Ένα νέο περιστατικό έντασης -στον αέρα- μεταξύ Ρωσίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδείχθηκε τη Δευτέρα, με πρωταγωνίστρια αυτή τη φορά την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία ταξίδευε με αεροσκάφος που έχασε το σήμα δορυφορικής πλοήγησης (GPS) πάνω από τη Βουλγαρία, γεγονός που αποδόθηκε σε ρωσική παρεμβολή.

Το τσάρτερ της Φον ντερ Λάιεν κατευθυνόταν προς το Πλόβντιβ την Κυριακή, όταν έχασε τα βοηθήματα δορυφορικής πλοήγησης (GPS), με αποτέλεσμα να καθυστερήσει την άφιξή του και να αναγκαστεί να περιστρέφεται γύρω από το αεροδρόμιο για μία ώρα.

Η επιβεβαίωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η αναπληρώτρια εκπρόσωπος της Κομισιόν, Αριάννα Ποντεστά, επιβεβαίωσε το συμβάν, λέγοντας: «Έχουμε λάβει πληροφορίες από τις βουλγαρικές αρχές ότι υποπτεύονται πως αυτό οφειλόταν σε κατάφωρη παρέμβαση από τη Ρωσία. Φυσικά, γνωρίζουμε και έχουμε συνηθίσει τις απειλές και τις εκφοβίσεις που αποτελούν τακτικό στοιχείο της εχθρικής συμπεριφοράς της Ρωσίας».

Η ίδια πρόσθεσε ότι το περιστατικό «ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σταθερή μας δέσμευση να ενισχύσουμε τις αμυντικές μας δυνατότητες και τη στήριξή μας προς την Ουκρανία».

Ερωτηθείσα εάν η Φον ντερ Λάιεν ήταν συγκεκριμένος στόχος, η Ποντεστά απάντησε: «Η ερώτηση αυτή καλύτερα να τεθεί στους Ρώσους».

Ο επίτροπος Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αντριους Κουμπίλιους, ανακοίνωσε πως η ΕΕ θα αναπτύξει επιπλέον δορυφόρους σε χαμηλή τροχιά για να ενισχύσει την ικανότητά της να ανιχνεύει παρεμβολές στο σύστημα GPS.

Εξουδετερώθηκε το σύστημα GPS

Η βουλγαρική κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι «το δορυφορικό σήμα που μετέδιδε πληροφορίες στο σύστημα πλοήγησης GPS του αεροσκάφους εξουδετερώθηκε».

Στην ανακοίνωση προστίθεται: «Για να διασφαλιστεί η ασφάλεια της πτήσης, οι υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας πρόσφεραν αμέσως μια εναλλακτική μέθοδο προσγείωσης με τη χρήση επίγειων εργαλείων πλοήγησης».

Οι δηλώσεις της Φον ντερ Λάιεν

Το περιστατικό έγινε γνωστό πρώτα από τους Financial Times, και συνέβη κατά τη διάρκεια τετραήμερης περιοδείας της προέδρου της Κομισιόν σε επτά κράτη-μέλη της ΕΕ, στα ανατολικά σύνορα της Ένωσης.

Η Φον ντερ Λάιεν έφτασε την Κυριακή στη Βουλγαρία, όπου επισκέφθηκε εργοστάσιο παραγωγής όπλων στο Σόποτ, μαζί με τον πρωθυπουργό Ρόσεν Ζελιαζκόφ. Μιλώντας στη Σόφια λίγο μετά το περιστατικό με το αεροσκάφος της, αλλά προτού αυτό γίνει γνωστό δημοσίως, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να «διατηρήσει το αίσθημα του επείγοντος».

«Ο (Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ) Πούτιν δεν έχει αλλάξει και δεν πρόκειται να αλλάξει. Είναι ένας θηρευτής. Μπορεί να συγκρατηθεί μόνο μέσα από μια ισχυρή αποτροπή», δήλωσε χαρακτηριστικά.

📍Sopot, Bulgaria, VMZ ammunition factory.

