Στις δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ολλανδία αντιμετώπισε την ανάγκη για πειραματική στέγαση, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη του Bolwoningen, μιας μοναδικής κοινότητας σφαιρικών σπιτιών σχεδιασμένης από τον αρχιτέκτονα Dries Kreijkamp.
Παρά τις προκλήσεις στην κατασκευή και τη συντήρηση, τα σφαιρικά σπίτια προσέφεραν καινοτόμες λύσεις για τη στέγαση, συνδυάζοντας ελαφρότητα και οικολογικό σχεδιασμό.
Αν και το έργο δεν επεκτάθηκε όπως είχε προγραμματιστεί και αντιμετώπισε διάφορα προβλήματα, συνέχισε να προσελκύει ενδιαφέρον και τουρίστες, παραμένοντας ένα εμβληματικό παράδειγμα πειραματικής αρχιτεκτονικής.
Πιο αναλυτικά
Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, η ολλανδική κυβέρνηση άρχισε να χρηματοδοτεί πειραματικά έργα στέγασης. Αυτή η περίοδος επέτρεψε σε ορισμένες εμβληματικές κατασκευές του σήμερα, όπως το Cube House, το Kasbah Complex και, φυσικά, το Bolwoningen, να αρχίσουν να διαμορφώνονται. Στην ολλανδική πόλη Den Bosch, ανάμεσα στα τυπικά σπίτια με τούβλα και τα ελικοειδείς κανάλια, βρίσκεται το Bolwoningen, μια παράξενη οικιστική κοινότητα. Η λέξη Bolwoningen μεταφράζεται ως σφαιρικά σπίτια ή σπίτια με βολβούς.
Ξεκίνησε ως πείραμα, δεν επεκτάθηκε όπως είχε προβλεφθεί, αλλά δεν έμεινε αδρανές και παρόλα αυτά είχε ευχαριστημένους ενοίκους. Με το περίεργο σχήμα του, η διαδικασία κατασκευής, ο εσωτερικός σχεδιασμός για τους ιδιοκτήτες ή η συντήρηση δεν ήταν σίγουρα εύκολες. Παρά τις αρνητικές πλευρές, ο Ολλανδός αρχιτέκτονας, βιομηχανικός σχεδιαστής και γλύπτης Dries Kreijkamp συνέχισε την ανάπτυξη του έργου με τον μεγάλο θαυμασμό του για το σχήμα της σφαίρας.
Η κυβέρνηση της Ολλανδίας παρείχε έναν προϋπολογισμό για μια πειραματική κατασκευή κατοικιών χαμηλού κόστους το 1968. Το έργο Bolwoningen του Ολλανδού αρχιτέκτονα, βιομηχανικού σχεδιαστή και γλύπτη Dries Kreijkamp ήταν μία από τις προτάσεις για αυτό το κίνημα. Η πειραματική στέγαση ήταν ένα δημοφιλές θέμα την εποχή που το έργο βρισκόταν σε εξέλιξη. Τα κυβικά σπίτια στο Helmond και το συγκρότημα Kasbah στο Hengelo είναι μερικά από τα δημοφιλή παραδείγματα αυτών. Και τα δύο ολοκληρώθηκαν τη δεκαετία του 1970. Αν και το έργο Bolwoningen συνέπεσε περίπου την ίδια εποχή, η κατασκευή καθυστέρησε μέχρι το 1980. Τα προβλήματα δεν σταμάτησαν μετά την απόφαση έναρξης της κατασκευής. Στο έργο, το οποίο ακυρώθηκε το 1984 , χρειάστηκε να γίνουν πολλές αλλαγές εκείνη την εποχή.
Ο ίδιος ο Dries Krejikamp έζησε επίσης σε ένα από τα πειραματικά του σπίτια. Αρχικά κατασκεύασε ένα πρωτότυπο στην πίσω αυλή του σπιτιού του στο Vlijmen. Το έργο αυτό δεν ήταν σε κυλινδρική βάση. Δύο πρωτότυπα σφαίρας και ένα ημισφαιρικό ήταν τοποθετημένα απευθείας στο έδαφος. Το αρχικό σχέδιο ήταν να κατασκευαστούν τα σπίτια Bolwoningen στο Den Bosh σύμφωνα με τα προηγούμενα μοντέλα του. Ωστόσο, οι κανονισμοί και οι κατασκευαστικοί οργανισμοί οδήγησαν σε αλλαγές.
