Η σχέση μας με το φαγητό δεν καθορίζεται μόνο από τη δίαιτα που ακολουθούμε ή από τις θερμίδες που μετράμε, αλλά και από τη συναισθηματική μας κατάσταση. Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι η διάθεση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το τι επιλέγουμε να φάμε, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για σνακ ή στιγμές αυθόρμητης κατανάλωσης τροφής.

Από το άγχος και την κούραση μέχρι τη χαρά και τον ενθουσιασμό, τα συναισθήματα φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο στις διατροφικές μας επιλογές, συχνά περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.

Πώς τα συναισθήματα επηρεάζουν τις διατροφικές μας επιλογές

Η συναισθηματική σας κατάσταση μπορεί να επηρεάζει τις επιλογές σας στο φαγητό περισσότερο απ’ όσο φαντάζεστε — ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μικρά σνακ μέσα στην ημέρα. Μια νέα επιστημονική έρευνα ρίχνει φως στον τρόπο με τον οποίο η διάθεση μπορεί να κατευθύνει τις αποφάσεις μας σχετικά με το φαγητό.

Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε βρεθεί κάποια στιγμή αντιμέτωποι με μια δημοφιλή δίαιτα ή διατροφική τάση — είτε πρόκειται για διαλείμματική νηστεία που προτείνει ένας φίλος ή συνάδελφος, είτε για την κετογονική δίαιτα (keto) που κάποιο μέλος της οικογένειας ακολουθεί με προγραμματισμένα γεύματα για όλη την εβδομάδα. Στη σύγχρονη καθημερινότητα, οι δίαιτες αποτελούν σχεδόν αναπόφευκτο θέμα συζήτησης.

Ο λόγος είναι εύκολα κατανοητός: πολλές από αυτές τις διατροφικές προσεγγίσεις υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα, κυρίως σε ό,τι αφορά τη ρύθμιση ή την απώλεια βάρους. Η προοπτική μιας άμεσης λύσης είναι φυσικά ελκυστική. Ωστόσο, στην πράξη αρκετά από αυτά τα προγράμματα αποδεικνύονται δύσκολο να υιοθετηθούν μακροπρόθεσμα, ιδιαίτερα όταν η καθημερινότητα και τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις επιλογές μας.

Σκεφτείτε για λίγο την τελευταία φορά που βιώσατε έντονο στρες μετά από μια απαιτητική συζήτηση ή, αντίθετα, τη χαρά μιας γιορτής. Μήπως η διάθεσή σας επηρέασε το τι ή το πόσο φάγατε; Για πολλούς ανθρώπους η απάντηση είναι «ναι». Ακριβώς αυτή τη σχέση επιχείρησε να διερευνήσει μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Quality and Preference. 

Οι ερευνητές εξέτασαν πώς η διάθεση και ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις διατροφικές συμπεριφορές, συγκρίνοντας άτομα που ακολουθούν δίαιτα ή περιορίζουν τις θερμίδες τους με εκείνα που δεν βρίσκονται σε διατροφικό περιορισμό.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Για να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ διάθεσης, διατροφικού περιορισμού (της πρόθεσης δηλαδή να περιοριστεί η πρόσληψη τροφής) και συναισθηματικής ρύθμισης, οι ερευνητές σχεδίασαν τη μελέτη έτσι ώστε να αντικατοπτρίζει τις καθημερινές διατροφικές συνήθειες. Αντί να παρέχουν γεύματα σε ελεγχόμενο περιβάλλον, οι συμμετέχοντες επέλεγαν τα δικά τους τρόφιμα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρατηρήσουν τη συμπεριφορά σε πραγματικές συνθήκες.

Η μελέτη επικεντρώθηκε συγκεκριμένα στην κατανάλωση σνακ. Προηγούμενες έρευνες υποδηλώνουν ότι το τσιμπολόγημα είναι ένας χρήσιμος τρόπος για την καταγραφή της διατροφικής συμπεριφοράς, καθώς είναι συνήθως πιο ευέλικτο και οι επιλογές επηρεάζονται δυνητικά περισσότερο από τα συναισθήματα και τη διάθεση σε σχέση με τα δομημένα γεύματα. Η κατανάλωση σνακ αποτελεί επίσης βασικό δείκτη στις δίαιτες, καθώς μπορεί να συμβάλει στη συνολική πρόσληψη θερμίδων και στις μεταβολές του βάρους με την πάροδο του χρόνου.

Στην έρευνα συμμετείχαν 155 γυναίκες ηλικίας μεταξύ 18 και 65 ετών. Οι ερευνητές εστίασαν συγκεκριμένα στις γυναίκες, καθώς προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν δίαιτες και να καταφύγουν στην υπερφαγία ως απόκριση σε αρνητικά συναισθήματα. Αυτό τις κατέστησε την ιδανική ομάδα για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ διάθεσης, φαγητού και διατροφικού περιορισμού.

Η μεθοδολογία της μελέτης

Κατά τη διάρκεια επτά ημερών, ζητήθηκε από τις συμμετέχουσες να συμπληρώσουν ένα ημερολόγιο σνακ, στο οποίο κατέγραφαν τη συναισθηματική τους κατάσταση πριν από την κατανάλωση κάθε σνακ. Τα σνακ ταξινομήθηκαν ως:

• «Υγιεινά»: Φρούτα, λαχανικά, ανάλατοι ξηροί καρποί, σπόροι.
• «Ανθυγιεινά»: Σοκολάτα, κέικ, γλυκά, πατατάκια.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επίσης επικυρωμένα ερωτηματολόγια για να αξιολογήσουν τη συνήθη διάθεση των συμμετεχουσών, τις δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης και τα επίπεδα διατροφικού περιορισμού.