Shells are produced here in large quantities.

Not only for Europe’s stockpile but also for Ukraine’s defence.

1/3 of the weapons delivered to Ukraine at the start of the war came from Bulgaria.

Thank you for your support to Ukraine’s… pic.twitter.com/Fj9JbcpbPv

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) August 31, 2025

Τη Δευτέρα στο Βίλνιους, πρωτεύουσα της Λιθουανίας, δεν αναφέρθηκε στο συμβάν, αλλά μίλησε για τις «συνεχείς στρατιωτικές και υβριδικές απειλές» που αντιμετωπίζει η χώρα.

Αναφερόμενη σε δύο drones που πέρασαν τον περασμένο μήνα από τη Λευκορωσία στη Λιθουανία, σημείωσε: «Καθώς δοκιμάζεται η Λιθουανία, δοκιμάζεται η Ευρώπη στο σύνολό της».

I’m here to reaffirm Europe’s solidarity with Lithuania.

Europe needs a strong Lithuania to protect our borders and our people.

That’s why cohesion policy will remain at the heart of the EU budget.

So we continue to support both border security and strong livelihoods. pic.twitter.com/gIktaLOgZE

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) September 1, 2025

Άρνηση από το Κρεμλίνο

Το Κρεμλίνο, από την πλευρά του, διέψευσε τις αναφορές. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε στους Financial Times, που ανέφεραν πρώτοι το περιστατικό, ότι οι πληροφορίες αυτές είναι «λανθασμένες».

Αύξηση των περιστατικών μετά την εισβολή στην Ουκρανία

Η βουλγαρική Υπηρεσία Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας σημείωσε ότι από τον Φεβρουάριο του 2022 -όταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία- έχει καταγραφεί «αισθητή αύξηση» περιστατικών παρεμβολών στα συστήματα GPS, συμπεριλαμβανομένων της παρακώλυσης επικοινωνιών (jamming).

Δεκάδες χιλιάδες περιστατικά έχουν αναφερθεί από αεροπορικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται γύρω από τις ακτές της Βαλτικής τα τελευταία χρόνια, με τις Λετονία, Λιθουανία και Εσθονία να γεωγραφικά περιτριγυρισμένες από ρωσικά εδάφη.

Τον Μάρτιο του 2024, σε ένα βρετανικό στρατιωτικό αεροσκάφος που μετέφερε τον τότε υπουργό Άμυνας, Γκραντ Σαπς, καταγράφηκε περιστατικό «spoofing», δηλαδή αντικατάστασης των αυθεντικών σημάτων με ψεύτικα, τα οποία δείχνουν ψευδή τοποθεσία.

Το αεροπλάνο πετούσε κοντά στον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, αλλά κατάφερε να συνεχίσει την πορεία του με ασφάλεια.

Προειδοποιήσεις για την ασφάλεια των πτήσεων

Το πρόβλημα έχει λάβει τέτοια έκταση ώστε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA) και η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών (IATA) συγκάλεσαν ειδική διάσκεψη το 2024 για τα περιστατικά spoofing, προειδοποιώντας ότι «μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρές προκλήσεις για την ασφάλεια των πτήσεων».

Παρότι η Μόσχα αρνείται συστηματικά κάθε εμπλοκή, όπως και τα φιλικά προς τη Ρωσία κράτη, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και ειδικοί θεωρούν ότι οι πρακτικές αυτές συνάδουν με τη στρατηγική του Κρεμλίνου να σπείρει αναταραχή και να υπονομεύσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Αν και τα αεροσκάφη μπορούν να βασιστούν σε εναλλακτικές μεθόδους πλοήγησης, η παρεμβολή εν πτήσει μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο συγκρούσεων ή πτώσης σε έδαφος ή θάλασσα.