Καταρχάς, η κυλινδρική βάση περιλαμβάνεται στο σχέδιο. Εκτός από αυτήν τη βάση, μια από τις πιο κρίσιμες αλλαγές ήταν το υλικό κατασκευής. Ο καλλιτέχνης, ο οποίος πρότεινε μια εύκολη στην εγκατάσταση και οικονομικά προσιτή κατασκευή, αρχικά σχεδίασε τη δομή να είναι κατασκευασμένη από πολυεστέρα για να εξασφαλίσει την απίστευτη ελαφρότητά της. Ο πολυεστέρας μετατράπηκε σε δύο στρώσεις τσιμεντοειδούς σκυροδέματος με ενίσχυση από υαλοβάμβακα και μόνωση από πετροβάμβακα. Παρά τις παραχωρήσεις και τις αλλαγές που έγιναν, ο Krejikamp ήταν πεπεισμένος ότι η φάση Den Bosh των σπιτιών που σχεδίασε με βάση τον θαυμασμό του για το σφαιρικό σχήμα ήταν μόνο η αρχή και θα συνεχιζόταν γρήγορα.
Τα Σπίτια Globe (1984-1990)
Η κατασκευή ξεκίνησε το 1980. Το Bolwoningen αποτελείται από 50 σφαιρικά σπίτια που χρησιμοποιούνται και αποτελούν ένα τεράστιο τουριστικό αξιοθέατο. Κάποιοι λένε ότι ο Dries Krejikamp είχε εμμονή με το σχήμα της σφαίρας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πρότεινε το σχήμα για τα πειραματικά σπίτια. Εξέφρασε τον θαυμασμό του για το σχήμα σε ορισμένες συνεντεύξεις.
«Το σχήμα της σφαίρας είναι απολύτως αυτονόητο. Είναι το πιο οργανικό και φυσικό σχήμα που μπορεί να δημιουργηθεί. Άλλωστε, η στρογγυλότητα είναι παντού: ζούμε σε μια σφαίρα και γεννιόμαστε από μια σφαίρα. Η σφαίρα συνδυάζει τον μεγαλύτερο δυνατό όγκο με τη μικρότερη δυνατή επιφάνεια, επομένως χρειάζεστε ελάχιστο υλικό για αυτήν. Είναι εξοικονομεί χώρο, πολύ οικολογικό και σχεδόν δεν απαιτεί συντήρηση. Χρειάζεται να πω περισσότερα;».
Το έργο Bolwoningen μας προσκαλεί σε έναν κόσμο όπου η αρχιτεκτονική αψηφά τις συμβάσεις, προσφέροντας μια γεύση από το τι είναι δυνατό όταν η φαντασία βρίσκεται στο επίκεντρο. Είναι μια υπενθύμιση για το πώς ο σχεδιασμός μπορεί να αναδιαμορφώσει τον τρόπο που ζούμε – μια φιλοσοφία που διερευνάται περαιτέρω στα εργαστήρια που είναι διαθέσιμα στο PAACADEMY .
Κάθε σπίτι έχει διάμετρο περίπου 5,5 μέτρα και 11 στρογγυλά παράθυρα. Δεν απαιτούν μόνιμη θεμελίωση και μπορούν να κατασκευαστούν με λίγη ενέργεια. Κάθε ένα ζυγίζει 1250 κιλά και μπορεί εύκολα να συναρμολογηθεί ή να μεταφερθεί. Μπορούν να θεωρηθούν μικροσκοπικά σπίτια και θα ήταν κατάλληλα για διαβίωση δύο ατόμων το πολύ. Με τον ελαφρύ, προσιτό και προσαρμόσιμο σχεδιασμό τους, τα σφαιρικά σπίτια μπορούν να τοποθετηθούν οπουδήποτε. Αυτή ήταν η πορεία του Krejikamp προς την εξάπλωσή τους.
Η διάταξη των κατασκευών είναι επίσης αρκετά ασυνήθιστη. Η κυλινδρική βάση χρησιμεύει ως είσοδος στο κτίριο. Η βάση περιλαμβάνει σκάλα, αποθηκευτικούς χώρους και βοηθητικούς χώρους, ενώ καλωσορίζει τους επισκέπτες μέσω του επάνω ορόφου, της σφαιρικής μονάδας διαβίωσης. Αν δούμε τη δομή ως δύο στοιβαγμένους συνδυασμούς, το δεύτερο μέρος είναι το σφαιρικό μέρος όπου βρίσκονται όλοι οι χώροι διαβίωσης.
