για τον διάδοχο του o1, το GPT-o3, κατά 80% στις αρχές Αυγούστου. Επίσης, το νέο βασικό μοντέλο GPT-5 είναι κατά το ήμισυ φθηνότερο στη χρήση.

Με κάθε μονάδα πληροφοριών που επεξεργάζεται, το κόστος συνεχίζει να μειώνεται, με μερικές εξαιρέσεις όπως το Claude Opus 4. Μέχρι στιγμής, η Deepseek δεν έχει καταφέρει να υποσκελίσει τον αμερικανικό ανταγωνισμό. Παραμένει ένα από τα φθηνότερα μοντέλα, με μόνο μερικούς κινέζους παρόχους να προσφέρουν χαμηλότερες τιμές χρήσης από την Deepseek.

Ταυτόχρονα, οι εταιρείες ξοδεύουν όλο και περισσότερα χρήματα για την τεχνητή νοημοσύνη. Όσο φθηνότερη είναι μια πρώτη ύλη, στην περίπτωση αυτή η τεχνητή νοημοσύνη, τόσο περισσότερο χρησιμοποιείται και τόσο μεγαλύτερη είναι η κατανάλωσή της – ένα φαινόμενο που στην οικονομία είναι γνωστό ως παράδοξο του Jevons. Σε μια πρόσφατη ανάρτηση στο blog του Andreessen Horowitz αναφέρεται: «Οι εργασίες που βασίζονται στα πιο πρόσφατα μοντέλα με προηγμένες ικανότητες συμπερασμού εξακολουθούν να έχουν σχετικά υψηλό κόστος».

4. Ανταγωνιστική κατάσταση: Βραχύβια δημοτικότητα

Θεωρητικά, το Deepseek θα ήταν μια οικονομική εναλλακτική λύση σε σχέση με τους αμερικανούς παρόχους – και επιπλέον θα ήταν ελεύθερα προσβάσιμο. Οι προγραμματιστές και οι χρήστες μπορούν να το κατεβάσουν δωρεάν μέσω της πλατφόρμας τεχνητής νοημοσύνης Huggingface. Μέσω της ιστοσελίδας, οι χρήστες μπορούν να αλληλεπιδρούν δωρεάν με το chatbot – ή να έχουν πρόσβαση σε ένα μοντέλο με παρόμοια απόδοση με το GPT-4o μέσω μιας διεπαφής σε πιο προσιτές τιμές.

Αλλά κατάφερε η κινεζική start-up να αποσπάσει χρήστες από τους αμερικανούς παρόχους; Η εταιρεία ανάλυσης One Little Web αξιολόγησε τη χρήση chatbot βασισμένων σε τεχνητή νοημοσύνη στον browser. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η Deepseek βρίσκεται στη δεύτερη θέση με ποσοστό μόλις 4%, αλλά με μεγάλη διαφορά από το ChatGPT, το οποίο έχει μερίδιο χρήσης 48%. Ωστόσο, η Deepseek χάνει σταθερά δημοτικότητα από τον Φεβρουάριο, ενώ άλλοι πάροχοι σημειώνουν αύξηση.

Δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με ακρίβεια πόσες εταιρείες χρησιμοποιούν τα μοντέλα της Deepseek. Μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 550 στελεχών πληροφορικής στις ΗΠΑ στις αρχές του 2025 έδειξε ότι το 17% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι χρησιμοποιούν το Deepseek. Μια άλλη αξιολόγηση της εταιρείας επιχειρηματικού κεφαλαίου Menlo Ventures, η οποία έχει επενδύσει και στον πάροχο τεχνητής νοημοσύνης Anthropic, εκτιμά ότι το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε μόλις 1%.

Στην Ευρώπη, οι ανησυχίες σχετικά με την προστασία των δεδομένων ενδέχεται να εμποδίσουν τις εταιρείες να χρησιμοποιήσουν το μοντέλο. Το BSI προειδοποίησε να μην χρησιμοποιείται το μοντέλο σε περιπτώσεις κρίσιμες για την ασφάλεια. Στην Ιταλία, το Deepseek αποσύρθηκε από το App Store μέσα σε λίγες ημέρες, επίσης λόγω ανησυχιών σχετικά με την ασφάλεια.