Ο Κιρ Γκάιλς, ανώτερος συνεργάτης του προγράμματος Ρωσίας-Ευρασίας του Chatham House, τόνισε στο BBC ότι οι παρεμβολές αυτές έχουν γίνει «σταθερό χαρακτηριστικό» των πτήσεων κοντά στη Ρωσία, διακόπτοντας υπηρεσίες που «παλαιότερα θεωρούνταν δεδομένες».

Όπως είπε, «Έχουμε περάσει από μεμονωμένα περιστατικά στο να έχουν κανονικοποιηθεί», προσθέτοντας ότι «κανείς δεν μπόρεσε ή θέλησε» να πείσει τη Μόσχα να σταματήσει μια διευρυνόμενη «εκστρατεία παρεμβολών».

Σημειώνεται πως μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί άμεση σύνδεση μεταξύ της Ρωσίας και της αύξησης των περιστατικών παρεμβολών.

«Εσκεμμένη ενέργεια από Ρωσία και Λευκορωσία»

Τα τελευταία δύο χρόνια, η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της έχουν καταγράψει σημαντική αύξηση στις παρεμβολές.

Σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της Ένωσης, που συντάχθηκε τον Μάιο, η Πολωνία κατέγραψε 2.732 περιστατικά ηλεκτρονικών παρεμβολών τον Ιανουάριο του 2025, από 1.908 τον Οκτώβριο του 2023, ενώ η Λιθουανία 1.185 περιστατικά τον ίδιο μήνα, από 556 τον Μάρτιο του 2024.

Το κείμενο περιγράφει τις παρεμβολές στα παγκόσμια συστήματα δορυφορικής πλοήγησης ως «όχι τυχαία περιστατικά αλλά συστηματική, εσκεμμένη ενέργεια από Ρωσία και Λευκορωσία», σημειώνοντας ότι «η πρόκληση σοβαρών ζημιών ήταν απλή και φθηνή» και είναι πιθανό να συνεχιστεί χωρίς «αναλογικά αντίμετρα».

Η Κομισιόν ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι επέβαλε κυρώσεις σε εταιρείες που εμπλέκονται στη διατάραξη σημάτων GPS, «στην πολύ προφανή κατάφωρη περίπτωση αυτών που προέρχονται από τη Ρωσία».

Παράλληλα, καταρτίζει ειδικό σχέδιο για την αεροπορία και ευρύτερες στρατηγικές πρόληψης των παρεμβολών.

Το Associated Press έχει χαρτογραφήσει σχεδόν 80 περιστατικά παρεμβολών και σαμποτάζ σε όλη την Ευρώπη που αποδίδονται στη Ρωσία, με τον επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών να τα χαρακτηρίζει «συγκλονιστικά απερίσκεπτα».

Από τον Φεβρουάριο του 2022, δυτικοί αξιωματούχοι κατηγορούν τη Μόσχα και τους συμμάχους της για δεκάδες επιθέσεις και συμβάντα, από βανδαλισμούς έως εμπρησμούς και απόπειρες δολοφονίας.

Η ρωσική πλευρά επιμένει ότι η παρεμβολή στα συστήματα GPS αποτελεί αμυντικό μέτρο, ωστόσο, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών της Λετονίας, έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον τρεις εστίες παρεμβολών στα σύνορα με τη Ρωσία.

Τον Απρίλιο του 2024, φινλανδική αεροπορική εταιρεία ανέστειλε προσωρινά πτήσεις προς το Τάρτου της Εσθονίας λόγω jamming, ενώ τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς καταγράφηκε το περιστατικό με το βρετανικό αεροσκάφος κοντά στο Καλίνινγκραντ.

«Οι πιλότοι και οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας από τη Σουηδία έως τη Βουλγαρία ανακαλύπτουν ξανά τις παλιές μεθόδους πλοήγησης επειδή δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στο GPS», δήλωσε ο Έρικ Σάουτεν, αναλυτής πληροφοριών και διευθύνων σύμβουλος της Dyami Security Intelligence με έδρα την Ουτρέχτη.

Με πληροφορίες από: Guardian, Politico, Associated Press, BBC