Τι έδειξε η μελέτη

Μετά την ανάλυση μιας περιόδου παρέμβασης επτά ημερών, οι ερευνητές διαπίστωσαν μια σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ της διάθεσης, του τύπου των σνακ και του κατά πόσο ένα άτομο βρίσκεται σε καθεστώς δίαιτας. Συγκεκριμένα, όταν οι συμμετέχοντες ανέφεραν αρνητική διάθεση —συνηθέστερα αίσθημα στρες ή θλίψης— εκείνοι που έκαναν δίαιτα ή περιόριζαν τις θερμίδες τους κατανάλωσαν περισσότερα ανθυγιεινά σνακ σε σύγκριση με όσους δεν ακολουθούσαν περιοριστική διατροφή.

Αντίθετα, όταν οι συμμετέχοντες είχαν θετική διάθεση —όπως το να νιώθουν χαρούμενοι ή ενθουσιασμένοι— όσοι δεν έκαναν δίαιτα έτειναν να καταναλώνουν περισσότερα σνακ συνολικά (υγιεινά και ανθυγιεινά) σε σχέση με τους «εγκρατείς» καταναλωτές.

Αυτά τα ευρήματα οδηγούν σε δύο βασικά συμπεράσματα:

• Η δίαιτα μπορεί να μας κάνει πιο ευάλωτους στα ανθυγιεινά σνακ όταν νιώθουμε ψυχολογικά πιεσμένοι. Προηγούμενες έρευνες υποδηλώνουν ότι τα αρνητικά συναισθήματα μπορεί να εξαντλήσουν τους πνευματικούς πόρους που απαιτούνται για τον αυτοέλεγχο. Αυτό δυσκολεύει όσους κάνουν δίαιτα να παραμείνουν πιστοί στους στόχους τους και να αντισταθούν σε τροφές χαμηλής διατροφικής αξίας.
• Οι άνθρωποι που δεν περιορίζουν την τροφή τους μπορεί να τρώνε περισσότερα σνακ ως ανταπόκριση σε θετικά συναισθήματα. Η καλή διάθεση μπορεί να οδηγήσει σε μια πιο χαλαρή και «επιτρεπτική» προσέγγιση στο φαγητό, γεγονός που συχνά αυξάνει την ποσότητα κατανάλωσης.

Πώς εφαρμόζεται αυτό στην καθημερινότητα

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τόσο η διάθεση όσο και η μορφή της δίαιτας διαμορφώνουν τον τρόπο —και το είδος— του σνακ που επιλέγουμε. Τι σημαίνει όμως αυτό για τις καθημερινές σας συνήθειες;

Η δίαιτα μπορεί να αυξήσει την κατανάλωση ανθυγιεινών σνακ στις «δύσκολες» στιγμές

Όταν οι συμμετέχοντες ένιωθαν άσχημα, όσοι έκαναν ενεργά δίαιτα ήταν πιο πιθανό να καταφύγουν σε ανθυγιεινές επιλογές. Αυτό δείχνει ότι είναι πιο δύσκολο να ελέγξετε την πρόσληψη τροφής όταν προκύπτει στρες, ειδικά σε στιγμές χωρίς πρόγραμμα, όπως η ώρα του σνακ.

Οι επιλογές σνακ είναι συχνά ζήτημα συνθηκών

Αντί οι επιλογές μας να βασίζονται αποκλειστικά στη «δύναμη της θέλησης», φαίνεται πως εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το τι συμβαίνει τη δεδομένη στιγμή. Στη μελέτη αυτή, οι περιστασιακοί παράγοντες, όπως η διάθεση, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη συμπεριφορά των συμμετεχόντων.

Δώστε προσοχή στη διάθεσή σας, όχι μόνο στους κανόνες της δίαιτας

Αντί να βασίζεστε μόνο σε αυστηρούς κανόνες, προσπαθήστε να παρατηρήσετε πώς η ψυχολογία σας επηρεάζει τις διατροφικές σας επιλογές. Η αναγνώριση προτύπων —όπως το να αναζητάτε συγκεκριμένα τρόφιμα όταν έχετε άγχος— είναι το πρώτο βήμα για τη δημιουργία πιο βιώσιμων και σταθερών διατροφικών συνηθειών.

Απλές στρατηγικές για καλύτερη διάθεση και κατανάλωση υγιεινών σνακ

Μερικοί αποτελεσματικοί τρόποι για να βελτιώσετε τη διάθεσή σας και να υποστηρίξετε τις υγιεινές σας επιλογές περιλαμβάνουν:

• Ήπια σωματική δραστηριότητα: Ακόμα και λίγα λεπτά κίνησης μπορούν να αλλάξουν τη νοοτροπία σας και να μειώσουν την παρορμητική τάση για φαγητό.
• Σύντομος καθοδηγούμενος διαλογισμός: Μια στιγμή ηρεμίας και αναπνοής μπορεί να σας βοηθήσει να κάνετε μια παύση πριν αναζητήσετε φαγητό για συναισθηματική εκτόνωση.
• Ένας περίπατος στη φύση: Ο φρέσκος αέρας και η αλλαγή περιβάλλοντος μπορούν να «σπάσουν» τον κύκλο του συναισθηματικού φαγητού λόγω στρες.
• Επικοινωνία με ένα αγαπημένο πρόσωπο: Μιλώντας για το πώς νιώθετε, βελτιώνετε τη διάθεσή σας και αποσπάτε την προσοχή σας από τα ανθυγιεινά σνακ με φυσικό τρόπο.