Σύμφωνα με τον Thomas Thiele της συμβουλευτικής εταιρείας Arthur D. Little, το κρίσιμο για τις επιχειρήσεις είναι ποιο μοντέλο είναι το καλύτερο και το πιο ακριβές. «Αυτό που πριν από έξι μήνες ήταν της μόδας, σήμερα είναι παλιό», λέει ο Thiele. Σύμφωνα με μια αξιολόγηση του διαδικτυακού περιοδικού «Semianalysis», τα μοντέλα της Deepseek χρειάζονται επίσης περισσότερο χρόνο για την επεξεργασία από ό,τι τα ανταγωνιστικά. Για τον Thiele, η Deepseek έχει επομένως μάλλον συμβολικό χαρακτήρα σε διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, παραδέχεται ότι «έχει φέρει στο προσκήνιο το θέμα των κινεζικών μοντέλων ανοιχτού κώδικα».

5. Νέος αγώνας για τα μοντέλα ανοιχτού κώδικα

Πριν από το 2025, τα δημόσια διαθέσιμα μοντέλα θεωρούνταν λιγότερο αποδοτικά σε σύγκριση με τα ιδιόκτητα μοντέλα της OpenAI και της Anthropic. Τα μοντέλα ανοιχτού κώδικα και τα μοντέλα ανοιχτών βαρών είναι μοντέλα που διατίθενται δωρεάν για λήψη και προσαρμογή.

Ωστόσο, σύμφωνα με μια αξιολόγηση του Stanford AI Index, στις αρχές του 2025 κέρδισαν έδαφος σε αρκετές συγκρίσεις απόδοσης – και το Deepseek ήταν μέρος αυτής της άλματος.

Μέχρι στιγμής, η OpenAI προτιμά μια κλειστή προσέγγιση και διατηρεί μυστικούς τους αλγόριθμους της πίσω από το ChatGPT. Ωστόσο, στις αρχές Αυγούστου, η OpenAI δημοσίευσε δύο μοντέλα Open-Weights για λήψη και προσαρμογή: gpt-oss-120b και gpt-oss-20b.

Αυτό πιθανόν να αποτελεί αντίδραση στην Κίνα: η κυβέρνηση στο Πεκίνο προωθεί ενεργά την ανοιχτή πηγή AI, ενώ εταιρείες όπως η Alibaba, η Baidu και η Moonshot AI δημοσιεύουν τα μοντέλα τους. Ο σύμβουλος Thomas Thiele εξηγεί αυτή την αντίθεση με τις ΗΠΑ ως εξής: «Το μήνυμα είναι: Δεν χρειάζεται να κρυβόμαστε και είμαστε ανοιχτοί στον υπόλοιπο κόσμο».

Η Αμερική το έχει λάβει υπόψη: η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα στο σχέδιο δράσης της για την τεχνητή νοημοσύνη ότι θα επικεντρωθεί περισσότερο στα μοντέλα ανοιχτού κώδικα.

Εάν οι κινεζικές εταιρείες προσφέρουν τα καλύτερα ελεύθερα διαθέσιμα μοντέλα, θα μπορούσαν να βρουν όλο και περισσότερο τη θέση τους σε εταιρείες σε όλο τον κόσμο, καθώς μπορούν εύκολα να μεταφορτωθούν και να χρησιμοποιηθούν. Επιπλέον, ολόκληρες κοινότητες προγραμματιστών συγκεντρώνονται γύρω από δημοφιλή μοντέλα ανοιχτού κώδικα, με αποτέλεσμα τα μοντέλα από την Κίνα να θέτουν τα πρότυπα.

Όταν η Deepseek προκάλεσε αναταραχή στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης, ο επικεφαλής τεχνητής νοημοσύνης της Meta, Yann LeCunn, έγραψε στο LinkedIn: «Σε όσους βλέπουν την απόδοση της Deepseek και σκέφτονται: «Η Κίνα ξεπερνά τις ΗΠΑ», διαβάζετε λάθος. Η σωστή ερμηνεία είναι: «Τα μοντέλα ανοιχτού κώδικα ξεπερνούν τα ιδιόκτητα μοντέλα»». Τελικά, στον τομέα του ανοιχτού κώδικα, και οι δύο ερμηνείες φαίνονται πιθανές.