Το εσωτερικό της σφαίρας περιλαμβάνει ένα υπνοδωμάτιο, σαλόνι, κουζίνα και μπάνιο σε μια διάταξη όπου κάθε χώρος που χρησιμοποιείται περισσότερο φωτίζεται στο μέγιστο. Η πρόσβαση στο κρεβάτι γίνεται μέσω της σπειροειδούς σκάλας που περιβάλλει το εσωτερικό της σφαίρας και στη συνέχεια περνάει από την τουαλέτα και το μπάνιο, οδηγώντας στο σαλόνι και την κουζίνα.
Ένα μεγάλο φωτιστικό οροφής και έξι κυκλικά παράθυρα διαμέτρου 1,20 μ. επιτρέπουν την είσοδο άπλετου φωτός στο δωμάτιο. Αντί για τυπικά επίπεδα και δωμάτια, ο κυκλικός χώρος χωρίζεται σε ανοιχτές πλατφόρμες και λειτουργικούς χώρους που συνδέονται μεταξύ τους. Αυτή η διάταξη αποτρέπει την αίσθηση στενότητας σε κάθε μπάλα που έχει 55 τετραγωνικά μέτρα χώρου διαβίωσης.
Ενώ αυτό το ασυνήθιστο εσωτερικό σχήμα δημιουργεί μια τέτοια εμπειρία, ορισμένα μειονεκτήματα μπορεί να προκύψουν σε όλη τη διαδικασία εσωτερικής διακόσμησης για κάθε ιδιοκτήτη σπιτιού. Δεδομένου ότι όλοι οι τοίχοι είναι στρογγυλεμένοι από το έδαφος προς τα πάνω, είναι δύσκολο να χωρέσουν τα έπιπλα μέσα στο σπίτι. Τα περισσότερα έτοιμα έπιπλα δεν μπορούν να χωρέσουν σωστά στο εσωτερικό. Ωστόσο, οι φωτογραφίες που αποκάλυψαν ορισμένοι ιδιοκτήτες δείχνουν ότι είναι δυνατό να σχεδιαστεί ο εσωτερικός χώρος με τέτοια μοναδικά χαρακτηριστικά.
Από την αρχή των συζητήσεων μέχρι το τέλος της κατασκευής, ο πειραματικός οικισμός τράβηξε μεγάλη προσοχή. Μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής, δημοσιογράφοι, αρχιτέκτονες και τουρίστες από όλο τον κόσμο ήρθαν για να τον δουν. Αυτή η κατάσταση ενθάρρυνε τον Dries Krejikamp να συνεχίσει το έργο του. Προετοιμάστηκε για μαζική παραγωγή, αλλά ποτέ δεν την υλοποίησε.
Δημιούργησε εκατοντάδες σχέδια και εκτιμήσεις κόστους για την ανάπτυξη περισσότερων τοποθεσιών κατά τα επόμενα χρόνια, αλλά δεν κέρδισε ποτέ δεύτερη ανάθεση. Λόγω παραπόνων για διαρροές και ρωγμές, καθώς και για βύθιση ενός από τα σπίτια, η εταιρεία στέγασης σκέφτηκε ακόμη και την αποσυναρμολόγηση του Bolwoningen στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Οι υδρόγειοι διασώθηκαν μετά από πλήρη αποκατάσταση και την προσθήκη αποθηκευτικού χώρου με τη μορφή μικρών σπιτιών συνδεδεμένων με τους μίσχους, αλλά ο δήμος αρνήθηκε και δεν ζήτησε περισσότερα.
Παρά όλα αυτά τα αρνητικά, ο Dries Kreijkamp δεν τα παράτησε και συνέχισε να εργάζεται για τη βελτίωση του έργου του μέχρι τον θάνατό του. Δημιούργησε πλωτά σπίτια από πολυεστέρα που κινούνταν από αιολική και ηλιακή ενέργεια και είχαν εξωλέμβιους κινητήρες. Ανακάλυψε μάλιστα ένα εργοστάσιο στο Ντουμπάι που θα μπορούσε να κατασκευάσει τις μπάλες από πολυεστέρα. Ωστόσο, καμία από αυτές τις εξελίξεις δεν υλοποιήθηκε.
Το Μπόλβονινγκεν, το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει ως απομεινάρι αυτής της περιόδου, όταν η ολλανδική κυβέρνηση υποστήριζε πειραματικές μελέτες, παρέμεινε ένα πρωτότυπο, όπως ακριβώς και το έργο των Κυβικών Σπιτιών.
